Seyid Alim xan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Seyid Alim xan (عالم خان, d. 3 dekabr 1880; Buxara - ö. 28 aprel 1944; Kabil, tam ad: Əmir Seyyid Mir Məhəmməd Alim xan), Buxara əmirliyi (Manqıt xanədanı)nin son əmiri (taxt: 3 yanvar 1911 - 30 avqust 1920).

Səid Mir Məhəmməd Alim xan
Said Mir Muhammad Olimxon
Prokudin-Gorskii-19 (cropped).jpg Sergey Prokudin Qorski tərəfindən 1911-ci ildə çəkilmiş Alim Xan
bayraqBuxara Əmiribayraq
3 yanvar 1911 — 30 avqust 1920
Sələfi Əbd əl-Əhəd xan
Xələfi Feyzulla Xocayev
(Qızıl Ordunun işğalı ilə monarxiya ləğv edildi.Ərazi Sovet İttifaqı tərəfindən nəzarət altına alındı.)
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 3 yanvar 1880(1880-01-03)
Doğum yeri Buxara, Buxara əmirliyi (indiki Özbəkistan)
Vəfat tarixi 28 aprel 1944 (64 yaşında)
Vəfat yeri Kabil, Əfqanıstan krallığı
Dəfn yeri
Sülalə Manqıtlar
Atası Əbd əl-Əhəd xan
Həyat yoldaşı Bir neçə arvad və onlarla cariyə
Hərbi xidmət
Rütbəsi general-leytenantgeneral adyutant[d]
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Rus fotoqraf Sergey Prokudin Qorski tərəfindən 1911-ci ildə çəkilmiş Seyid Alim xanın rəngli foto şəkili.

1873-cü ildə Buxara əmirliyi Rusiya imperiyasının himayəsinə girdi. Ancaq ölkənin daxili siyaseti əmir tərəfindən idarə edilməyə davam etdi. Onüç yaşındaykən atası Əbdüləhəd xan tərəfindən kamu yönetimi və hərb sənətini öyrenmesi üçün Sankt-Peterburqa göndərildi. 1896-cı ildə Rusiya imperiyası hökuməti tərəfindən rəsmən Buxara əmirliyinin vəliəhdi olaraq qəbul edildi və məmləkətine döndü. Buxarada atasına yardımçı olduqdan sonra Nesefin valisi oldu ve 12 il oranı idarə etdi. Ardından Karmana (bugünkü Özbəkistanın Nəvai şəhəri və civarı)ı 2 il idarə etdi. Atasının ölümünden sonra əmir olan Seyid Alim xan, önce uləma sınıfı bastırmak üçün yenilikçileri destekledi. Ancak zamanla gelenekçileşti. Sonuçta yenilikçiler MoskvaKazana iltica etmek zorunda kaldılar.

Buxara hərəkatı[redaktə | əsas redaktə]

Mart 1918-ci ildə Yeni Buxaralılar, Daşkənd Şəhər Sovetinin yardımıyla Buxaranı almağa çalışdı. Orduları Buxaranın qapılarına yürüyüp Seyid Alim xandan şəhəri Yeni Buxaralılara təslim etmesini istədi. Ancaq Seyid Alim xan nümayəndələri öldürüb Buxara və çevrəsindəki yüzlərce Bolşevikleri öldürərək cavab verdi. Sonucda ordular Daşkəndə dönmək məcburiyyətində qaldılar.

Rusiya Vətəndaş müharibəsi sırasında Moskvadaki Sovet yönetimi Daşkəndə takviye qüvvetlerini gönderdi. 30 avqust - 2 sentyabr 1920-ci il tarixləri arasında Mixail Frunze komandanlığında Qızıl Ordu Buxaranı təslim almaq üçün hücum etdi və dörd gün sürən çatışmadan sonra Ərk hasar gördü və Kalyan Camisi Minaresinde Qızıl Ordunun bayrağı dalğalandı. Məğlub olan Seyid Alim xan Düşənbəyə qaçdı ve daha sonra oradan da Əfqanıstana sığındı. 1944-cü ildə Kabildə ölən Seyid Alim xan`ın cəsədi Shuadoi Solehin məzarlığına gömüldü.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Seyid Alim xan ilə əlaqəli mediafayllar var.