Stanza

Poeziyada Stanza (/ˈstænzə/; ing. stanza; it. stanza sözündən — hərf. "otaq") — şeir daxilində sətirlərin (misraların) qruplaşmış formasıdır. Stanzalar adətən bir-birindən boş sətir və ya abzas ilə ayrılır. Stanzalar müntəzəm qafiyə və metrik quruluşa malik ola bilər, lakin bu mütləq tələb deyil.

Stanzaların bir çox fərqli formaları mövcuddur. Bəzi stanza formaları sadədir (məsələn, dörd misralıq kvatrenlər), digərləri isə daha mürəkkəbdir (məsələn, Spenser bəndi). Sestina kimi sabit şeir formaları stanzaların sayı və forması ilə müəyyən edilir.

Ədəbiyyat nəzəriyyəsində stanza bəzən "stave" və ya "fit" kimi terminlərlə də adlandırılmışdır. "Stanza" termini "Strofa" (ing. strophe) ilə oxşar məna daşısa da, "strofa" bəzən müntəzəm qafiyəli bəndlərdən fərqli olaraq, sətirlərin qeyri-müntəzəm dəstini ifadə etmək üçün işlədilir.

"Stanza" termini İtalyan mənşəli olsa da, İtalyan dilində bu anlayışı ifadə etmək üçün daha çox "strofa" sözü istifadə olunur.

Musiqidə sətirlərin bu cür qruplaşması adətən "Kuplet" (ing. verse) adlanır. Poeziyadakı bənd nəsrdəki paraqraf ilə analoji xarakter daşıyır: əlaqəli fikirlər vahid vahidlərdə qruplaşdırılır.

Stanza növləri

Misraların sayına görə bəndlərin əsas növləri aşağıdakılardır:

• Beyt: İki misralı bənd.
• Üçlük (Terset): Üç misralı bənd.
• Dördlük (Kvatren): Dörd misralı bənd (ən geniş yayılmış formadır).
• Beşlik (Kuintet): Beş misralı bənd.
• Altılıq (Sestet): Altı misralı bənd.

Nümunə 1

Emili Dikinsonun bu qısa şeiri hər biri dörd misradan ibarət iki bənddən (Dördlük/kvatren) ibarətdir:

Nifrətə vaxtım yox idi mənim,
Məzar kəsəcəkdi yolumu onsuz.
Həyat elə qısa ki, bitməz nifrətim,
Ömür vəfa etməz, qalar sonu yox.

Sevgiyə də vaxtım olmadı, lakin
Ruhun bir məşğuliyyəti olmalı mütləq.
Dedim sevgi adlı kiçik bir zəhmət,
Mənim tək birinə bəs edər gerçək.

Orijinal mətn (ing.)

I had no time to hate, because
The grave would hinder me,
And life was not so ample I
Could finish enmity.

Nor had I time to love; but since
Some industry must be,
The little toil of love, I thought,
was large enough for me

Nümunə 2

Endru Con Yanqın bu şeiri isə hər biri altı misradan ibarət üç bənddən (Altılıq/sestet) ibarətdir:

Şaxta "dayan" dedi axan sulara,
Səpdi duz tozunu nəm qar üstünə.
Buzdan körpü saldı dar axınlara,
Düzdü qəndilləri bəndlər üstünə.
Göllərdə balıqlar çəkilib küncə,
Şüşə qab içində sanki bir incə.

Sərtləşmiş yollarda hər addımbaşı,
Sınır ayaq altda şüşə layları.
Buzdan ağırlaşıb ağacın başı,
Söyüdtək yer öpür budaq ucları.
Buz altda kök salır cansız budaqlar,
Şüşədə "gül açır" qeybi yarpaqlar.

Amma əbəs yerə qəddar şaxta, qar,
Həbs edib balığı, ağacı boğar.
Damdan xəncər asar, qurar pusqusun,
Pəncərə önündə toxuyar torun.
Lakin bu savaşda Günəş gələcək,
Onu silahsızca yerə sərəcək.

Orijinal mətn (ing.)

Frost called to the water Halt
And crusted the moist snow with sparkling salt;
Brooks, their one bridges, stop,
And icicles in long stalactites drop.
And tench in water-holes
Lurk under gluey glass-like fish in bowls.

In the hard-rutted lane
At every footstep breaks a brittle pane,
And tinkling trees ice-bound,
Changed into weeping willows, sweep the ground;
Dead boughs take root in ponds
And ferns on windows shoot their ghostly fronds.

But vainly the fierce frost
Interns poor fish, ranks trees in an armed host,
Hangs daggers from house-eaves
And on the windows ferny am bush weaves;
In the long war grown warmer
The sun will strike him dead and strip his armour.

Xarici keçidlər

•  Kisholm, Hyu, redaktorStanza // Britannika Ensiklopediyası. 25 (XI). Cambridge University Press. 1911. 784.