Məzmuna keç

Sui generis

Vikipediya, azad ensiklopediya

Sui generis (sui generis; hərfi mənada özünəməxsus, öz növündə yeganə) — latın ifadəsi olub, digər hüquqi konstruksiyalarla müəyyən oxşarlığa malik olmasına baxmayaraq, bütövlükdə analoqu və ya presedenti olmayan hüquqi konstruksiyanın (aktın, qanunun, statusun və s.) unikallığını ifadə edir. Sui generis hallarının hər birinin unikallığı çox vaxt uzunmüddətli mübahisələrin predmetinə çevrilir.

Digər istifadələr

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Bir sıra sahələrdə bu termin unikal obyektləri ifadə etmək üçün istifadə olunur:

  • Biologiyada digər növləri də əhatə edən cins daxilində təsnifata sığmayan növlər üçün istifadə olunur.[4] Taksonomik strukturda «cins → növ» növ sui generis kimi təsvir edilir, əgər cins məhz onun təsnifatı üçün yaradılmışdırsa, yəni təsnifat zamanı onun unikallığı yalnız sui generis növünün ilkin olaraq yeganə nümayəndəsi olduğu yeni cinsin yaradılmasını tələb etmişdirsə. Bununla belə, öz cinsinin mövcud olan yeganə nümayəndəsi olan növ (məsələn, Homo cinsi) mütləq sui generis hesab olunmur, çünki təkamül prosesində digər qohum növlər məhv olmuş ola bilər.
  • Yaradıcılıqda ənənəvi janrların çərçivəsindən kənara çıxan bədii əsərlər üçün istifadə olunur. Kino tənqidçisi Riçard Şikel Joe versus the Volcano filmini sui generis əsər kimi müəyyən edir. Kino tənqidçisi Maykl Bruk bu termini 1973-cü ildə rejissor Rene Lalu tərəfindən çəkilmiş fransız-çex elmi-fantastik filmi «Fantastik planet» haqqında istifadə etmişdir.[5]
  • Müəyyənedici xüsusiyyəti olmayan əqli mülkiyyət hüquqlarında. ABŞ-da bu sui generis qanunu "1984-cü il Mikrosxemlərin Mühafizəsi haqqında Qanun" kimi tanınır.
  • Analitik fəlsəfə sui generis ifadəsindən daha aşağı səviyyəli anlayışa reduksiya edilə və ya daha yüksək səviyyəli anlayışa daxil edilə bilməyən ideya, mahiyyət və ya reallığı ifadə etmək üçün tez-tez istifadə edir.
  1. ↑ "США исключают признания Южной Осетии". Civil Georgia (Tbilisi). 6 mart 2008. 21 oktyabr 2017 tarixində arxivləşdirilib.
  2. ↑ "Référendum : le "Non" à l'indépendance l'emporte avec 56,4% [Résultats provisoires] - Nouvelle Calédonie la 1ère". Nouvelle Calédonie la 1ère (fransız). 4 noyabr 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 noyabr 2018.
  3. ↑ "Жители Новой Каледонии проголосовали на референдуме против независимости от Франции". 5 noyabr 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 28 noyabr 2018.
  4. ↑ "Bentham, George (1880). "Notes on Euphorbiaceæ". Journal of the Linnean Society, Botany. 17: 225". 27 mart 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 mart 2019.
  5. ↑ "Brooke, Michael. "Fantastic Planet: Gambous Amalga". criterion.com. The Criterion Collection. Retrieved September 15, 2016". 21 yanvar 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 mart 2019.