Tütün

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Tütünçülük səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
?Tütün
}}
Əsl tütün (Nicotiana tabacum)
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Lamiid
Sıra:Badımcançiçəklilər
Fəsilə:Badımcankimilər
Cins: Tütün
Elmi adı
Nicotiana Iljin
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı

Tütün (lat. Nicotiana)[1]badımcankimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.[2] 40-a yaxın növü məlumdur.[redaktə | əsas redaktə]

XVI əsrə qədər tütün yalnız ŞimaliCənubi Amerikada bitirdi.

Sinonimləri[redaktə | əsas redaktə]

  • AmphipleisRaf.
  • BlenocoesRaf.
  • DittostigmaPhil.
  • EucapniaRaf.
  • DilsdorfiaRaf.
  • LehmanniaSpreng.
  • PerieterisRaf.
  • Polydiclis(G.Don) Miers
  • SairanthusG.Don
  • SiphaulaxRaf.
  • TabacumGilib.
  • TabacusMoench
  • WaddingtoniaPhil.[3]

Növləri[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın dərman bitkiləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Tənbəki (lat. Nicotiana rustica L.)
  • Tütün və ya Əsl tütün (lat. Nicotiana tabacum L.)

Azərbaycanda tütünçülüyün mövcud vəziyyəti[redaktə | əsas redaktə]

[4]Respublikada tütünçülüyün elmi əsaslarla inkişafı və bu sahə üzrə yüksək sənaye potensialının yaradılması XX əsrin 70-ci illərinin başlanğıcına təsadüf edir. Həmin illərdə həyata keçirilən uğurlu aqrar siyasət nəticəsində Azərbaycanda tütünçülüyün çox sürətlə inkişaf etməsi, bu sahənin böyük sənaye potensialının yaradılması, tütünçülüyün elmi bazasının gücləndirilməsi hesabına 1970-1980-ci illərdə tütünün əkin sahəsi 17 min hektar, istehsalının həcmi isə 60 min tondan çox olmuşdur. Lakin son 10 ildə bəzi ənənəvi kənd təsərrüfatı sahələrində, o cümlədən tütünçülükdə də tənəzzül müşahidə olunmuşdur. Belə ki, 2016-cı ildə tütünün əkin sahəsi 2,4 min hektar, istehsal həcmi isə 3,6 min ton təşkil etmişdir ki, bu da sahənin potensial imkanlarından xeyli aşağıdır. Ölkənin dağlıq və dağətəyi rayonlarının torpaq-iqlim şəraiti tütün sənayesinin tələbatına uyğun, beynəlxalq standartlara cavab verən keyfiyyətli tütün yetişdirilməsinə və ildə 50-60 min ton tütün istehsal olunmasına imkan verir. Tütünçülüyün hüquqi, təşkilati və iqtisadi əsaslarının müəyyən edilməsi, tütün və tütün məhsullarının dövriyyəsi ilə əlaqədar münasibətlərin tənzimlənməsi məqsədilə “Tütün və tütün məmulatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2001-ci il 8 iyun tarixli 138-IIQ nömrəli Qanunu qəbul edilmişdir. Son illər kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına verilmiş güzəştlər və subsidiyalar, həmçinin bu sahədə fəaliyyət göstərən hüquqi və fiziki şəxslərin 2019-cu ilədək, torpaq vergisi istisna olmaqla, bütün növ vergilərdən azad edilməsi ölkədə tütünçülüyün inkişafına təkan vermişdir. Bununla yanaşı, ölkədə tütünçülüyün inkişafına dövlət dəstəyinin gücləndirilməsi, bu sahənin potensial imkanlarından səmərəli istifadə edilməsi və tütün istehsalı ilə məşğul olan əhalinin sosial rifahının daha da yaxşılaşdırılması məqsədilə “Azərbaycan Respublikasında tütünçülüyün inkişaf etdirilməsinə dövlət dəstəyi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2016-cı il 5 oktyabr tarixli 2366 nömrəli Sərəncamına əsasən, tütün emalı ilə məşğul olan hüquqi şəxslərə və hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti həyata keçirən fiziki şəxslərə təhvil verilmiş quru tütünün hər 1 kiloqramına, yaş tütünün isə hər 10 kiloqramına görə tütün istehsalçılarına 0,05 manat məbləğində subsidiya müəyyən edilmişdir. Dövlət Proqramı ölkədə bu istiqamətdə aparılan işlərin daha da sürətləndirilməsinə təkan verəcəkdir.

Digər növləri[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  3. "Nicotiana". http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?8235.L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2006-04-13 |accessdate=2010-06-03}}
  4. https://azertag.az/store/files/news/_D%C3%B6vl%C9%99t_%20Proqram%C4%B1_t%C3%BCt%C3%BCn%C3%A7%C3%BCl%C3%BCy%C3%BCn_inki%C5%9Faf%C4%B1na_dair.pdf