Türbülans

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
türbülans

Türbülans və ya çalxantı (Latın turbare - dönmək, çaşmaq, şaşmaq) — bir sıvının ya da qazın hərəkət halındakı nizamsızlığıdır. Sıvı dinamikasında, çalxantı və ya çalxantılı axış, xaotik, stoxastik özəllikleriylə tanınan bir axış rejimidir. Buna aşağı anı yayılma, yüksək anı konveksiya və məkan və zamandakı sürətli təzyiq və sürət dəyişmələri daxildir. Çalxantılı olmayan axın ya düzgün axış yada düzgün-çalxantılı axışların arasındakı keçid axışıdır. Reynolds sayıları (ölçüsüz sayı), axın şərtlərinin təbəqələşmiş və ya çalxantılı axına səbəb olub-olmadığını müəyyənləşdirir; məsələn, boru axını üçün Reynolds sayısı təxminən 2300ün üstüdə olan axın, çalxantılı axındır. Çalxantılı axın üçün ən gözəl örnəklərdən bir dənəsi havadaki siqaret tüstüsüdür.

Çalxantılı axış, bir çox fizikçi tərəfindən həll olmaq istənən problemlərdən biri idi, lakin düzgün bir həll tapılmadı. Vahid axını olan bir sıvının molekulları bir-birlərinə mümkün qədər yaxın olmağa və buna bənzər davranmağa meyllidirlər. 19-cu əsrin əvvəllərində müntəzəm axışı olan axışqanların əsas problemləri həll edildi və sıvı dinamikasının əsasları qoyuldu . Ancaq elm uzun müddət çalxantılı axış üzərində işləməkdən imtina etdi və çalxantılı axışı bir mühəndislik problemi hesab etdi. Çalxantı ümumiyyətlə arzuolunmaz təsirdir. Bu sahədə görülən işlərin böyük bir hissəsi Çalxantının qarşısını almağa yönəldilmişdir.

Təyyarənin qanadlarının üstü və altı arasındakı təzyiq fərqi (wingtip vortex, wingtip vortices) ndan təyyarənin arxasında yaranan girdaplardan qaynaqlanan wake türbülansının görselleştirilmiş halı (NASA)

Çalxalanmaq, müasir baxışda hər miqyaslı səviyyədə baş verən nizamsızlıq olaraq təyin olunur. Çalxantı haqqında ilk vacib araşdırmalara Andrey Kolmogorov başladı. Lakin Kolmogorovun təklifləri kifayət etməyib. Daha uğurlu bir çalxalanmaq nəzəriyyəsi 1944 - ildə Lev Landau tərəfindən təqdim edilmişdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]