Satlec

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Satlec çayı
pənc. ستلج, ਸਤਲੁਜ, urdu ستلج, hind सतलुज, sanskr. शतद्रु və ya सुतुद्री
Sutlej Valley from Rampur ca. 1857.jpg
Ölkələr Flag of the People's Republic of China.svg ÇXR
Flag of India.svg Hindistan
Flag of Pakistan.svg Pakistan


Mənbə yüksəkliyi 4.630 m
Mənsəbi Hind çayı
Uzunluğu 1536 km km
Hövzə sahəsi 395.000 km²
Commons-logo.svg Satlec çayı Commonsda

Satlec çayı (aşağı axarlarda Pəncnad; pənc. ستلج, ਸਤਲੁਜ, urdu ستلج, hind सतलुज, sanskr. शतद्रु və ya सुतुद्री) — Asiyada yerləşən çay Hind çayının ən iri qoludur. Çin ərazisindən başlayan çay HindistanPakistandan axaraq Hind çayına tökülür. Öz başlanğıcını Tibet dağlarından hündürlüyü 4630 m yüksəklindən (Kaylas dağı və Manasarovar gölü). Uzunluğu 1536 km (1050 km Hindistan ərazisindən axır), hövzəsinin sahəsi 395 min. km² təşkil edir.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Satlec çayının 160 km boyunca ərazi Pakistan və Hindistanın dövlət sərhədini təşkil edir.

Satlec axdığı regionların ən uzun çaylarıdır. Əsasən Pəncab ərazisindən axan çay Tar səhrası ərazisindəndə axır. Mənbədən 400 km məsafədə 400 кm məsafədə Lanqçen-Kanbab adı ilə şimal-qərbdə dərin dərələrlə, Ladakx və Kaylas silsilələri arasından axır.

Hidroqrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Çay yuxarı axarlarda əsasən əriyən qarlar və buzlaqlarla qidalanır. Digər hissələrdə isə mussonların təsirinə məruz qalır. Rupar şəhəri yaxınlığında illik su sərfiyyatı 530 m³/s, maksimal sərfiyyat isə 12-15 min m³/s olur.

Çay dəfələrlə öz yatağını dəyişmişdir. 1000, 1245, 1796, 1953 illərdə çayın yatağını dəyişməsi nətəcəsində minlərlə insan miqrasiya etməli olmuşdur. 1700 ci ilə qədər çay Sarasvati çayının qolu olmuşdur. Tektonik aktivliklər səbəbindən çay dəmtini dəyişərək cənub-qərbə istiqamətlənmişdir. Bu zaman Çölistan səhrası formalaşır. Sind ştatının boşalmasına səbəb olmuşdur.

Çayın yuxarı axarları təbii ki, yüksək dağlıq ərazilərdən axır. Aşağı axarlarda isə yüksəklik azalır. Hindlilər çayın üzərində 4 kaskat SES tikmişlər ki, onlsrın ümumi güçü 1200,000 kVt təşkil edir. Üstəlik hindistan hökuməti on illiklər ərzində Satlec çayını Yamuna çayı ilə birləşdiirən və uzunluğu 214 km olan Satlec-Yamuna kanalının tikintisini reallaşdırmağa çalışırlar[1]. Gəmiçilik üçün ancaq gursululuq dövrlərində və müəyyən ərazilərdə mümkündür.

Çayın başlanğıçını çox çətin və əl çatmaz ərazilər başlayır. İlk dəfə 2004-ci ildə mənbələri aşkarlamaq məqsədi ilə rus və alman alimləri buna cədh göstərmişlər[2]

İri şəhərləri[redaktə | əsas redaktə]

Çayın sahillərindəyerləşən iri şəhərlər:

  • Çin: Tollinq.
  • Hindistan: Nanqal, Rupar, Pxillaur.
  • Pakistan: İslam, Baxavalpur.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]