Saxaroza

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Saxaroza
Saxaroza:kimyəvi formul
Sugar 2xmacro.jpg
Ümumi
Kimyəvi formuluC12H22O11
Molyar kütlə42,2965 ± 0,0144 q/mol
Fiziki xassələri
Sıxlıq1,587 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi186  °S

Saxaroza (C12H22O11), əsasən, şəkər çuğundurunun (12-20%) və şəkər qamışının (14-26%) tərkibində olur. Ona görə də onu şəkər çuğundururu və ya qamış çəkəri adlandırırlar. Saxaroza, həmçinin, bir çox meyvə və tərəvəzlərin tərkibinə daxildir. Saxarozanın molekulu α-qlükoza və β-fruktozanın qalıqlarından ibarətdir. Saxarozanın əmələ gəlməsində hər iki monosaxaridin qlikozid-OH qrupları iştirak edir və nəticədə qlükoza və fruktoza bir molekul su ayıraraq bir-birilə oksigen atomu vasitəsilə birləşir.

Alınması[redaktə | əsas redaktə]

Sənayedə saxaroza şəkər qamışından və şəkər çuğundurundan ayrılır. Bunun üçün şuğundur xırda doğranılır və üzərinə qaynar su əlavə edilib qarışdırılır. Bu zaman çuğundurun tərkibindəki saxaroza həll olaraq məhlula keçir. Kənar qatışıqları çökdürmək üçün məhlul əhəng südü ilə işlənilir. Bu prosesdə saxaraza kalsium - hidroksidlə C12H22O11•CaO•2H2O tərkibli kalsium-saxarat əmələ gətirir. Məhluldakı kalsium-hidroksidin artığını və kalsium-saxaratın tərkibindəki kalsiumu çökdürmək üçün məhlula karbon-dioksid buraxılır.

Fiziki xassələri[redaktə | əsas redaktə]

Saxaroza rəngsiz monoklinik kristaldır. Əridilmiş saxarozadan soyudulduqda amorf rəngsiz kristal – karamel alınır. Saxaroza yüksək həllolma qabiliyyətinə malikdir. Həllolma (qramlarla 100 qram həlledicidə): suda 179 (00C) və 487 (1000C), etanolda 0,9 (200C). Metanolda isə az həll olur. Dietil efirində həll olmur. Sıxlığı 1,587q/sm3, ərimə temperaturu 1860C –dir.

Kimyəvi xassələri[redaktə | əsas redaktə]

Saxaroza H+ ionunun iştirakı ilə qızdırıldıqda hidrolizə uğrayır. Bu zaman qlükoza və fruktoza əmələ gəlir.

C12H22O11 + H2O → C6H12O6 + C6H12O6

Saxaroza çoxatomlu spirt kimi fəal metallarla, metal hidroksidləri [(Ca(OH)2, Cu(OH)2 ilə suda həll olan saxaratlar əmələ gətirir, mis(II)hidroksidlə mis(II)saxaratın parlaq göy rəngli məhlulunu əmələ gətirir. Molekulunda aldehid qrupu olmadığından saxaroza “gümüş-güzgü” reaksiyası üzrə və mis(II)hidroksidlə oksidləşmir. Yandırıldıqda saxaroza karbon-dioksid və suya oksidləşir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0574.html
  2. ↑ Инструкция по медицинскому применению препарата Глюкобай