Seyfəddin Qotaz

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Seyfəddin Qotaz
Əl-Malik
Əl-Müzəffər
Seyfəddin Qotaz
Seyfəddin Qotazın Qahirədəki büstü
Məmlük sultanı
Noyabr 1259 — 24 oktyabr 1260
Sələfi: Nurəddin Əli
Xələfi: Rüknəddin Baybars
 
Dini: Sünni, İslam
Vəfat tarixi: 24 oktyabr 1260

Seyfəddin Qotaz (?-23 oktyabr, 1260)—Məmlük dövlətinin hökmdarı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Xarəzmşahlar sülaləsinə mənsubdur; atası Cəlaləddin Xarəzmşahın əmizadəsi, anası isə bacısıdır. Bir savaş sırasında Monqollara əsir düşmüş və Dəməşqdə sonradan ona nisbət edildiyi Əmir İzzəddin Aybək Türkmani tərəfindən satın alınıb Qahirəyə götürülmüştür. Üstün zəkası və qabiliyəti yanında cəsarətiylə də diqqət çəkən və əsgəri hiyerarşinin nərdivanlarını sürətli bir şəkildə dırmanan Qotaz, ağası Aybəkin xanımı Şəcərəddürrün yerinə əl-Məlikül-Muiz ünvanıyla taxta çıxarılmasından sonra səltənət naibliyi məqamına gətirildi. Aybəkin öldürülməsi və səltənətə hələ on beş yaşındakı oğlu əl-Məlikül-Mənsur Nurəddin Əlinin keçməsi üzərinə “müdəbbirül-məmləkə” sifətiylə dövlət darəsini tamamilə əlinə aldı. Bu sırada ona sığınan Bəhri Məmlük liderlərinin təşviqiylə Misiri zəbt etməyə çalışan Kərək Əmiri əl-Məlikül-Mugīsin Salihiyədə yenilməsini şərait yaratdı (656/1258).

Bağdadı alaraq Abbasi xəlifəliyinə son vermiş olan Monqolların irəli yürüyüşlərini davam etdirmələri hədəfdəki Suriya və Misiri əndişəyə düşürmüşdü. Dəməşq Əyyubi sultanı əl-Məlikün-Nasır Səlahaddin Yusif, Hülaku xan ilə apardığı yazışmalardan niyətinin ölkəsini istila etmək olduğunu anladı və onun Fərat çayını keçip Suriya istiqamətinə yönəldiyini duyunca da əski düşmanı Məmlüklərdən yardım istəməyə məcbur qaldı.

Seyfəddin Qotaz, əl-Məlikün-Nasır Səlahaddin Yusifin tarixçi İbnül-Adim vasıtəsiylə çatdırdığı təklifi müzakirə üçün üməranı topladı və elçinin də qatıldığı toplantıda, hələ on yeddi yaşındakı Nurəddin Əlinin bu çətin şərtlərdə sultan olaraq qalmasını uyğun bulmadığını açıqladı. Ardından taxta hər kəsin boyun əyəcəyi, cəsur və Monqollara qarşı ölkəni haqqıyla qoruya biləcək müqtədir bir şəxsin çıxarılmasını bildirdi. Toplantıya qatılan əmirlər bu özəlliklərin yalnız onda olduğunu söyləyərək Nurəddin Əlinin yerinə Qotazı əl-Məlikül-Müzəffər Süyfüddin ləqəb və ünvanıyla sultan elan etdilər (17 Zilqadə 657 / 5 noyabr 1259).

Beləcə Türk-İslam tarixinin çox kritik bir səhifəsində taxta oturan Seyfəddin Qotaz həmən Monqollarla savaş hazırlığına başladı və Hülaku xanın təhdidlərinə aldırmayıb onun Qahirəyə gələn elçilərini öldürtdü. Ardından komandanlarından Baybars əl-Bundukdarini (I Baybars) öncü birliklərinin başında Qəzzə üzərinə göndərdi; qısa bir müddət sonra da əsil ordunun başında özü yola çıxdı. Qotaz 25 ramazan 658 (3 sentyabr 1260) günü, Fələstində Nablus ilə Bəysan arasında yər alan Eynicalut mövqeyində Kit Buğa noyon komandasındakı Monqol qüvvələrini böyük bir məğlubiyyətə uğratdı. Beləcə tarixin axışını dəyişdirən kəsin nəticəli savaşlarından biri olan bu zəfərlə İslam dünyasını, hətta Monqolların Misiri aldıqdan sonra Şimali Afrikanı və İspaniya üzərindən bütün Avropanı ələ keçirəcəkləri hesab edilirsə Qərb dünyasını da qorxunc bir təhdiddən qurtarmış oldu. Əyn Cəllud vuruşu ilə Misir Məmlük dövlətinin təməllərini sağlamlaşdıran və Kərək xaric Fərat ilə Misir arasındakı bütün torpaqları hakimiyəti altına alan Qotaz eyni zamanda Monqol-Xaçlı iş birliyinə də böyük bir zərbə vurmuşdu. Sultan Seyfəddin Qotaz qazandığı zəfərin ardından görkəmli bir mərasimlə Monqolların tərk etdiyi Dəməşqə girdi və bir müddət orada qaldı. Bu müddət içərisində yeni ələ keçirdiyi yerlərə hakimlər təyin etdi. Ardından Qahirəyə dönmək üzərə oradan ayrıldı. Ancaq onu qarşılamaq üzrə süslənmiş olan paytaxtına çata bilmədi.

Eynicalut savaşında böyük rol oynayan Baybars əl-Bundukdari bu bacarığı səbəbiylə Qotazdan Hələb naibliyini istəmiş, fəqət bu istəyi rədd edilmişdi. Ayrıca illər öncə Bəhri məmlüklərinin rəisi və yaxın dostu Aktayın öldürülməsi işinə qarıştığı üçün Qotaza qarşı kin bəsləyirdi. Bu səbəblər, içindəki iqtidar istəyi və çevrəsində Eynicalut Savaşının əsil qalibi olaraq qəbul edilməsinin qazandırdığı özünə güvən duyğusu onu taxtı ələ keçirməyə sövq etdi. Nəticədə dönüş yolçuluğu sırasında Salihiyədə arxadaşlarıyla birlikdə bir ov mərasimi düzənləyərək Qotazu öldürdü (16 zilqadə 658 / 23 oktyabr 1260).

Sultan Seyfəddin Qotazu qarşılamaq üçün hazırlanan qahirəlilər də onun yerinə sultan olaraq əl-Məliküz-Zahir Baybarsı qarşıladılar. Öncə öldürüldüyü yerə gömülən Qotazun nəəşi bir müddət sonra Qahirəyə götürüldü; ardından məzarını ziyarətə gələnlərin çoxluğundan əndişə duyan Baybarsın əmriylə bilinməyən bir yerə köçürüldü.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]