Stearin turşusu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Stearin turşusu
Stearinsäure auf Uhrglas.jpg
Stearic-acid-3D-balls.png
Ümumi
Sistematik adı Stearin turşusu
Kimyəvi formulu C₁₈H₃₆O₂[1]
Molyar kütlə 284,48 q/mol
Fiziki xassələri
Sıxlıq 0,94 q/sm³
Termik xüsusiyyətlər
Ərimə nöqtəsi 69,6 °S
Qaynama nöqtəsi 361 °C, 383[2]
Təsnifatı
CAS-da qeyd. nöm. 57-11-4
PubChem
ChEBI 28842
ChemSpider

Stearin turşusu (oktadekan turşusu) - C 17H 35COOH formuluna uyğun gələn alifatik sıranın birəsaslı karbon turşusudur. Suda həll olunmayan və dietil efirində həll olan ağ kristaldır. Stearin turşusu 1816 -cı ildə fransız kimyaçısı Şevrel tərəfindən donuz yağının içərisində kəşf edilmişdir.

FİZİKİ XASSƏLƏRİ[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kimyəvi cəhətdən təmiz stearin turşusu rəngsiz kristallar şəklindədir. Stearin turşusu suda həll olmur, lakin efirdə həll olur. Qoxusuzdur.

KİMYƏVİ XASSƏLƏRİ[redaktə | mənbəni redaktə et]

Qələvilərlə reaksiyaya girir (stearatlar əmələ gətirir):

  • C17H35COOH + NaOH → C17H35COONa + H2O

ALINMASI[redaktə | mənbəni redaktə et]

Stearin turşusu olein turşusunun hidrogenləşməsindən alınır:

  • C17H33COOH + H2 → C17H35COOH

Stearin turşusu, həmçinin sintetik üsulla - doymuş karbohidrogenlərin manqanlı birləşmələrininoksidləçməsindən də sintez olunur [1].

BİOLOJİ ƏHƏMİYYƏTİ[redaktə | mənbəni redaktə et]

Stearin turşusu, təbiətdə ən çox yayılmış yağ turşularından biridir, heyvan və bitki yağlarının triqliseridlər şəklində olur. növbədə heyvan yağlarının trigliseridləri, ikincisi isə enerji anbarıdır. Stearin turşusunun miqdarı quzu yağında maksimumdur (~ 30% -ə qədər), bitki yağlarında - 10% -ə qədər (xurma yağı)-dir. Yağ turşularının alifatik zəncirinin uzanmasından məsul olan elongaz - fermentlərin təsiri altında orqanizmdə palmitin turşusundan sintez olunur.

İSTEHSALI[redaktə | mənbəni redaktə et]

Sənayedə stearin turşusu sabun istehsalının hidroliz məhsulu olan yağlardan ayırmaqla alınır. Stearin turşusu bitki yağlarından da əldə oluna bilsə də, istehsalı üçün heyvan yağından geniş istifadə olunur.

Sənaye əhəmiyyəti və tətbiqi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kosmetika sənayesində geniş istifadə olunur: natrium stearat sabunun əsas komponentlərindən biridir, stearin turşusunun özü bir çox kosmetik məhsulların tərkibinə daxildir. Şam və rezin istehsalında yumşaldıcı kimi, natrium, kalsium, qurğuşun stearatlar isə sürtkü yağlarının tərkib hissəsi kimi istifadə olunur. Əczaçılıq sənayesində maqnezium stearat doldurucu kimi tətbiq edilir.

MƏNBƏ[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. А. Е. Темирбулатова, Н. Н. Нурахметов, Р. Н. Жумадилова, С. К. Алимжанова. Перевод А.Тусупбековой. Учебник для 11 классов естественно-математического направления общеобразовательных школ. — Алматы: «Мектеп», 2011
  1. stearic acid (ing.).
  2. Pawellek R., Krmar J., Leistner A., Djajić N., Otašević B., Protić A., Holzgrabe U. Charged aerosol detector response modeling for fatty acids based on experimental settings and molecular features: a machine learning approach (ing.). // J. Cheminform. / N. Jeliazkova, B. Zdrazil BMC, 2021.Vol. 13, Iss. 1. ISSN 1758-2946 doi:10.1186/S13321-021-00532-0