Məzmuna keç

Sofiya Sapeqa

Vikipediya, azad ensiklopediya
Sofiya Sapeqa
rus. Софья Сапега
Doğum tarixi 10 fevral 1998(1998-02-10) (28 yaş)
Doğum yeri
Vətəndaşlığı  Rusiya
Milliyyəti rus
Dini xristian
İxtisası jurnalist
Təhsili Avropa Humanitar Universiteti
Fəaliyyəti university student[d], siyasi məhbus, hüquqşünas
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Sofiya Andreyeva Sapeqa (rus. Софья Андреевна Сапега; 10 fevral 1998, Vladivostok) — Rusiyalı jurnalist və keçmiş siyasi məhbus. O, 2021-ci ilin may ayında Belarus hakimiyyəti tərəfindən o vaxtkı sevgilisi Roman Protaseviçlə birlikdə həbs edilib. Ryanair-in 4978 nömrəli reysi yalançı bomba təhlükəsi səbəbindən Minskə yönləndirildikdən sonra o, 2022-ci ilin may ayında altı il həbs cəzasına məhkum edilib, lakin bir il sonra əfv olunub.

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Sofiya Sapeqa 10 fevral 1998-ci ildə Vladivostokda anadan olub. Onun valideynləri Andrey Sapeqa və Anna Dudiç, əmisi qızı isə müğənni Eva Stardır. Səkkiz yaşında Sofiya anası ilə birlikdə Belarusa, Pinsk şəhərinə köçüb, lakin Rusiya vətəndaşı olaraq qalıb.[1] Bir müddət Qrodno vilayətinin Lida şəhərində yaşayıb. 2015-ci ildə o, Minskdə məktəbi bitirib və Vilnüsdəki Avropa Humanitar Universitetinə daxil olub, orada "Avropa hüququ və Avropa İttifaqı hüququ" ixtisası üzrə təhsil alıb.[1][2] Daha sonra əsasən belarus dilində yayımlanan Polşanın "Belsat" peyk telekanalında təcrübə keçməyə başlayıb.[3][4]

2020-ci ilin sonunda Sapeqa belaruslu jurnalist və siyasi fəal, "NEXTA" teleqram kanalının təsisçisi Roman Protaseviçlə görüşməyə başlayıb. 2021-ci ilin may ayında o, Romanla birlikdə Yunanıstanda istirahət edib. Sapeqa və Protaseviçin mayın 23-də Vilnüsə qayıtdıqları təyyarə Minskdə məcburi eniş edib və orada hər ikisi saxlanılıb.[4]

Rəsmi məlumatlara görə, Sapeqa ilkin olaraq 2020-ci ilin avqust-sentyabr aylarında "Belarus Cinayət Məcəlləsinin bir neçə maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş cinayətləri törətməkdə" şübhəli bilinərək 72 saatlıq saxlanılıb. O, Okrestina təcridxanasına yerləşdirilib, daha sonra isə DTK-nın (KGB) təcridxanasına köçürülüb. Həbs müddəti iki aya qədər uzadılıb. "Gazeta.ru" və BBC-nin rus xidmətinin məlumatına görə, Sapeqaya qarşı şəxsiyyət üzərində zorakılıqla müşayiət olunan kütləvi iğtişaşların təşkili, ictimai qaydanı kobud şəkildə pozan və hakimiyyət nümayəndələrinin qanuni tələblərinə açıq şəkildə tabe olmamaqla bağlı və ya nəqliyyatın işinin pozulmasına səbəb olan qrup hərəkətlərinin təşkili, irqi, milli, dini və ya digər sosial düşmənçilik və ya ədavətin qızışdırılması ittihamları irəli sürülüb.[4][5]

26 may 2021-ci ildə Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko çıxışlarının birində Sapeqanı Protaseviçin əlaltısı adlandırıb. Mayın 28-də Minsk şəhərinin Partizanski rayon məhkəməsi Sapeqanın vəkilinin onun saxlanılması ilə bağlı şikayətini rədd edib. Həmin vaxt rəsmi ittiham hələ irəli sürülməyib və həbs edilən şəxsin yanına vəkili buraxılmayıb. 29 may 2021-ci ildə Rusiya və Belarus prezidentləri Vladimir Putin və Aleksandr Lukaşenko bu vəziyyəti müzakirə ediblər. Putinin mətbuat katibi Dmitri Peskov daha sonra mətbuata bildirib ki, Kremldə Sapeqanın taleyini izləyirlər, lakin eyni zamanda onun Belarusda yaşayış icazəsinin olmasını nəzərə alırlar. Belarus Xarici İşlər Naziri Vladimir Makey mayın 30-da dəqiqləşdirib ki, Sofia Rusiyaya təhvil verilə və ya Lukaşenko tərəfindən əfv edilə bilər, lakin bu, yalnız Minskdə keçiriləcək məhkəmədən sonra mümkündür. "Aqora" hüquq müdafiə qrupunun beynəlxalq təcrübə rəhbəri Kirill Koroteyevin fikrincə, qanunvericilik Sapeqanın Belarus əvəzinə Rusiyada mühakimə olunmasına formal olaraq imkan verir, bir şərtlə ki, ona qarşı irəli sürülən əməllər hər iki ölkədə cinayət hesab edilsin.[6][7]

1 iyun 2021-ci ildə Aleksandr Lukaşenko Sapeqanın işi üzrə istintaqın Belarusda aparılacağını bəyan edib.

25 iyun 2021-ci ildə Sofiya Sapeqa və Roman Protaseviçin yaxınları saxlanılanların ev dustaqlığına buraxıldıqlarını xəbər veriblər. Gənclər sutkalıq mühafizə altında olan mənzildə yaşayıblar. Belarus İstintaq Komitəsi bildirib ki, Sapeqa və Protaseviç istintaqla ibtidai razılaşma bağlayıblar, buna əsasən İK onların qətimkan tədbirinin dəyişdirilməsini mümkün hesab edib.

Qrodno vilayət məhkəməsi 6 may 2022-ci ildə Belarus Cinayət Məcəlləsinin yeddi maddəsi ilə ittiham olunan Sofia Sapeqanı altı il müddətinə azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edib. Məhkəmə prosesi qapalı rejimdə keçirilib. 2023-cü ilin yanvarında vəkil Anton Qaşinski əfv müraciətinə rədd cavabı verildiyini söyləyib. Sapeqaya hökm oxunduqdan bir neçə gün sonra Protaseviç bildirib ki, "artıq təxminən yeddi aydır onları faktiki olaraq heç nə bağlamır" və o, artıq başqa bir qızla evlənməyə imkan tapıb. 7 iyun 2023-cü ildə Sofiya Sapeqa əfv edilib, bundan sonra o, Primorsk diyarı nümayəndə heyətinə təhvil verilib.[8][9]

Sapeqanın həbsinə reaksiyalar

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Sofiya Sapeqanın yaxınları onun siyasətlə məşğul olmadığını və Belarusdakı etirazlarda iştirak etmədiyini bildiriblər. Onların fikrincə, həbsdən sonra səslənən etiraflara inanmağa dəyməz. Sapeqanın qohumları kömək üçün Rusiya hakimiyyətinə müraciət ediblər, lakin onlar buna təmkinlə reaksiya veriblə. Mariya Zaxarovanın fikrincə, hər şey Belarus qanunvericiliyi çərçivəsində baş verib. Svetlana Tixanovskaya Minskdəki Rusiya konsulunun Sapeqa ilə görüşməkdən imtina etdiyini söyləyib, lakin Rusiya XİN cavab olaraq Tixanovskayanı yalan danışmaqda ittiham edib. Sofiyanın taleyi iki ölkənin xarici işlər nazirlərinin (Sergey Lavrov və Vladimir Makey) söhbət mövzusu olub, bundan sonra həbs olunan şəxslə Rusiya konsulunun görüşü təşkil edilib. Dmitri Peskov Vladimir Putinin şəxsi görüş zamanı Aleksandr Lukaşenkodan Sapeqa haqqında soruşacağına söz verib.[10][11][12]

Təyyarənin endirilməsi, Sapeqanın saxlanılması və Rusiya hakimiyyətinin davranışı ətrafındakı vəziyyət bəzi Rusiya müxalifətçiləri və vətəndaş cəmiyyəti xadimləri tərəfindən tənqid edilib. İnsan Haqları Şurasının üzvü Nikolay Svanidze Sapeqanın həbsinin və onun etiraflarının dərc olunmasının "qanlı 30-cu illərin üslubunda" həyata keçirildiyini bildirib. Rusiya Prezidenti yanında Millətlərarası Münasibətlər Şurasının üzvü Boqdan Bezpalko Sapeqanı "girov" adlandırıb. Kseniya Sobçak da vəziyyəti şərh edib. Onun sözlərinə görə, rusiyalı diplomatlar "Belarus həbsxana nəzarətçiləri qarşısında geri çəkiliblər". Mediada Sapeqa ilə Rusiya hakimiyyətinin həbsdən sonra daha böyük enerji ilə xilas etdiyi Mariya Butina arasında müqayisələr aparılıb. Hüquq müdafiəçisi Marina Litvinoviç və bloqer Maksim Kats Sapeqanın azadlığa buraxılmasını tələb edən petisiyalar yaradıblar (29 may 2021-ci il tarixinə 30 mindən çox insan imza atıb). Sankt-Peterburqun bir qrup müstəqil deputatı Sergey Lavrova Sapeqaya lazımi köməklik göstərilməsi tələbi ilə müraciət ediblər; Moskva Şəhər Dumasının deputatı Mitroxin isə "Rusiya vətəndaşı Sofia Sapeqaya qarşı hərəkətlərə və Ryanair təyyarəsinin endirilməsinə görə" Lukaşenkoya qarşı cinayət işinin açılmasını tələb edib.[13]

Sapeqanın Rusiyaya verilməsinə nail olmağın zəruriliyi barədə rəsmi Rusiya təbliğatının nümayəndələri də yazıblar, onlar gənc qadının həqiqətən qanunu pozduğunu ehtimal ediblər. Politoloq Aleksey Makarkin hesab edir ki, belə bir təhvilvermə baş tutacaq, lakin bu, daha sonra, birgə istintaqa ehtiyac duyulanda baş verəcək.[14]

"Amnesty International" hesab edir ki, Sofiya Sapeqa yalnız Roman Protaseviçə daha çox təzyiq göstərmək məqsədilə saxlanılıb. 26 may 2021-ci ildə "Vyasna" Hüquq Müdafiə Mərkəzi və Belarus Helsinki Komitəsi də daxil olmaqla səkkiz təşkilatın birgə bəyanatı ilə o, siyasi məhbus kimi tanınıb. Avropa Humanitar Universiteti Sofianın dərhal azad edilməsini tələb edib, ona qarşı irəli sürülən ittihamları uydurma adlandırıb və Belarus hakimiyyətinin Sapeqa haqqında ləkələyici və həqiqətə uyğun olmayan məlumatlar yaydığını bildirib. Universitet Sofiya Sapeqanın məhz Rusiya Federasiyası vətəndaşı kimi ən qısa müddətdə azad olunacağına ümid etdiyini vurğulayıb. Ali məktəbin tələbə nümayəndəliyinin prezidenti Sapeqanın həbsini "dövlət terrorizmi" aktı adlandırıb. Litva XİN və Almaniya kantsleri Angela Merkel Sofianın dərhal azad olunmasını tələb ediblər. Minskdə təyyarənin endirilməsi, Sapeqa və Protaseviçin həbsi insidenti Avropa İttifaqı ilə Rusiya arasındakı münasibətlərdə böhranın kəskinləşməsinə səbəb olub.[15][16]

2 iyun 2021-ci ildə Riksdaq (İsveç parlamenti) deputatı Elen Byörklund siyasi məhbusun himayədarlığını öz üzərinə götürüb.[17]

24 iyun 2021-ci ildə "Belarusda insan hüquqlarının pozulması, vətəndaş cəmiyyətinə, demokratik müxalifətə və jurnalistlərə qarşı repressiyalar, habelə İrlandiyanın Ryanair aviaşirkətinə məxsus təyyarənin Minskdə məcburi endirilməsi və ardınca Roman Protaseviçlə onun sevgilisi, Rusiya vətəndaşı Sofiya Sapeqanın saxlanılması" ilə əlaqədar Avropa İttifaqı Şurası Belarus Respublikasına qarşı sektor sanksiyalarını təsdiq edib.[18][19]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 ""Мы все в шоке"". Novaya Gazeta. 2 may 2021. 30 may 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 may 2026.
  2. ↑ "Who is Sofia Sapega?". Deutsche Welle. 26 may 2021. 28 may 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 may 2026.
  3. ↑ "Что известно о деле Софьи Сапеги". TASS. 7 iyun 2023. 9 iyun 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 may 2026.
  4. 1 2 3 "Belarus plane: Who is Russian student Sofia Sapega?". BBC News. 27 may 2021. 1 iyun 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 iyun 2021.
  5. ↑ "Sofia Sapega, sentenced to 6 years in Belarus, consents to extradition to Russia". Meduza. 12 aprel 2023. 16 sentyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 may 2026.
  6. ↑ "Белорусские правозащитники признали Софью Сапегу политзаключенной". The Insider. 26 may 2021. 26 may 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 may 2026.
  7. ↑ "Human rights organizations call to release five more political prisoners". Viasna Human Rights Centre. 26 may 2021. 22 fevral 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 may 2026.
  8. ↑ Rainsford, Sarah. "Belarus: I'm ready to beg for help, says mother of detained woman". BBC News. 27 may 2021. 18 aprel 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 may 2021.
  9. ↑ "Сапегу обвинили в разжигании социальной вражды и розни в Белоруссии" [Sapega accused of inciting social hatred and discord in Belarus]. РИА Новости (rus). 14 iyun 2021. İstifadə tarixi: 14 iyun 2021.
  10. ↑ Karpova, Y. "Мать Софьи Сапеги: Моя последняя надежда, что Россия ее не оставит" [Sapega's Mother: Russia Is Our Last Hope] (rus). Deutsche Welle. 7 dekabr 2021. İstifadə tarixi: 6 dekabr 2021.
  11. ↑ "Belarus Charges Dissident Blogger's Russian Girlfriend With 'Inciting Hatred'". The Moscow Times (ingilis). 8 dekabr 2021. 8 dekabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 dekabr 2021.
  12. ↑ "Minsk files final charges against radical Belarusian blogger's Russian girlfriend". TASS. İstifadə tarixi: 8 dekabr 2021.
  13. ↑ "Belarus plane arrest activist Sofia Sapega sentenced to six years". The Guardian. 6 may 2022. İstifadə tarixi: 6 may 2022.
  14. ↑ "Belarusian KGB Adds Russian National Sofia Sapega To Terrorist Registry". RFE/RL (Network's Belarus Service). Radio Free Europe/Radio Liberty. 14 mart 2023. 21 aprel 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 aprel 2023.
  15. ↑ Ilyushina, Mary. "Belarus pardons opposition blogger arrested after plane's forced landing". Washington Post. 22 may 2023. 26 iyul 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 may 2023.
  16. ↑ "Belarus agrees to extradite Sofia Sapega to Russia". en:Meduza. 14 aprel 2023. 17 aprel 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 18 aprel 2023.
  17. ↑ "Belarus' Lukashenko pardons Russian citizen Sapega -Belta". en:Reuters. 7 iyun 2023. 7 iyun 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyun 2023.
  18. ↑ "Александр Лукашенко помиловал Софью Сапегу по просьбе губернатора Приморья". en:Interfax. 7 iyun 2023. 30 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 may 2026.
  19. ↑ "Софья Сапега о Романе Протасевиче: "Просто пожелаю ему прожить эту жизнь достойно"" [Sofia Sapega about Roman Protasevich: "I just wish him to live this life with dignity"]. ZERKALO (rus). 8 iyun 2023. 8 iyun 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 iyun 2023.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Sofiya_Sapeqa&oldid=8899647"