Sulfonat aşqarları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Sənayedə istehsal olunan sulfonat aşqarları - neft yağları və sintetik alkilaromatik birləşmələr əsasında istehsal olunur və müxtəlif qələviliyə malikdir.

İstehsal tarixi[redaktə | əsas redaktə]

İlk neytral sulfonat aşqarları ABŞ-da II dünya müharıbəsi zamanı yaradılmışdır. Keçmiş SSRİ - də ilk dəfə olaraq Azərbaycanda 1949 ildə sənayedə AzNİİ-4 sulfonat aşqarının istehsalı təşkil olunmuşdur. Sonralar akademik K.İ.Sadıxovun rəhbərliyi ilə neft mənşəli AzNİİ-5,CБ-3,CK-3,CБ-3y aşqarların Ca və Ba duzlarının alınma texnologiyası işlənilmiş və istehsalı həyata keçirilmişdir. CБ-3,CБ-3y aşqarların iştiraki ilə xüsusi təyinatlı mühərriklər üçün yağ kompozisiyaları(M-16 İXP3) tərtib olunmuş və istehsalı təşkil edilmişdir. SSRi - də istehsal olunan neft mənşəli НСК, ПМС-А, ПМС-Б, С-150, С-300 sulfonat aşqarlarının iştiraki ilə müxtəlif təyinatlı yüksək keyfiyətli mühərrik yağları yaradılmış və sənayedə tətbiq edilmişdir. Sintetik sulfonat aşqarları ilkin olefin xammalın məhdud olduğuna görə sənayedə istehsal olunmurdu. Hal-hazırda sulfonat aşqarlarının istehsalı ilə dünyanın aparıcı şirkətləri "Lubrisol‟, ‟Conoco‟(ABŞ), ‟Brayton‟, ‟Orobis‟, Edvin Cooper" (İngiltərə), "Essochem" (Belçika), "Amoko"( İsveçrə) məşğul olur. Xarici firmalar tərəfindən istehsal olunan bir sıra sulfonat aşqarları aşağıdakilardı: neytral sulfonatlar – OLOA-246B, Xaytek E-609; qələvi ədədi 130-150 mq KOH/q – Xaytek 6060 M və Xaytek 6412 M, Esso – 6721; qələvi ədədi 280 mq KOH/q çox olan – Lubrizol 56, Lubrizol 72, Lubrizol – 78, OLOA- 247B, Esso – 6712, Xaytek E- 611 və Xaytek E – 621. Rusiyada HCK, КНД, С-150 və C-300 neft mənşəli aşqarlarla yanaşı ilk dəfə alkilbenzollar əsasında müxtəlif qələvili sintetik sulfonatların istehsalı təşkil olunmuşdur: "НПП Квалитет" şirkəti tərəfindən K-31(neytral),K-312, K-313(yüksək qələvili), ЛЛК-Нафтан şirkəti HCCK-30 (neytral), yüksək qələvili CCK-300,CCK-300Д, CCK-400,CCK-400Д kalsium sintetik sulfonatları və neft mənşəli C-150k, C-300 aşqarları istehsal edilir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  • А.М.Кулиев. «Химия и технология присадок к маслам и топливам», Л, 1985, 312 с.
  • К.И.Садыхов. «Нефтяные и синтетические сульфонатные присадки к моторным маслам». Баку, “Элм”, 2006, 180 с.
  • В.М. Фиалко. - Мир нефтепродуктов, 2013, №2, с.40-43.