Suxoy Su-35

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Su-27M / Su-35
Şəkil
Tipi Qırıcı
Hazırlayan Suxoy Dizayn Bürosu[d]
İstehsalçı Flag of Russia.svg Rusiya/Flag of the Soviet Union.svg SSRİ Komsomolsk-on-Amur Təyyarə Zavodu
Baş konstruktor Mikhail Simonov[d]
Dizayner Suxoy Dizayn Bürosu
İlk uçuş Su-27M: 28 iyun, 1988
Su-35S: 19 fevral, 2008
Status istifadədədir
İstismarçılar Flag of Russia.svg Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri
Flag of the People's Republic of China.svg Çin Xalq Respublikası Hərbi Hava Qüvvələri
İstehsal ili Su-27M: 19871995
Su-35S: 2007–hal-hazırda
Buraxılış sayı Su-27M: 14[1]
Su-35S: 82 (68-i Rusiya üçün,[2][3][4] 14-ü ixrac üçün[5])
Vahidinin qiyməti 40-65 milyon dollar[6][7][8]
Baza modeli Su-27
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Suxoy Su-35 (rus. Сухой Су-35, NATO kod adı: Flanker-E) — Su-27 qırıcısının iki dəfə təkmilləşdirilmiş törəmə forması. Bir oturacağı və supermanevretmə qabiliyyəti var. Suxoy Dizayn Bürosu tərəfindən dizayn olunmuşdur. Komsomolsk-on-Amur Təyyarə Zavodunda istehsal olunmuşdur.

İlk variant 1980-ci illərdə Su-27-də bir inkişaf kimi tərtib edilmiş və Su-27M kimi tanınmışdır. Bu törəmə, daha böyük ağırlığın öhdəsindən gəlmək üçün struktur gücləndirməsini və çox funksiyalı radarı əhatə edir. İlk prototip 1988-ci ilin iyun ayında ilk uçuşunu etdi. Sovet İttifaqının dağılması səbəbindən təyyarə kütləvi şəkildə istehsal olunmadığı üçün, Suxoy təyyarəsi ixrac sifarişlərini cəlb etmək üçün Su-35 olaraq yenidən təyin edildi. İstehsal edilən on dörd təyyarə sınaq və nümayiş üçün istifadə edildi. Bir nümunə itələmə vektorlu mühərriklərə malik idi. O, Su-37 texnologiya nümayişçisi kimi istifadə edildi. Su-30MK ailəsinə bənzəyən yeganə Su-35UB 1990-cı illərin sonlarında iki yerlik məşqçidə tikilmişdir.

2003-cü ildə Suxoy Suxoy PAK FA proqramının inkişafını gözləyən müvəqqəti bir təyyarə kimi Su-27-ni ikinci dəfə təkmilləşdirməyə başladı. Su-35 olaraqda bilinən bu versiya, Su-27 ilə müqayisə edildikdə yenidən dizayn edilmiş kokpit və silah idarəetmə sisteminə və qəfəslərin yerinə itələmə vektorlu mühərriklərə sahibdir. Bu versiya ilk uçuşunu 2008-ci ilin fevral ayında etdi. Təyyarə ixrac üçün nəzərdə tutulsada, Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri ilk müştərisi oldu. Çin Xalq Respublikası Hərbi Hava Qüvvələri və İndoneziya Hərbi Hava Qüvvələridə təyyarə üçün sifariş verdi.

Dizayn və inkişaf[redaktə | əsas redaktə]

Su-27-nin inkişafı[redaktə | əsas redaktə]

Su-35 markasını ala biləcək ilk təyyarə dizaynı, 1980-ci illərin əvvəllərində Su-27 Sovet Silahlı Qüvvələrinə xidmətə gətirildiyi bir dövrdə mənşəyini daşıyırdı. T-10S zavod koduna sahib Su-27-nin qəti istehsal versiyası 1983-cü ildə Komsomolsk-on-Amur Təyyarə Zavodunda istehsalına başladı. Sonrakı il, Su-27 Sovet Hava Qüvvələri ilə ilkin əməliyyat hazırlığına çatdı.[9] 1982-ci ildə Su-27-ni təkmilləşdirməyə başlayana Suxoy Dizayn Bürosu,[10] Su-27-nin Su-27M-nin təkmilləşdirilməsində rol oynaması üçün 1983-cü il dekabr ayında SSRİ Nazirlər Şurası tərəfindən təlimatlandırılmışdır.[11] Nikolay Nikitin, Su-27-nin baş dizayneri olan baş müdür Mixail Simonovun nəzarəti altında, layihənin böyük hissələrinin hazırlanmasına rəhbərlik edib.[12]

Su-27M-nin plan görüntüsü

Su-27-nin qarışıq qanadlı bədən dizaynını geniş şəkildə paylaşarkən, Su-27M, qanadların önündə kiçik qaldırıcı səthlər olan kanartlar əlavə edilərək, əsas versiyadan gözlə görünə biləcək şəkildə ayrılır. Birincisi, 1985-ci ildə sınaq təyyarəsi ilə sınaqdan keçirilmişdir.[9] Yenidən formalaşdırılmış qanad ön kənar uzantısı ilə tamamlanan kanartlar, hava axımını yüksək bucaq altında hücum edərkən açıqlığı aradan qaldıracaq formada yönləndirildi və təyyarənin uçuşa davam etməsini təmin etdi.[13] Daha da önəmlisi, rahat stabilizasiya dizaynı və bərabərindəki ucdan-uca uçuş idarəetmə sistemi ilə işləyən aerodinamik dizayn, təyyarənin manevretmə qabiliyyətini inkişaf etdirdi. Bunun sayəsində təyyarə şaquli istiqamətdə burnu ilə bir neçə dəqiqə uça bilir. Bu səbəbdən, nəzəri cəhətdən, hücum zamanı pilot təyyarəni 2 saniyədə 120 dərəcəyə qədər qaldıra və hədəfləri raket ilə vura bilər.[14] T-10S-in dizaynı ilə müqayisədə daha uzun şaquli quyruqlar, uçuşda yanacaq doldurma qabiliyyəti var.[15][16]

Manevr qabiliyyətinin artması ilə yanaşı Su-27M-ni orijinal dizayndan fərqləndirən bir xüsusiyyət yeni silah-nəzarət sistemidir. Bu sistemin əsas məqsədi üfüqün altındakı hədəfləri aşkar etməyə imkan verən çox funksiyalı N011 Bars radarı idi. İlk olaraq üçüncü prototipə quraşdırılan radar, Su-27M-yi sadəcə bir hava-müdafiə təyyarəsindən yerüstü hədəflərə hücum edə bilən çox funksiyalı bir təyyarə halına gətirmişdir.[9][17] 10 hədəfi izləyə bilən və yalnız bir hədəfə eyni vaxtda iki raket göndərə bilən Su-27-nin N001 Myech radarına nisbətən müqayisədə, yeni radar on beş hədəfi və eyni vaxtda altı istiqamətə raket yönəldə bilər.[9] Təyyarənin ön hissəsindəki N011 radarının çəkisi əlavə qanadların əlavə edilməsini tələb etdi. Mühəndislər daha sonra bu cihazların aerodinamik üstünlüklərini aşkar etdilər.[18][19] Bundan əlavə N012 özünümüdafiə radarı arxa tərəfdən proqnozlaşdırılan quyruq partlaması içərisində yerləşdirilib, bu təyyarənin dünyada yeganə belə bir radara malik olmasına səbəb olur.[17] Təyyarəyə edilən digər dəyişikliklər, yüksəldilmiş turbofan mühərriklərinin istifadəsi, habelə təyyarədə yüngül kompozit və alüminium-litium ərintilərinin istifadəsi idi.[15][20]

Sınaq və nümayiş[redaktə | əsas redaktə]

Doqquzuncu Su-27M uçuşda

1987-ci ildə, Suxoy, Moskvadakı sınaq poliqonundakı ilk prototipi T-10S təyyarəsi ilə dəyişməyə başladı. Kanardlar olsa da, ilk prototip, sonrakı təyyarələr kimi, yeni dizaynın bir çox fiziki dəyişmələrindən məhrum olmuşdur.[21] 28 iyun, 1988-ci ildə Oleq Tsoy pilot olmaqla ilk uçuşunu etdi. 1989-cu ilin yanvarında ikinci uçuşunu etdi.[22] İki Su-27M prototipinin dəyişdirilməsindən sonra, təyyarənin faktiki istehsalı ölkənin uzaq şərqinə köçürüldü və burada KnAAPO tərəfindən həyata keçirildi. İlk yeni qurulmuş Su-27M və ilk olaraq KnAAPO tərəfindən hazırlanacaq üçüncü təyyarə (T10M-3) ilk uçuşunu 1992-ci ilin aprel ayında həyata keçirmişdir.[22] O vaxtdan etibarən Sovet İttifaqı parçalanmışdı və 1990-cı illərdə Rusiyada baş verən iqtisadi böhran 1996 və 2005-ci illər arasında təyyarə istehsal edən orijinal plandan kanardları,[9] uçuş-nəzarət sistemini və vektor texnologiyasını təsdiqləmək üçün imtina edilmişdi.[15] 1995-ci ildə ümumi olaraq iki prototip, 9 uçuşdan əvvəl istehsal və üç istehsal təyyarəsi inşa edilmişdir, istehsal təyyarələri 1996-cı ildə Rusiya Hərbi Hava Qüvvələrinə silah sınağı üçün göndərildi.[1][23]

Sovet İttifaqının parçalanması zamanı Suxoy Su-27M təyyarəsini yüksək səviyyəli müdafiə və hökumət rəsmilərinə nümayiş etdirmişdir. 1992-ci ildə Farnboro hava şousunda qərb dinləyicilərinə ilk dəfə olaraq nümayiş etdirildikdə, Su-35 yenidən dizayn edildi.[24]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 (8 December 2016) "Один из первых Су-35 продолжает летать" (Russian) Nəşr edən: Centre for Analysis of Strategies and Technologies. İstifadə tarixi: 31 October 2017.
  2. (4 January 2017) "Поставки боевых самолетов в Вооруженные Силы России в 2016 году" (Russian) Nəşr edən: Centre for Analysis of Strategies and Technologies. İstifadə tarixi: 1 November 2017.
  3. (31 October 2017) "Шесть новых Су-35С идут в Карелию" (Russian) Nəşr edən: Centre for Analysis of Strategies and Technologies. İstifadə tarixi: 1 November 2017.
  4. (1 December 2017) "Полк на аэродроме Бесовец получил еще шесть истребителей Су-35С" (Russian) Nəşr edən: Centre for Analysis of Strategies and Technologies. İstifadə tarixi: 1 December 2017.
  5. (2 December 2017) "Китай получил уже 14 истребителей Су-35" (Russian) Nəşr edən: Centre for Analysis of Strategies and Technologies. İstifadə tarixi: 3 December 2017.
  6. "ru:На МАКСе заключат контракты на 64 российских истребителя" (Russian). Lenta.ru. 13 August 2009. Arxivləşdirilib: [1] saytından 24 August 2013 tarixində. https://www.webcitation.org/6J6bLCtlY?url=http://lenta.ru/news/2009/08/13/sukhoi/. İstifadə tarixi: 22 April 2013.
  7. "Russian Defense Ministry orders 64 Su-family fighters". RIA Novosti. 18 August 2009. Arxivləşdirilib: [2] saytından 21 August 2009 tarixində. https://web.archive.org/web/20090821150710/http://en.rian.ru/russia/20090818/155845491.html. İstifadə tarixi: 18 July 2010.
  8. http://eng.mil.ru/en/news_page/country/more.htm?id=12152160@egNews
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Butowski, Piotr (1 November 1999). "Dominance by design: the reign of Russia's 'Flankers' – PART ONE" Nəşr edən: Jane's Information Group. Jane's Intelligence Review 11 (11). ISSN 1350-6226.
  10. Gordon 2007, p.  69.
  11. Andrews 2003, p. 39.
  12. Gordon 2007, pp. 58, 122.
  13. Fink 1993, p. 45.
  14. Gordon 2007, pp. 122–123.
  15. 15,0 15,1 15,2 Williams 2002, p. 119.
  16. Gordon 2007, pp. 123, 127.
  17. 17,0 17,1 Gordon 2007, p. 124.
  18. Butowski 2004, p. 38.
  19. Gordon 2007, p. 69.
  20. Gordon 2007, p. 123.
  21. Gordon 2007, pp. 126–127.
  22. 22,0 22,1 Gordon 2007, p. 128.
  23. Gordon 2007, p. 366.
  24. Gordon 2007, pp. 129–131.

Biblioqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Suxoy Su-35 ilə əlaqəli mediafayllar var.