Türyançay Dövlət Təbiət Qoruğu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Türyançay dövlət təbiət qoruğu
BTMB kateqoriyası — Ia (Ciddi Təbiət Qoruğu)
WLE blue Logo (no text).svg
40°46′09″ şm. e. 47°24′54″ ş. u. / 40.7691778° şm. e. 47.4150056° ş. u. / 40.7691778; 47.4150056Koordinatlar: 40°46′09″ şm. e. 47°24′54″ ş. u. / 40.7691778° şm. e. 47.4150056° ş. u. / 40.7691778; 47.4150056
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Rayon Yevlax
Yaxın şəhər Ağdaş, Yevlax
Sahəsi 12,63 ha
Tarixi 6 may, 1958
İdarəsi AETSN
Waterbody.svg
TüryançayAlıcançay
Leaf icon 07.svg
Palıd, qaraağac, qovaq, qızılağac
Herpétologie test.png
Qonur ayı, qaban, meşə pişiyi, porsuq, dovşan, kəklik, qırqovul
Türyançay Dövlət Təbiət Qoruğu (Qafqaz)
Green pog.svg
Türyançay Dövlət Təbiət Qoruğu (Azərbaycan)
Green pog.svg

Türyançay dövlət təbiət qoruğu1958-ci il mayın 6-da AğdaşYevlax rayonlarının ərazisində dəniz səthindən 400 – 650 m. hündürdə təşkil olunmuşdur. Ümumi sahəsi 22488-ha – dır və burada təbii landşaft (mənzərə) bərpa olunur və qorunur.Böyük Qafqazın cənub ətəyində Bozadağın ərazisində yerləşir.Qərbdən şərqə-35 km, şimaldan cənuba 5 km davam edir.Qoruğun ərazisində 60-dan çox ağac növü mövcuddur.Qoruqda bitən ardıc və dərman bitkisi kimi "Qırmızı kitaba"düşmüşdür.Müasir faunaların 200-ə yaxın növünə rast gəlinir.[1] Bu mənada püstə ağacı meşələrinə, ardıc kolluğuna, heyvanlar aləminə, torpaqların aşılaşmasına (eroziya) və Bozdağın (Turyançay və Əliciançay çaylarının arasında) təbii mənzərəsinə diqqəti nəzərə almaq lazımdır. Boz dağın tərkib hissəsini kiçik təpələr təşkil edir. Dağın cənub sahələrində torpaqlar erroziyaya uğramışdır və bitki aləmi,demək olar ki,yoxdur. İqlimi mülayim – isti, qışda qurudur. Qoruq sahəsinin 73%-ni meşə zolaqları təşkil edir, qalan sahələr meşəsizdir. 4 növ ardıc kolları mövcuddur. Vaxilə kəsilmiş, doğranmış ağacların sahəsində yovşan, dənli bitkilər, çoxillik və cürbəcür ardıc kolluqları, palıd, qaraağac, qovaq ağacı, qızılağac, söyüd ağacı, iydə ağacı, doqquzdon kolu və başqa bitkilər yetirşdirilmişdir. Qoruğun sahəsində 60 növ ağac və kolluqlar mövcuddur. Qoruğun heyvanlar aləmi sayca az olsa da, tərkibi çox müxtəlifidr. Burada 24 növ məməlilər, 20 növ sürünənlər, 112 növ quşlar, 3 növ suda – quruda yaşayan heyvanlar mövcuddurlar. Müsbət halların çox olmasına baxmayaraq, bir çox növlər: adi nar, cır üzüm, qonur ayı, qaban, meşə pişiyi, porsuq, dovşan, kəklik, qırqovul, müşkül quşu, keçəl kərkəs, gürzə ilanı Qırmızı kitaba salınmışlar. Məlumat üçün bildiririk ki, üçüncü dövrün relikt ağac cinsi olan ardıcın Azərbaycanda 6 növü vardır, onun da 4 növü Türyançay dövlət təbiət qoruğunun ərazisində yayılmışdır. Təkcə onu qeyd etmək kifayətdir ki, bir hektar ardıc meşəsi 10-15 min əhalisi olan sənaye şəhərinin havasını təmizləmək gücünə malikdir. Yuxarəda adıçəkilən meşələrin qorunmasında qoruğun yaradılmasının əhəmiyyəti əvəzsizdir. Qoruqda sürünənlərin 10 növü, quşların 95 növü, məməlilərin 14 növü qeydə alınmışdır. Burada çol donuzu, qonur ayı, cüyür, vaşaq, porsuq, dələ, tülkü, dovşan, məməli vəhşi və çol heyvanları məskunlaşmışdır. Qış aylarında Böyük Qafqazın yamaclarının sərt hava şəraiti, qalın qar örtüyü heyvanların nisbətən aşağı dağlıq sahələrə, xüsusi ilə Qoruğun ərazisində toplaşmağa məcbur edir. Qış aylarında Qoruğun ərazisi heyvanların ən əlverişli qışlaq yeridr. Bu da heyvanların həyatının təhlükəsizliyini təmin edir və artmasına şərait yaradır.[2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Məzahir təhməzov.Ensiklopedik məlumatlar. Toponimlər, fotoşəkillər, xəritələr.
  2. Ağdaş rayonu qoruqları

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Biologiya lüğəti. Bakı,2011, səh.435

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]