Syerra-Leone üzrə Xüsusi Məhkəmə

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Syerra-Leone üzrə Xüsusi Məhkəmə
'Special Court for Sierra Leone'
Emblem of the Special Court for Sierra Leone.svg
qarışıq cinayət məhkəməsi (beynəlxalq-milli)
Ölkə: Syerra-Leone Syerra-Leone
Yaradılıb: 2002
Hakimlik müddəti:
Sayt
http://www.rscsl.org/ (ing.)

Syerra-Leone üzrə Xüsusi Məhkəmə (ing. Special Court for Sierra Leone; qıs. SCSL) — Syerra-Leone Hökuməti və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən birgə həyata keçirilən bir məhkəmə orqanı, beynəlxalq müharibə dövründə, 30 noyabr 1996-dan bu yana Syerra-Leonedə törədilmiş beynəlxalq humanitar hüququ və Syerra-Leonenin milli hüququ pozuntularından məsul olanları mühakimə etmək. Məhkəmənin iş dili — ingilis dilidir. Məhkəmənin daimi oturacağı HaaqadaNyu-Yorkda əlavə ofisləri olan Fritaundur[1]

Xüsusi Məhkəmə, qarışıq (hibrid) beynəlxalq cinayət məhkəmələri kateqoriyasına aiddir, xüsusi səlahiyyətli müstəqil beynəlxalq təşkilat şəklində yaradılmışdır[2][3].

26 aprel 2012-ci ildə Liberiyanın keçmiş prezidenti Çarlz Teylor, hərbi cinayətlərdə iştirak etməkdə günahlandırıldı və bu şəkildə mühakimə olunan ilk Afrika dövlət başçısı oldu[4][5][6].

Yaradılması[redaktə | əsas redaktə]

12 iyun 2000-ci ildə Syerra-Leone prezidenti Əhməd Kabba, BMT-nin baş katibi Kofi Annandan beynəlxalq birliyin köməyi ilə Syerra-Leonedəki vətəndaş qarşıdurmasında ən ağır cinayətlərdən məsul olanların mühakimə olunmasını təşkil etməsini istədi. Artıq 10 avqust 2000-ci il tarixində BMT Təhlükəsizlik Şurası, 1315 saylı Qərar qəbul edərək, Baş katibdən Syerra-Leone Hökuməti ilə xüsusi məhkəmənin yaradılması ilə bağlı danışıqlara başlamasını xahiş etdi[7].

16 yanvar 2002-ci il tarixində BMT və Syerra-Leone Hökuməti arasında Syerra-Leone üçün Xüsusi Məhkəmənin yaradılması barədə bir razılaşma imzalandı. İlk işçilər Fritauna 2002-ci ilin iyulunda gəldilər. 2012-ci ilin aprel ayından etibarən, 40-dan çox əyalət məhkəmənin fəaliyyəti üçün lazımlı vəsait ayırdı, Afrika dövlətləri arasında ən böyük töhfəni Nigeriya verdi. 2004, 2011 və 2012-ci illərdə Xüsusi Məhkəmə BMT-dən subvensiya şəklində maliyyə almışdır[8].

Yurisdiksiyası və tətbiq olunan qanun[redaktə | əsas redaktə]

Xüsusi Məhkəmə, 30 noyabr 1996-cı ildən bəri Syerra-Leonedə aşağıdakı cinayətləri törətmiş hər hansı bir fiziki şəxs üzərində tam maddi yurisdiksiyaya malikdir:

  • mülki əhaliyə hücumun bir hissəsi olaraq törədilən insanlığa qarşı cinayətlər (qətl; məhv; köləlik; deportasiya (qovulma); həbs; işgəncə; təcavüz; cinsi köləlik, məcburi fahişəlik, məcburi hamiləlik və hər hansı digər cinsi zorakılıq; siyasi təzyiq , irqi, etnik və ya dini səbəblər; digər qeyri-insani hərəkətlər);
  • 1949-cu il Cenevrə Konvensiyasının 3-cü maddəsinin və bununla bağlı II Protokolun ciddi şəkildə pozulması (hərbi cinayətlər);
  • beynəlxalq humanitar hüququn digər ciddi pozuntuları (hərbi əməliyyatlarda birbaşa iştirak etməyən mülki şəxslərə qəsdən hücumlar; Sierra Leone-də humanitar yardım və ya sülhməramlı missiyalarda iştirak edən personala və ya obyektlərə qəsdən hücumlar; 15 yaşınadək uşaqları silahlı birləşmələrə cəlb etmək və ya qeyd etmək) ;
  • Syerra-Leone qanunlarına görə cinayətlər (14 yaşınadək qız uşaqlarına təcavüz; qız qaçırma; evlərin və binaların yandırılması və dağıdılması).

Xüsusi məhkəmə, şahidlərə təzyiq və rüşvət vermə, məhkəmə iclasına gəlməmək, məhkəmə proseduruna və hakimlərə hörmətsizlikdən ibarət olan məhkəməyə hörmətsizlik səbəbi ilə də təqib etmək hüququna malikdir.

Xüsusi Məhkəmə, 1965-ci il tarixli Syerra-Leone Cinayət Prosessual Qanunu və Ruanda üçün Beynəlxalq Məhkəmədə tətbiq olunan qaydalar və prosedurları rəhbər tuta bilər. Eyni zamanda, Apellyasiya Palatası qərarlar qəbul edərkən, müvafiq olaraq, keçmiş Yuqoslaviya Məhkəməsi və Ruanda Beynəlxalq Tribunalının Apellyasiya Palatalarının mövcud qərarlarını rəhbər tutmalıdır[6].

Paralel səlahiyyət[redaktə | əsas redaktə]

Xüsusi Məhkəmə, Syerra-Leone milli məhkəmələri ilə paralel yurisdiksiyaya malikdir, konkret işlərdə üstünlük verilir. Syerra-Leonedəki bir məhkəmədə Xüsusi Məhkəmənin səlahiyyətinə aid bir iş varsa, məhkəmənin özünə göndərilməsini tələb edə bilər.[9]

Xüsusi Məhkəmə tərəfindən konkret cinayətlərdə təqsirləndirilən şəxslər, idem in bis in prinsipinə əsasən Syerra-Leone milli məhkəmələrində yenidən mühakimə oluna bilməzlər. Eyni zamanda, bir şəxs, əksinə, daha əvvəl Xüsusi Məhkəmənin yurisdiksiyasında olan cinayətlərə görə Syerra-Leone milli məhkəməsində məhkum edilmişsə, bu cür şəxsə qarşı iş tamamilə yenidən nəzərdən keçirilə bilər.

Strukturu[redaktə | əsas redaktə]

Xüsusi Məhkəmə üç qurumdan ibarətdir: Reyestr, Prokurorluq Xidməti və Məhkəmə Palataları (məhkəmə və apellyasiya şikayətləri üçün). Katiblik məhkəmənin fəaliyyətinin ümumi rəhbərliyindən məsuldur. BMT Baş Katibi Syerra-Leone hökuməti ilə məsləhətləşərək Xüsusi Məhkəmə Prokurorunu təyin edir. Öz növbəsində, Syerra-Leone Hökuməti onsuz da təyin olunmuş Prokuror və BMT Baş Katibi ilə məsləhətləşərək prokuror müavinini təyin edir.

Məhkəmə palataları[redaktə | əsas redaktə]

Məhkəmənin nizamnaməsində, otaqların tərkibinə səkkizdən on birədək müstəqil hakim daxil ola biləcəyi nəzərdə tutulur. Başlanğıcda Xüsusi Məhkəmə səkkiz hakimdən ibarət idi və apellyasiya məhkəməsinə əlavə yalnız bir Məhkəmə Palatası daxil idi. İkinci Məhkəmə Palatası 17 yanvar 2005-ci ildə quruldu. Hər iki Məhkəmə Palatası biri Sierra Leone hökuməti, digəri isə BMT Baş katibi tərəfindən təyin olunan üç hakimdən ibarətdir. Apelyasiya Palatası ikisini Sierra Leone Hökuməti, üçünü isə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Katibi tərəfindən təyin olunan beş hakimdən ibarətdir. Apellyasiya Palatasının sədri eyni zamanda Xüsusi Məhkəmənin sədridir. Ehtiyac olduqda məhkəməyə çağırılan iki ehtiyat hakim vəzifəsi də var. Bütün hakimlər üç illik müddətə təyin olunur və yenidən təyin oluna bilərlər[5].

Apellyasiya Palatası[redaktə | əsas redaktə]

Adı[10] Ölkə Vəzifə Təyin edilən Dövrün başlanğıcı Dövrün sonu
Şirin Evis Fişer ABŞ Prezident BMT Baş katibi 2009 2015
Emanuel Eyula Nigeriya Vitse-Prezident BMT Baş katibi 2002 2014
Corc Qalaqa Kinq Syerra-Leone Hakim Syerra-Leone hökuməti 2002 2014
Renata Vinter Avstriya Hakim BMT Baş katibi 2002 2014
Con Kamanda Syerra-Leone Hakim Syerra-Leone hökuməti 2007 2013
Filipp Niamu Uaki Keniya Ehtiyat hakimi Syerra-Leone hökuməti /
BMT Baş katibi
27 fevral 2012[11]

Birinci Məhkəmə Palatası[redaktə | əsas redaktə]

Adı[12] Ölkə Vəzifə Təyin edilən Dövrün başlanğıcı Dövrün sonu
Pyer Bute Kanada Sədrlik edən Hakim BMT Baş katibi 2002 2014
Rosolu Con Bankole Tomson Syerra-Leone Hakim Syerra-Leone hökuməti 2002 2014
Bencamin Mutanqa İtoe Kamerun Hakim BMT Baş katibi 2002 2014

İkinci Məhkəmə Palatası[redaktə | əsas redaktə]

Adı[13] Ölkə Vəzifə Təyin edilən Dövrün başlanğıcı Dövrün sonu
Riçard Lyussik Samoa Sədrlik edən hakim Syerra-Leone hökuməti 2005 2014
Tereza Doerti Şimali İrlandiya Hakim BMT Baş katibi 2005 2014
Culiya Sebutinde Uqanda Hakim BMT Baş katibi 2005 2014
El-Hacı Malik Sou Seneqal Ehtiyat hakimi
(по делу Чарльза Тейлора)
BMT 2007 2013

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "The Special Court for Sierra Leone: Contact Us". 2012-03-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 April 2012. (#parameter_ignored_suggest)
  2. Волкевич, 2011
  3. Марусин, 2003
  4. "War crimes court finds Charles Taylor guilty – Africa". Al Jazeera English. 4 October 2011. 2013-04-09 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 April 2012.
  5. 1 2 "Гаага: Тэйлор виновен в содействии военным преступлениям" (rus). BBC. 26 апреля 2012 г.
  6. 1 2 "Экс-президент Либерии получил 50 лет тюрьмы" (rus). BBC. 30 мая 2012 г.
  7. "Письмо Постоянного представителя Сьерра-Леоне при ООН от 9 августа 2000 года на имя Председателя Совета Безопасности" (PDF). доккумент ООН: S/2000/786 (rus). 2000-09-10. 2013-04-09 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2013-03-23.
  8. "HOME". Sc-sl.org. 30 November 1996. 2008-05-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 April 2012. (#parameter_ignored_suggest)
  9. "Статьи 8, 9". Устав Специального суда по Сьерра-Леоне (PDF).
  10. "Special Court for Sierra Leone > ABOUT > Court Organization > Chambers > Appeals Chamber". Sc-sl.org. 4 May 2009. 2009-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 April 2012. (#parameter_ignored_suggest)
  11. "Special Court for Sierra Leone - Outreach and Public Affairs Office - PRESS RELEASE - Freetown, Sierra Leone, 27 February 2012". 2012-04-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2012-05-30. (#parameter_ignored_suggest)
  12. "Special Court for Sierra Leone > ABOUT > Court Organization > Chambers > Trial Chamber I". Sc-sl.org. 2009-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 April 2012. (#parameter_ignored_suggest)
  13. "Special Court for Sierra Leone > ABOUT > Court Organization > Chambers > Trial Chamber II". Sc-sl.org. 2009-02-26 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 30 April 2012. (#parameter_ignored_suggest)

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]