Ankara

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Türkiyə paytaxtı səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Ankara
türk. Ankara
Gerb
Gerb
Ölkə Türkiyə
Koordinatlar 39°52′0″N 32°52′0″E / 39.86667°N 32.86667°E / 39.86667; 32.86667Koordinatlar: 39°52′0″N 32°52′0″E / 39.86667°N 32.86667°E / 39.86667; 32.86667
İcra başçısı Mustafa Tuna[d]
Əhalisi 5.270.575 (2015)[1]
Saat qurşağı UTC+03:00
Poçt indeksləri 06000–06999
Ankara  — yerləşdiyi ərazi Türkiyə
Ankara

Ankara — Türkiyə Cümhuriyyətinin paytaxtı, İstanbuldan sonra ölkənin ən böyük ikinci şəhərinın adı.

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Ankara (ad)

Ankara şəhərinin adı tarix boyu dəyişmişdir. Şəhər, frigiyalılar, qalatiyalılar və qədim romalılar (Antik, Helenistik ve Bizans dövrlərində) tərəfindən mənası gəmi lövbəri olan Ἄγκυρα (Qədim yunan dilində Anqira və Ankira olaraq tələffüz edilir) olaraq adlandırıldı; bu ad latın əlifbası ilə qərb mənbələrində Ankyra və Ancyra olaraq yazılmışdır. Ankara şəhəri, ərəb mənbələrində "Bəldəyi-əl Səlasil", "Məmuriyə" və "Mə'muriyə-i Səlasə" olaraq yazılmışdır. Qədim yunan dilində "Anküra" olaraq tələffüz edilən şəhər adı ərəblər tərəfindən qorunub saxlanılmışdı. Böyük Səlcuq İmperiyasının Anadoluya gəlməsindən sonra bu ad "Ankara" və "Əngürü", qərb dillərində isə "Anqora" (Angora) olaraq dəyişmişdir. "Əngürü" (Engürü) adı, ərəb şəkilçisiylə "Əngüriyyə" olmuşdur. Ankaranı suverenliyi altında saxlayan dövlətlər tərəfindən zərb edilən sikkələrdə istifadə olunan rəsmi ad, Böyük Səlcuq İmperiyasında "Ankara", Elxanilər Dövlətində "Əngürü" və "Əngüriyyə", Osmanlı İmperiyasında isə "Əngürü" və "Ankara" olmuşdur. Şəhərin adı Osmanlı İmperiyası dövründə, XVI əsrdən etibarən rəsmi olaraq Ankara (آنقره) olmasına baxmayaraq, xalq arasında "Əngürü", qərb ölkələrində isə "Anqora" adlarından istifadə edilirdi. Türkiyə Respublikasının öz müstəqilliyini əldə etməsindən sonra digər adların istifadəsi sona çatmış, Ankara adı isə universallaşdırmışdır.

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Ankarada aşkar edilmiş ən qədim tarixi əsərlər qədim daş dövrünə aiddir. Bu dövrə aid müxtəlif əsərlərə Qavurkale, Ergazi, Lodumlu ve Maltəpədə rast gəlmək olar. Bunlardan başqa, Ankaranın Polatlı rayonunda e.ə aid olan 3000-ə qədər olan yaşayış yerləri tapılmışdır.

Hititlər, Friqilər, Lidyalılar, Müsəlmanlar, Qalatisiyalılar və Romalılar[redaktə | əsas redaktə]

Səlcuqlular və Osmanlı İmperiyası[redaktə | əsas redaktə]

İstiqlaliyyət müharibəsi və Cümhuriyyət dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

İqlim[redaktə | əsas redaktə]

Seysmiklik[redaktə | əsas redaktə]

Fauna[redaktə | əsas redaktə]

Geologiya[redaktə | əsas redaktə]

Flora[redaktə | əsas redaktə]

Ətraf mühit problemləri[redaktə | əsas redaktə]

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Güncel Nüfus Değerleri Tablosu (2017):[2][redaktə | əsas redaktə]

Ankara İl Nüfusu: 5.445.026'dır (2017 sonu). İlin yüzölçümü 25.632 km²'dir. İlde km²'ye 212 kişi düşmektedir. (Yoğunluğun en fazla olduğu ilçe: 5772 kişi ile Keçiören’dir) İlde yıllık nüfus artış oranı %1,84 olmuştur.

2017 yılında TÜİK verilerine göre 25 İlçe ve belediye, bu belediyelerde toplam 1433 mahalle bulunmaktadır.

Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Çamlıdere (%13,98), Beypazarı (-% 3,88)

İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus '17 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli % Alanı km² Yoğunluk
Akyurt 32.863 4,19 1 26 32.863 0 0 100,0 369 89
Altındağ 371.366 1,51 1 38 371.366 0 0 100,0 123 3.019
Ayaş 12.289 0,11 1 33 12.289 0 0 100,0 1.041 12
Bala 21.682 0,69 1 55 21.682 0 0 100,0 1.851 12
Beypazarı 48.476 -3,88 1 78 48.476 0 0 100,0 1.697 29
Çamlıdere 7.389 13,98 1 48 7.389 0 0 100,0 782 9
Çankaya 921.999 0,31 1 124 921.999 0 0 100,0 483 1.909
Çubuk 90.063 2,81 1 84 90.063 0 0 100,0 1.198 75
Elmadağ 45.513 3,05 1 30 45.513 0 0 100,0 647 70
Etimesgut 566.500 4,38 1 33 566.500 0 0 100,0 273 2.075
Evren 2.753 -1,11 1 13 2.753 0 0 100,0 222 12
Gölbaşı 130.363 5,40 1 54 130.363 0 0 100,0 1.364 96
Güdül 8.050 -2,80 1 31 8.050 0 0 100,0 540 15
Haymana 27.277 -3,02 1 78 27.277 0 0 100,0 2.164 13
Kahramankazan 52.079 2,63 1 48 52.079 0 0 100,0 547 95
Kalecik 12.897 -2,67 1 57 12.897 0 0 100,0 1.110 12
Keçiören 917.759 1,57 1 51 917.759 0 0 100,0 159 5.772
Kızılcahamam 24.947 -0,30 1 109 24.947 0 0 100,0 1.623 15
Mamak 637.935 2,06 1 66 637.935 0 0 100,0 321 1.987
Nallıhan 28.621 -0,35 1 82 28.621 0 0 100,0 2.079 14
Polatlı 124.464 1,67 1 95 124.464 0 0 100,0 3.618 34
Pursaklar 142.317 3,27 1 21 142.317 0 0 100,0 169 842
Sincan 524.222 1,33 1 59 524.222 0 0 100,0 880 596
Şereflikoçhisar 33.599 0,54 1 63 33.599 0 0 100,0 2.155 16
Yenimahalle 659.603 2,34 1 57 659.603 0 0 100,0 219 3.012
ANKARA 5.445.026 1,84 25 1.433 5.445.026 0 0 25.632 212

Yerləşmə[redaktə | əsas redaktə]

İqtisadiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Sənaye[redaktə | əsas redaktə]

Kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq və meşəçilik[redaktə | əsas redaktə]

Enerji[redaktə | əsas redaktə]

Dağ-qazma[redaktə | əsas redaktə]

Mədəniyyət[redaktə | əsas redaktə]

Muzeylər[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Ankarada muzeylər
Mustafa Kamal Atatürkün əmrləri ilə memar Arif Hikmət Qoyunoğlu tərəfindən layihələşdirilən və 1927-ci ildə tikilən Ankara Dövlət Rəsm və Heykəl muzeyi.[3]
Anıtqəbir. Bu muzeydə Mustafa Kamal Atatürkün abidə məzarı var. 1666-cı ildə Türkiyə Cümhuriyyətinin dördüncü prezidenti, Milli Birlik Komitəsinin rəhbəri Camal GürsəlTürkiyənin ilk baş naziri, ikinci prezident İsmət İnönü burada dəfn edilib.

Arxeoloji sahələr və tarixi qalıqlar[redaktə | əsas redaktə]

Musiqi[redaktə | əsas redaktə]

Rəqslər[redaktə | əsas redaktə]

Mətbəx[redaktə | əsas redaktə]

Şənliklər[redaktə | əsas redaktə]

Ləhçəsi[redaktə | əsas redaktə]

Turizm[redaktə | əsas redaktə]

İdman[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Ankarada idman

Futbol[redaktə | əsas redaktə]

İlin Super Liqasında iki komanda var: "Gənclərbirliyi" və "Osmanlıspor".[4] İlin komandalarından "Ankaragücü MKE" və "Gənclərbirliyi" 19.209 nəfərlik Ankara 19 may stadionunu[5], "Osmanlıspor" isə 20 min nəfərlik Osmanlı stadionunu istifadə edir.[6] "Ankaragücü MKE", "Hacəttəpəspor", "Keçirörengücü", "Buqsaşspor" II liqada yer alır.

Basketbol[redaktə | əsas redaktə]

Ankara Arena

İl mərkəzi, İstanbulda təşkil edilən 1959 Avropa Basketbol Çempionatından sonra, 2001-ci ildə Türkiyədə təşkil edilən ikinci Avropa Basketbol Çempionatına ev sahibliyi etmişdir.[7] Bu çempionatda Türkiyə milli basketbol komandası Yuqoslaviyadan sonra ikinci yerdə olmuşdur.[8] İldə olan basketbol komandaları, Türkiyə Basketbol Liqasında "TED Ankara kollecləri" və "Türk Telekom", Türkiyə Qadınlar Basketbol Liqasında "Çankaya Universiteti İdman Kulubu"-dur. Bu komandalardan biri olan "Türk Telekom", üç dəfə Prezident kubokunu, iki dəfə Türkiyə kubokunu qazanmışdır.[9] 2010-cu ildə tikilən, Ankara Arena Çoxməqsədli Basketbol Kompleksi 2010 Dünya Basketbol Çempionatına ev sahibliyi etmişdir.

Voleybol[redaktə | əsas redaktə]

2017-ci ildə keçirilən Çempionlar kubokunda kişilərdən ikinci yeri "Xalqbank" tutmuşdur. 2016-2017 mövsümündə kişilər arasında keçirilən Voley kubokunda "Xalqbank" ikinci yeri tutmuşdur. 2017-2018 mövsümündə Voley kubokunda kişilərdən çempion "Xalqbank", ikincisi isə "Maliyyə lotereyası" olmuşdur.

Digər idmanlar[redaktə | əsas redaktə]

Ankara Gənclər və İdman Nazirliyi, hər il müxtəlif idman fəaliyyətləri təşkil edir. Atletika, gimnastika, velosiped, buz, qılıncoynatma, cüdo, taekvondo, karate, həndbol, at sürmə, güləş, üzgüçülük üçün şəhər mərkəzində müxtəlif imkanlar mövcuddur.[10] Almadağda xizək, digər məhəllələrdə də idman zalları var.[11] Beynəlxalq "Yaşar Doğu Güləş Çempionatı" hər il Ankarada təşkil edilir.

İdarə[redaktə | əsas redaktə]

İnzibati bölgüsü[redaktə | əsas redaktə]

İnzibati tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Yerli hökümət[redaktə | əsas redaktə]

Hərbi quruluş[redaktə | əsas redaktə]

Təhsil[redaktə | əsas redaktə]

Universitetlər[redaktə | əsas redaktə]

Texnologiya və elm[redaktə | əsas redaktə]

İnfrastruktur[redaktə | əsas redaktə]

Nəqliyyat[redaktə | əsas redaktə]

Şəhərdə ictimai nəqliyyat[redaktə | əsas redaktə]

Səhiyyə[redaktə | əsas redaktə]

Su qaynaqları[redaktə | əsas redaktə]

Yaşıl sahələr, əyləncə parkları, istirahət zonaları[redaktə | əsas redaktə]

Qardaş şəhərləri[redaktə | əsas redaktə]

İzmir prospektində yerləşən və 2003-cü ildəki qardaş şəhərləri göstərən abidə.

Ankaranın 40 ədəd qardaş şəhəri var.[12] 2003-cü ildən İzmir prospektində Ankanın qardaş şəhərləri üçün abidə var.[13][14][15]

Afrika[redaktə | əsas redaktə]

Amerika[redaktə | əsas redaktə]

Asiya[redaktə | əsas redaktə]

Avropa[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Küçük Asya'nın Bin Yüzü (Türkçe). Ankara: Dost Yayınları. ISBN 975-298-173-9.
  • Ankara, Başkentin Tarihi, Arkeolojisi, Mimarisi (Türkçe). Ankara Enstitüsü Vakfı Yayınları. ISBN 975-95848-3-2.
  • Sargın, Haluk. Antik Ankara (Türkçe). ISBN 975-288-886-0.
  • Hengirmen, Mehmet. Turistik Ankara. ISBN 975-320-123-0.
  • Erdoğan, Abdülkerim (2007). Tarih İçinde Ankara (Türkçe). Ankara: SFN. ISBN 9944-473-07-3.
  • "Ankara." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://ankara.yerelnet.org.tr/
  2. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; tuik adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  3. Sitat səhvi: Yanlış <ref> teqi; Ankara Rehberi Valilik adlı istinad üçün mətn göstərilməyib
  4. "Türkiye Futbol Federasyonu resmî sitesi". Arxivləşdirilib: [1] saytından 2 iyun 2015 tarixində. http://web.archive.org/web/20150602072908/http://www.tff.org:80/default.aspx?pageID=198. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  5. "Türkiye Futbol Federasyonu resmî sitesi, Ankara 19 Mayıs sayfası". Arxivləşdirilib: [2] saytından 4 dekabr 2015 tarixində. http://web.archive.org/web/20151204195616/http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=394&stadID=11. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  6. "Türkiye Futbol Federasyonu resmî sitesi, Yenikent ASAŞ sayfası". Arxivləşdirilib: [3] saytından 5 dekabr 2015 tarixində. http://web.archive.org/web/20151205014211/http://www.tff.org/Default.aspx?pageID=394&stadID=20. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  7. "2001 Avrupa Basketbol Şampiyonası resmî sitesi, Tarihçe sayfası". Arxivləşdirilib: [4] saytından 28 avqust 2004 tarixində. http://web.archive.org/web/20040828212349/http://www.eurobasket2001.org.tr:80/eurobasket2001/eurobasket2001web.nsf/Tarih?OpenFrameSet. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  8. "2001 Avrupa Basketbol Şampiyonası resmî sitesi, Tüm Maçlar sayfası  (ing.)". Arxivləşdirilib: [5] saytından 24 sentyabr 2009 tarixində. http://web.archive.org/web/20090924212356/http://www.eurobasket2001.org.tr:80/ing/2001/EB/LIG_OM.HTM. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  9. "Türk Telekom Basketbol Takımı resmî sitesi, Tarihçe sayfası". Arxivləşdirilib: [6] saytından 21 sentyabr 2015 tarixində. http://web.archive.org/web/20150921133749/http://www.turktelekomspor.com.tr/?kb=2. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  10. "Ankara Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü Merkez Tesislerimiz". Arxivləşdirilib: [7] saytından 7 noyabr 2011 tarixində. http://web.archive.org/web/20111107194908/http://www.ankara-gsim.gov.tr:80/kategori.php?id=8. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  11. "Ankara Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü - İlçe Tesislerimiz". Arxivləşdirilib: [8] saytından 7 noyabr 2011 tarixində. http://web.archive.org/web/20111107194903/http://www.ankara-gsim.gov.tr:80/kategori.php?id=21. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  12. 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 12,11 12,12 12,13 12,14 12,15 12,16 12,17 12,18 12,19 12,20 12,21 12,22 12,23 12,24 12,25 12,26 12,27 12,28 12,29 12,30 12,31 12,32 12,33 12,34 12,35 12,36 12,37 12,38 12,39 12,40 12,41 "Kardeş Kentleri Listesi ve 5 Mayıs Avrupa Günü Kutlaması" (Türkçe). Ankara Büyükşehir Belediyesi. Arxivləşdirilib: [9] saytından 23 sentyabr 2011 tarixində. http://web.archive.org/web/20110923171241/http://www.ankara.bel.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  13. "Ankara Büyükşehir Belediyesi resmi sitesi, Ankara'nın Kardeş Kentleri Zirvesi 13-16 Haziran 2003 sayfası". Arxivləşdirilib: [10] saytından 29 oktyabr 2012 tarixində. http://web.archive.org/web/20121029034121/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/kardes_kent_zirvesi.aspx. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  14. "Güncelyorum.com, Ankara Kardeş Şehirleri sayfası". Arxivləşdirilib: [11] saytından 1 iyun 2013 tarixində. http://web.archive.org/web/20130601145452/http://www.ankara-bel.gov.tr:80/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  15. "Ankara Büyükşehir Belediyesi resmi sitesi, Kardeş Kentleri Listesi ve 5 Mayıs Avrupa Günü Kutlaması sayfası". Arxivləşdirilib: [12] saytından 29 oktyabr 2012 tarixində. http://web.archive.org/web/20121029034121/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/kardes_kent_zirvesi.aspx. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  16. "Etiyopya'nın başkenti Ankara'nın kardeşi oldu" (Türkçe). Zaman Gazetesi. Arxivləşdirilib: [13] saytından 21 avqust 2011 tarixində. http://web.archive.org/web/20110821120717/http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=467100. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  17. 8075813/http://www.ankara.bel.tr:80/Haberler/ankara_washington%20_kardes_sehir_04102011.aspx "Ankara-Washington Kardeş Şehir Oldu…" (Türkçe). Ankara Büyükşehir Belediyesi. Arxivləşdirilib: [14] saytından 8 oktyabr 2011 tarixində. http://web.archive.org/web/2011100 8075813/http://www.ankara.bel.tr:80/Haberler/ankara_washington%20_kardes_sehir_04102011.aspx. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  18. "Sister Cities". Beijing Municipal Government. Arxivləşdirilib: [15] saytından 7 may 2015 tarixində. http://web.archive.org/web/20150507224501/http://www.ebeijing.gov.cn:80/Sister_Cities/Sister_City/. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  19. Ankara Büyükşehir Belediyesi. "Kardeş Kentleri Listesi". Arxivləşdirilib: [16] saytından 1 iyun 2013 tarixində. http://web.archive.org/web/20130601145452/http://www.ankara-bel.gov.tr:80/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  20. "Twin towns of Minsk". The department of protocol and international relations of Minsk City Executive Committee. 8 dekabr 2008. Arxivləşdirilib: [17] saytından 30 avqust 2009 tarixində. http://web.archive.org/web/20090830121424/http://minsk.gov.by:80/cgi-bin/org_ps.pl?k_org=3604&mode=doc&doc=3604_2_a&lang=eng. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
  21. "Zagreb İle Ankara Arasında Kardeş Şehir Protokolü İmzalanması". Ankara Büyükşehir Belediyesi. 27. Arxivləşdirilib: [18] saytından 29 oktyabr 2012 tarixində. http://web.archive.org/web/20121029034144/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/kardes_kent/kardes_kent_2/zagrep_ile_ankara.aspx. İstifadə tarixi: 20 may 2018.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Ankara ilə əlaqəli mediafayllar var.