Sulfidlər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Sulfidlər - 1. Metalların və bəzi qeyri-metalların təbii kükürdlü birləşmələri. Kim­yəvi baxımdan onlara H2S — hidrogen-sulfid turşusunun duzları kimi baxılır. Bir sıra elementlər isə kükürdlə polisulfidlər - H2Sx turşusunun duzlarını əmələ gətirir. Sulfid əmələ gətirən əsas elementlərin (Fe, Zn, Cu, Mo, Ag, Hg, Pb, Bi, Ni, Co, Mn, V, Ga, Ge, As, Sb) sulfidlər kristallokimyəvi quruluşu kükürd ionlarının kip kubik və heksaqonal yığımı ilə şərtlənir və onların arasında metal ionları yerləşir. Əsas quruluşları koordinasion (qalenit, sfalerit), ada (pirit), zəncirvari (antimonit) və laylı (molibdenit) tipidir. Sulfidlər ümumi fiziki xassələr xasdır: metallik parıltı, yüksək və orta əksetmə qabiliyyəti, nisbətən aşağı sərtlik. Təbiətdə geniş yayılmışdır. Yer qabığı kütləsinin 0,15%-ə yaxın hissəsini sulfidlər təşkil edir. Əsas etibarilə hidrotermal yolla, bəziləri ekzogen proseslər zamanı bərpaedici mühitdə əmələ gəlir. Cu, Ag, Hg, Zn, Pb, Sb, Co, Ni və b. metalların filizləridir. Xassələrinə görə, bunlara yaxın olan antimonidlər, arsenidlər, selenidlər və telluridlər də sulfidlər sinfinə aiddir. 2. Üzvi sulfidlər - ümumi formulu R-S-R1 olan kükürdlü birləşmələrdir. Burada R və R1 karbohidrogen radikallarıdır. Quruluşları sadə efirlərin quruluşuna bənzədiyinə görə həm də tioefir adlandırılır. Neftlərdə rast gəlirlər.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.