Sevil Qazıyeva

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Sevil Qazıyeva
Sevil Həmzət qızı Qazıyev
Sevil Qazıyeva.jpg
Doğum tarixi
Doğum yeri Aşağı Tala, Zaqatala rayonu, Azərbaycan SSR, SSRİ
Vəfat tarixi (23 yaşında)
Vəfat yeri
Vətəndaşlığı
Atası Həmzət Qazıyev
Anası Anaxanım Qazıyeva
Mükafatları Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
"Lenin" ordeni "Əmək igidliyinə görə" medalı "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni

Sevil Həmzət qızı Qazıyeva (1 iyun 1940, Aşağı Tala, Zaqatala rayonu23 sentyabr 1963, Jdanov) — Azərbaycan SSR-də ilk qadın mexanizator, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı.[1]

Həyatı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Sevil Qazıyeva 1940-cı il iyun ayının 1-də Zaqatala rayonunun Aşağı Tala kəndində anadan olub. 1958-ci ildə orta məktəbi bitirən Sevil sənədlərini Azərbaycan Tibb İnstitutuna versə də, müsabiqədən keçə bilmir. Elə həmin il sənədlərini Bakıdakı 5 nömrəli sənət məktəbinə verir.[2] Burada poliqrafiya sənətini öyrənən Sevil Qazıyeva həm də teatr dərnəyində fəaliyyət göstərir. Ehtiyat Əmək Qüvvələrinin Mədəniyyət Evinin üzvü olan Sevil əvvəlcə Süleyman Sani Axundovun "Laçın yuvası" pyesində Pərican, sonra isə Cəfər Cabbarlının "Sevil" pyesində Sevil obrazlarını yüksək səviyyədə canlandırır. Həmin illərdə mətbuatda şeirləri də dərc olunur.

1959-cu ilin dekabrında Sevil qəzetdə bir məqalə oxuyur. Məqalə ilə tanış olan tələbə özbək qızı Tursunoy Axunovanın maşında təkbaşına yüz adam qədər pambıq yığdığını öyrənəndə, sürücü mexanik olmağa qərar verir.[2] Ertəsi gün Bakı 5 saylı sənət məktəbinin 4 tələbəsi – Sevil Qazıyeva və rəfiqələri Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsinin katibinə məktub yazıb Bakı şəhərində qızlar üçün sürücü-mexanik kurslarının açılmasını xahiş edirlər. Gənc qızların bu təklifi respublika rəhbərliyi tərəfindən dəstəkləndiyi üçün bir müddət sonra Binədəki kənd təsərrüfatını mexanikləşdirmə məktəbində sürücü-mexanik hazırlayan kurs açılır.

1960-cı ilin yayında Sevil və rəfiqələrini indiki Beyləqan rayonundakı 5 nömrəli pambıqçılıq sovxozuna göndərirlər. İstehsalat təcrübəsi zamanı Sevil maşınla 97 ton pambıq yığır.[3]

Binədəki kənd təsərrüfatını mexanikləşdirmə məktəbini bitirəndən sonra Sevil Qazıyeva könüllü şəkildə Beyləqan rayonuna işləməyə gedir. 1961-ci ildə Özbəkistanda sovet pambıqçılarının ümumrespublika toplanısında Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində Sevil Qazıyeva da iştirak edir. Sevil Özbəkistanda olarkən məşhur sovet pambıqçısı Tursunoy Axunovanın iş təcrübəsi ilə yaxından tanış olur. O, Daşkənddən qayıtdıqdan sonra Beyləqanda Tursunoy Axunova kimi kompleks-briqada yaradır və həmin briqadaya başçılıq edir.

1962-ci ildə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun mexanizasiya fakültəsinə daxil olan Sevil Qazıyeva işləyə-işləyə həm də qiyabi təhsil alır. 1962-ci ildə onu Azərbaycan LKGİ-nin XXIII qurultayına nümayəndə seçirlər. Qısa müddət ərzində Azərbaycanın adlı-sanlı pambıqçılarından birinə çevrilən Sevil Qazıyeva 1962-ci ildə öz maşını ilə 190 ton pambıq yığır. Sevilin başçılıq etdiyi briqada həmin il hər hektardan 30 sentner pambıq götürdüyü üçün onu "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni ilə təltif edirlər.

Sevil Qazıyeva 1963-cü ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin deputatı seçilir.[1]

Ölümü[redaktə | mənbəni redaktə et]

Sevil Qazıyevanın faciəli ölümü ilə bağlı bir neçə versiya var, lakin eyni zamanda onların hamısı bir məsələdə həmfikirdir — qız tarlada işləyərkən dünyasını dəyişib.

Bir versiyaya görə, Qaziyevanın ölümü bir təsadüf deyil, saxtalaşdırılmışdır. İkinci versiyaya görə, Sevil Qazıyeva tarlada baş verən yanğın zamanı traktorunu xilas etmək istəyərkən faciəvi şəkildə ölüb.

İlk iki versiya şahidlərin ifadəsi ilə təsdiqlənmədiyindən, üçüncü versiya ən etibarlı və doğru hesab olunur. Bu versiyaya görə Sevil Qazıyeva həqiqətən ölümcül bir təsadüf nəticəsində öldü. 1963-cü il sentyabrın 22-dən 23-nə keçən gecə tarlada işləyərkən uzun saçının bir hissəsi kombayn mili tamburuna dolanaraq başının bir hissəsini üz dərisindən qopardı.[3] Həkim gələndə isə artıq ölmüşdü. Hadisə zamanı yanında olan Qaziyevanın dostu Qənimət, eləcə də Çingiz Fərəcev hadisənin şahidi olub. Ekspertizanı aparan məhkəmə-tibb eksperti Sabir Əliyev də mərhumun bədənində zorakılıqla ölüm əlamətləri aşkar etməyib.

Xatirəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

1970-ci ildə "Azərbaycanfilm" tərəfindən ona həsr olunmuş "Sevil Qazıyeva" filmi çəkilmişdir.

1970-ci illərin əvvəllərində Bakıda adını daşıyan parkda monument qorelyefi qoyulmuşdur.[3] Monumentin heykəltəraşı Münəvvər Rzayeva, arxitektoru Ş. Zeynalovdur.

Mükafatları[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. 1 2 Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы: [10 ҹилддә]. II ҹилд: БалзамГајдар. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксијасы. Баш редактор: Ҹ. Б. Гулијев. 1978. С. 573. (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char); (#invisible_char)
  2. 1 2 "Qəhrəman, yoxsa ideologiya qurbanı?". 525.az. İstifadə tarixi: 26 oktyabr 2021.
  3. 1 2 3 "Günəşin bacısı". anl.az. İstifadə tarixi: 26 oktyabr 2021.

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • "Азәрбајҹан ССР-ин Жданов рајонундакы 5 нөмрәли совхозун памбыгјыған машынынын кечмиш сүрүҹү-механики С. Һ. Газыјеваја Сосиалист Әмәји Гәһрәманы ады верилмәси һаггында ССРИ АЛИ СОВЕТИ РӘЈАСӘТ ҺЕЈӘТИНИН ФӘРМАНЫ". № 112 (13198). Коммунист. 18 May 1966. 1.
  • "Казиева Севиль Гамзат кызы". warheroes.ru. İstifadə tarixi: 26 oktyabr 2021.

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]