Seyidəhmədli sovetliyi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Seyidəhmədli sovetliyiAzərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunda kənd sovetliyi.

Sovetləşmə illərində yaradılmış Seyidəhmədli sovetliyinə - Qorqan, Aşağı Seyidəhmədli kəndləri, eləcə də Yuxarı Seyidəhmədli, ŞükürbəyliAşağı Aybasanlı kəndləri daxil idilər. 1950-ci illərdə yaradılmış kolxoza da elə həmin kəndlər daxil idi. Evlərin, ailələrin sayına görə kəndləri belə sıralamaq olardı:

  1. Aşağı Seyidəhmədli — təxminən 200-250 ev,
  2. Yuxarı Seyidəhmədli — təxminən 150-200 ev,
  3. Şükürbəyli — təxminən 80-120 ev,
  4. Qorqan — təxminən 80-100 ev,
  5. Aşağı Aybasanlı — təxminən 30-60 ev.

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

İnzibati idarəetmə mərkəzi Aşağı Seyidəhmədli hesab olunurdu. Sovetliyin mərkəzi orada idi. Həm də kolxoz idarəsi də ora idi. Həmin sovetliyə, həmin kolxoza əvvəllər 5 kənd – Yuxarı və Aşağı Seyidəhmədli, Şükürbəyli, Qorqan və Aşağı Aybasanlı kəndləri daxil idi. 1960-70-ci illərdə sovetlik hələ də fəaliyyət göstərirdisə də, kolxozlar artıq ayrılmışdı. Aşağı Seyidəhmədli ilə Şükürbəylidə F.Engels adına, Yuxarı Seyidəhmədli ilə Qorqan və Aşağı Aybasanlıda isə "Mübariz" kolxozu yaradılmışdı. Daha sonra isə əhalinin təkidi ilə "Mübariz" kolxozu da iki yerə parçalandı və Qorqanla Aşağı Aybasanlı kəndlərində "Moskva" kolxozu quruldu. İlk sədr Şahalı Vəliyev seçildi. Sonralar həmin kolxoz yenə də ləğv olundu və "Mübariz"lə birləşdirildi. 1992-ci ildə isə bir daha son dəfə ayrıldı və "Qələbə" kolxozu yaradıldı.

Erməni təcavüzü[redaktə | əsas redaktə]

Son on beş illik dövrdə demək olar ki, istənilən vaxt İnternetdə məşhur www.google.az axtarış saytına "Qorqan kəndi" və ya "Aşağı Seyidəhmədli kəndi" ifadələrini daxil edən hər bir şəxs yüzlərlə yeni informasiya və xəbərlərlə üzləşir. Bu informasiyaların əksəriyyətinin məzmunu belədir ki, "ermənilər Füzuli rayonunun QorqanAşağı Seyidəhmədli kəndi yaxınlığında yerləşən mövqelərindən Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin üzbəüz mövqelərini avtomat və pulemyotlardan atəşə tutublar. Düşmən cavab atəşi ilə susdurulub". Eyni məzmunlu xəbərləri hər axşam AzTV, ANS TV, İTV də təkrar-təkrar efirdə yayımlayırlar.

RƏSMİ XRONİKA

(21 iyun 2007 - APA). Ermənilərin atdığı yandırıcı güllələr Füzuli rayonunun Aşağı Seyidəhmədli kəndinin işğaldan azad olunmuş ərazilərində 50 hektar taxıl sahəsini yandıraraq külə döndərib.

APA-nın Qarabağ bürosunun məlumatına görə, Füzuli rayonunun Aşağı Seyidəhmədli və Qorqan kəndlərinin sakinləri dünən axşam bir neçə saat Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin atəşi altında qalıblar. Belə ki, Aşağı Seyidəhmədli kəndinin işğaldan azad olunmuş ərazilərində və Şükürbəyli kəndinin yaxınlığından keçən Quruçay çayının vadisində əkdikləri taxılı biçməyə hazırlaşan kəndliləri ermənilər hədəfə alıb. Zəmiyə yaxınlaşmağa çalışan kombayn da atəşə tutulub. Daha sonra düşmən 50 hektarlıq taxıl zəmisini yandırıcı güllələrlə atəşə tutub. Sakinlər texnikanı hadisə yerindən uzaqlaşdıra bilsələr də, zəmidə baş verən yanğının qarşısını almaq mümkün olmayıb və taxıl sahəsi tamamilə yanaraq məhv olub. Küləkli hava alovun qısa müddətdə ətrafdakı biçənəkləri də bürüməsinə səbəb olub və ümumi sahəsi 100 hektar olan otlaq tamamilə külə dönüb. Ermənilər yanğını söndürməyə çalışan sakinlərin əraziyə yaxınlaşmasına imkan verməyiblər. Bütün gecə ərazi atəş altında saxlanılıb.

Kəndlər arasında əlaqə[redaktə | əsas redaktə]

Bakıdan Füzuliyə gedən asfalt şossesi yolu MerdinliQaraxanbəyli kəndlərinin içindən keçir və təxminən 6–8 km-dən sonra sola dönərək Quruçayın üstündəki körpüdən keçib rayonun mərkəzinə daxil olardı. Həmin Merdinli kəndindən keçən asfalt şosse yoldan dikinə bir yol ayrılaraq sol tərəfə doğru burularaq əvvəlcə təpəyə qalxar, sonra isə dərəyə doğru – nisbətən düzəngahda yerləşən kəndə düşərdi. Həmin kənd Yuxarı Seyidəhmədli kəndi idi və Merdinli ilə onun arası ən çoxu 2–3 km olardı. Yuxarı Seyidəhmədliyə girən yol kəndin ortasına çatar, sonra iki yerə ayrılaraq – birisi düzünə gedər, Quruçayı keçər, qədim İbə qəbiristanlığına qalxar, oradan da keçib İbə yolu ilə Aşağı Aybasanlı kəndinə çatardı. İkinci yol isə sanki yenidən geri qayıdardı. Kənddəki evlər də yolboyu tikilmişdi. Həmin yol gəlib orta məktəbə çatardı. Orta məktəb kəndin ən aşağısında tikilmiş idi. Məktəbin yanından yol düzünə gedərək 3–4 km-dən sonra Aşağı Seyidəhmədliyə, oradan da 3–4 km yol gedib Quruçayı keçərək Şükürbəyliyə, oradan isə davam edərək Arazboyuna – Horadizə, Kərimbəyliyə, Arayatlıya, Bəhmənliyə və s. gedərdi. Yuxarı Seyidəhmədli kəndinin həmin yolu orta məktəbin yanından sağa dönərək 2–3 km-dən sonra Qorqana çatardı. Sonra isə yenə Quruçayı keçər, mal fermasına çatar, oradan da aşağı Əbdülrəhmanli yolu ilə Horadizə doğru gedərdi.

Yuxarı Seyidəhmədli orta məktəbi[redaktə | əsas redaktə]

Təhsil almaq nöqteyi-nəzərincə o ətrafdakı kəndlərin əksəriyyətinin uşaqları əvvəllər Yuxarı Seyidəhmədli orta məktəbinə gələrdilər. Həmin kəndlərin sırasına – Yuxarı Seyidəhmədli, Aşağı Seyidəhmədli, Qorqan, Yuxarı Aybasanlı, Aşağı Aybasanlı, Şükürbəyli, Alxanlı, Qaraxanbəyli, Merdinli, Əbdürrəhmanlı, Gecəgözlü, Mirzəcamallı, Kürdmahmudlu və s. aid idi. Yuxarı Seyidəhmədli məktəbi 1951-ci ildə yaradılmışdı.

  • Yuxarı Seyidəhmədli kəndi Quruçayın sol sahilindən təxminən 2 km aralıda yerləşirdi və rayonun iri kəndlərindən biri idi.
  • Aşağı Seyidəhmədli kəndi də çox böyük kənd idi. Kənddə əvvəllər ibtidai, sonralar 8 illik və nəhayət orta məktəb açılmışdır.
  • Aşağı Aybasanlı kəndi. 1823-cü ilə bağlı rus qaynağında Hacılı icmasına bağlı olan obalardan biri olan Aybasanlı, eləcə də Seyidəhmədli, Qorqan, Şükürbəyli Mirzəcamallı,Gecəgözlü, Ələsgərli obalarına aid ayrıca bilgi yoxdur. Olan bilgilər yalnız Hacılı icması haqqındadır. Sonrakı 1842, 1849, 1863, 1873, 1886-cı illərdəki Aybasanlı obasına aid olan bilgilərdə də onun Aşağı və ya Yuxarı olduğu göstərilmir. Həmin vaxtlar hər iki kənd bir yerdə - Aşağı Aybasanlının yerləşdiyi ərazidə imiş. Sonralar rayon mərkəzinə yaxın olmaq üçün bir çox ailələr ora köçmüş, orada məskunlaşmış və beləliklə də Yuxarı Aybasanlı kəndi yaranmışdır. Təsadüfü deyildir ki, indinin özündə də hər iki kəndən olan çox yaxın qohumlar vardır.
  • Qorqan kəndi. Hacılı icmasına qatılan şenliklərdən biri də Qorqan obasıdır. Bəylərbəyilik dönəmində(....) Qorqan qışlaq olub. 1727-ci ilə bağlı Osmanlı qaynağında Qorqan qışlağı ilə bağlı bilgi var.

QARASU BULAĞI[redaktə | əsas redaktə]

Fizuli sakinləri bu bulağa sadəcə olaraq Qarasu deyərdilər. Suyu qara deyildi, ancaq suyun axdığı yerlər düzəngah olduğundan, su bir yerə yığışmış, sonralar böyük bir ərazidə bataqlıq yaratmış və bu səbəbdən də su qara görünürdü. Suyun altında qara palçıq var idi. Qarasuyun başlanğıcı İbənin yaxınlığındakı qoşa çinarların lap yanındakı çökəklikdə idi. Heç qurumurdu, həmişə axırdı. Həmin çökəkliklər dolana-dolana uzanıb 3–4 km getdikdən sonra Hacılı arxıyla birləşər, sonra çəkil bağlarının arası ilə iri arx formasında daha 3–4 km axıb gedər və nəhayətdə Şükürbəyli kəndi tərəfdə Quruçaya tökülərdi. Aşağı Aybasanlı ilə Qorqan arasındakı ərazidə isə Qarasu böyük bir bataqlığı xatırladırdı. Onun eni bəzi yerlərdə 5–10 m, bəzi yerlərdə 100, hətta 200 m-ə çatardı. Atamgil Qarasuyun üzərində bircə yerdən at, araba, piyada, sonralar isə maşın keçən körpü salmışdılar.

1960-cı illərin sonlarında kolxoz rəhbərliyi Qarasuya ekskavator saldırıb onu kanala çevirməyə çalışmışlar, bataqlığın bəzi hissələrini azaltmağa nail olmuşdular.

Qarasuda zəli olardı. Camaat müalicə məqsədi ilə bəzən onları tutub bankaya yığardı. Qarasu bataqlığında kifayət qədər cil-ciyən, qamış olardı. Axşamlar qurbağa qurultusu lap kənarlarda da eşidilərdi. Qarasudan içəndə bəzən içənin qarnı ağrıyardı. Suyu ağır idi. Yazağzı camaat Qarasudan qamış, cil-ciyən biçib topa bağlar, qurutduqdan sonra onlardan evlərin, tövlələrin damını örtmək üçün istifadə edərdilər. 1950-60-cı illərdə kəndlərdə əksər evlərin üstü Qarasuyun ciyənilə örtülü olardı. Qarasudan qız-gəlinlərimiz acı-qıcı pencəri yığar (biz ona qıjı deyərdik), ondan gah dovğa bişirər, gah kətə salar, gah da onu pendir-çörəklə ləzzətlə yeyərdilər. Qarasuyun hər iki tərəfində camaat mal-qara, qoyun-quzu otarardılar. Bəzən həmin mallar Qarasuyun ciyənliyində, qamışlığında batıb qalardı, itərdi, qurd-quşa yem olardı.