Sulak çayı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Sulak
qum. Sulak avar Sulax
Sulak çayı hövzəsi
Sulak çayı hövzəsi
Ölkə Flag of Russia.svg Rusiya
MənbəyiAndi Göysu çayı ilə Avar Göysu çayının qovuşması
Mənbə yüksəkliyi300 m m
MənsəbiXəzər dənizi
Mənsəb yüksəkliyi−28 m m
Uzunluğu169 km(336 km Andi Göysu ilə) km
Su sərfi176 м³/s (mənsəbindən 123 km ) m³/san
Su sistemiSulak çayı → Xəzər dənizi
HövzəsiXəzər dənizi
Hövzə sahəsi15 200 kv км km²

Sulak (türk. -bataqlıq), (20-ci əsrə qədər Göysu (türk), Dağıstanda çay.

Adının etimoloqiyası[redaktə | əsas redaktə]

Sulak çayı aşağı axarında dəniz səviyəsindən - 28 metr aşağı olduğuna görə bura bataqlıqlar və qamışlıqlardan ibarətdir. Əksər türk dillərində isə bataqlıqla yanaşı sulak sözü də işlənir.

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Uzunluğu 169 km.(336 km Andi Göysu ilə), hövzəsinin sahəsi 15 200 kv.km. Avar Göysu ilə Andi Göysunun qarışmasından yaranır. Əvvəlcə, dərinliyi 700-1500 m. olan, baş Sulak kanyonuyla, sonra Axetli dərəsində, Çirkey genişlənməsində və Kiçik Sulak kanyonunda, sonra gehiş vadiylə axır və Xəzər dənizinə axdığı yerdə delta yaradır.

Gidroqrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Qidalanması, buzlaq suyu üstünlüyü ilə, qarışıqdır. Maksimumu iyun -iyulda olmaqla apreldən sentyabra qədər daşqınlar üstünlük təşkil edir. Suyun orta illik məsrəfi mənsəbindən 123 km-ndə 176 kub.m\s. Orta bulanıqlıq 450 q/kub.m, ən çox 45000 q\kub.m

Qolları[redaktə | əsas redaktə]

Ən böyük qolu Ağ-su, bundan başqa Çavxun bak, Tlar, Kiçik Sulakla da qovuşur. 1963-cü ildən Antakşskiy trakt Ağdaş və Ağsay çaylarının suları kənar edilir.

Yaşayış məntəqələri[redaktə | əsas redaktə]

Sulak çayında Qızılyurd şəhəri, Dubki qəsəbəsi, mənsəbində Sulak qəsəbəsi yerləşir. Çayın suyundan MahaçqalaKaspiysk şəhərlərinin su təchizatı üçün istifadə olunur. Sulakda SES kaskadı terləşir: Miatlinskaya, Çiriyurtskaya, Çirkeysaya, eləcə də kiçik Bavtuqayskaya SES-ları, onların cəmi təstiq olunmuş gücü - 1345, 6 MVt, əlavə olaraq ümumi gücü 42,2 MVt olmaqla əlavə olaraq kiçik SES tikintisi nəzərdə tutulub, bu SES- lər Sulak SES kaskadına daxildir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]