Setina
| Setina | |
|---|---|
,_Quelle_"Blue_Eye"_und_Dinara_--_2022_--_0042.jpg) | |
 | |
| Ölkə | Xorvatiya |
| Mənbəyi | Dinar dağları |
| Mənsəbi | Adriatik dənizi |
| Uzunluğu | 105 km |
| Su sərfi | 105 ± 0,001 m³/san |
| Hövzəsinin sahəsi | 3.700 km² |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Setina Xorvatiyanın cənubunda yerləşən, uzunluğu 100,5 km olan çaydır. Adriatik dənizə tökülür. Çay sürətli axını ilə mənzərəli dərəsi ilə məşhurdur.
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Setina çayı üzərində Tril və Omiş şəhərləri yerləşir. Çay eyni adlı Setina kəndindən 7 kilometr aralıda, Dinar yaylasının yamaclarında, dəniz səviyyəsindən 385 metr yüksəklikdə, Bosniya və Herseqovina sərhədinə yaxın ərazidə başlayır. Mənbədən 20 kilometr aşağıda çay üzərində böyük Peruça su anbarı yaradılmışdır. Bu su anbarı Peruça gölü (xorv. Peručko jezero) kimi də tanınır. Su anbarının uzunluğu təxminən 18 kilometrdir.
Su anbarından çıxdıqdan sonra çay cənub-şərq istiqamətində axır, Tril şəhərindən və bir neçə kənddən keçir. Axının sürəti çox yüksəkdir, bu hissədə çay üzərində bir neçə kiçik hidroelektrik stansiya inşa olunmuşdur. Setina çayının sahillərində, aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı erkən neolit dövründən, erkən tunc dövrünə qədər olan dövrlərə aid mühüm tapıntılar (Setina mədəniyyəti) aşkar edilmişdir. Həmçinin çayın sahillərində strateji əhəmiyyətə malik Setina dərəsinə girişi qoruyan bir neçə Roma qalasının qalıqları bu günə qədər qorunub saxlanılmışdır.
Zadvarye kəndi yaxınlığında çay kəskin şəkildə cənub-qərb istiqamətinə dönür və materikdan Adriatik dənizinin, cənub sahilinin dar zolağını ayıran bütöv dağ massivini yararaq axmağa başlayır. Nəticədə uzunluğu 8 kilometr olan məşhur Setina dərəsi formalaşır. Bu dərə 1963-cü ildə landşaft abidəsi statusu almışdır. Dərə ölkənin qalan hissəsi ilə cənub sahilini birləşdirən nadir keçid yollarından biridir və onların arasında ən əlverişlisidir. Bu xüsusiyyət onu qədim dövrlərdən etibarən strateji əhəmiyyətli ticarət və hərbi yol etmişdir. Dərənin şimalında Mosor dağ silsiləsi, cənubunda isə Biokovo dağ silsiləsi yerləşir. Çay kanyon daxilində çox sürətlə axır, çoxsaylı şəlalələr yaradır. Ən böyük şəlalə — Velika Qubavitsa (49 m) dərənin yuxarı hissəsində yerləşir. Dərənin qayalı divarlarının və şəlalələrin mənzərəli görüntüləri buraya çoxsaylı turistləri cəlb edir.
