Türküstan Milli Muxtar Hökuməti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Political map of Central Asia in 1918.png
Türküstan Milli Muxtar Hökumətinin bayrağı (1917-1918)

Türküstan Milli Muxtar Hökuməti (1917-1918) —

1905-ci ildə Daşkənddə Mustafa Çokay adlı bir qazağın liderliyi ilə, türk-müsəlman xalqların qatıldığı Türküstan Müsəlman Şurası təşkil edildi. Daşkənddə təşkil edilən Türküstan müsəlmanları konqresində, Türk bölgələrin soylu ailələrdən gələn özbək, tatar, qazaq, qırğız, türkmən və başqırd liderləri Türküstan Müsəlman Şurası altında birləşdi. Bu hərəkata türk ziyalıları da qoşulmuşdur.

Türküstan Müsəlman Şurası üç əhəmiyyətli qərar qəbul etmişdir:

  • 1. Orta Asiyada İslamı müasirləşdirmək;
  • 2. Köçəri xalqların mədəniyyətini qorumaq;
  • 3. Türküstandan rusları uzaqlaşdırmaq.

Türk xalqları üç alt bölgədə mübarizə qərarı almışdır

  • Qazaq-qırğızların Alaş bölgəsi.
  • Tatar və başqırdların İtil-Uralı (Türk-Tatar Komitəsi) və ya İtələnil-Xəncər hökuməti.
  • Özbək və türkmənlərin Türküstan Milli Muxtar Hökuməti (Türküstan Müsəlmanları Komitəsi).

Şura, bu üç bölgə müstəqil olduqdan sonra daha irəlidə Birləşmiş Türküstan Milli Dövləti adı altında birləşməyi nəzərdə tutmuşdur.

Türküstan Milli Muxtar Hükuməti, 1917-ci ildədə rus inqilabının meydana gəldiyi dövrlərdə köhnə Hive, Hokant və Buxara xanlıqlarının torpaqlarının üzərində müstəqilliyini elan etmiş və irəlidə digər iki türk bölgəsi (Alaş Bölgəsi və İtələnil-Ural) ilə birləşməyi nəzərdə tutmuşdur. Türküstan hökuməti Mustafa Çokayev tərəfindən qurulmuşdu və məclis Hive, Kokand və Buxara xalqlarının nümayəndələrindən meydana təşkil olunmuşdur. Hokantı paytaxt olaraq seçən Türküstan müstəqilliyini elan edəndən sonra, Rusiya, Daşkənddəki qüvvələrini dərhal Hokant üzərinə yönəltdi və Hokantdakı yeni hökumətini yıxmağa çalışdı. Qısa bir müddət sonra, Buxara və Hive torpaqları üzərində qurulan yarımüstəqil dövlət ortadan qaldırıldı. Müstəqillik uğrunda basmaçı üsyanlarına başlandı və 1924-cü ilə qədər davam etdi.

Türküstan hökuməti torpaqlarında 1918-ci ildə Türküstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikası qurulmuşdur.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]