Siyasi iqtisad

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Siyasi iqtisad — Elmdə “siyasi iqtisad” anlayışını ilk dəfə iqtisadiyyatın dövlət tərəfindən himayə və idarə olunmasını müdafiə edən merkantilizm məktəbinin məşhur nümayəndəsi Antuan Monkretyen tərəfindən XVII əsrdə leksikona gətirilmişdir. Bu məfhumun birinci hissəsi yunan sözü «politeyya» dan əmələ gəlib və «dövlət quruluşu» deməkdir. Burdan belə çıxır ki,siyasi iqtisad-dövlət çərçivəsində ev təsərrüfatıni idarə edən qanunları öyrənir. Həmin məfhumun bu dövrdə meydana gəlməsi təsadüfi deyildi, bu ilkin kapital yığımı və xarici ticarətdə dövlətin rolunun get-gedə artması ilə şərtlənmişdi, daha sonralar isə siyasi iqtisad termini mütləq monarxlar tərəfindən idarə olunan milli dövlətlərin iqtisadiyyatı haqda elm kimi təsəvvür olunmuşdur.

Klassik siyasi iqtisad məktəbinin nümayəndələri Adam SmitDavid Rikardonun dövründə isə onun xarakteri dəyişmiş, cəmiyyətin iqtisadi münasibətləri,iqtisadi qanunauyğunluqları,prosesləri haqqında elmə çevrilmişdir. XVII əsrin əvvəllərində siyasi iqtisad ayrı,müstəqil bir elmə çevrilir. Lakin sonralar Qərbin bir sıra iqtisadçıları həmin adda olan “siyasi” sözündən imtina etmişdilər, çünki bu söz iqtisadi-nəzəri məsələlərin tədqiqat sferasını məhdudlaşdırırdı, araşdırılmasını siyasi yöndəmə, səmtə doğru çəkirdi. Alfred Marşalın siyasi iqtisad terminindən imtina edib “ekonomiks”terminini qəbul etməsinə də məhz onun iqtisadiyyata dövlət müdaxiləsinin məhdudlaşdırılmasınının bazar mexanizmin fəaliyyəti üçün zəruri olması ideyasının məntiqi nəticəsi kimi baxmaq lazımdır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]