Təhlükəli sənaye tullantılarının idarə olunması

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Təhlükəli sənaye tullantılarının idarə olunması — Tərkibində təhlükəli xüsusiyyətlərə malik partlayıcı, yanma qabiliyyətli, oksidləşdirici, toksiki, infeksion, korroziya təsirinə malik və ekotoksiki maddələr olan, canlıların sağlamlığı və ətraf mühit üçün təhlükə yaradan tullantılar;

Haqqında[redaktə | əsas redaktə]

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən 2017-ci ilin sonuna Azərbaycan Respublikasında iqtisadiyyatın müxtəlif sahələri üzrə müəssisələrdə ümumilikdə 1.8 mln ton təhlükəli tullantı mövcuddur.

Təhlükəli tullantıların idarə olunmasını təkmilləşdirmək üçün bir sıra ölkələrlə və beynəlxalq təşkilatlarla sıx əməkdaşlıq yaratmaq, bu sistemin beynəlxalq tələblərə uyğyn inkişaf etdirmək, həmçinin tullantıların idarə olunmasına nəzarəti gücləndirmək vacib məsələlərdən biri olduğundan, Azərbaycan Respublikası 2001-ci ildən BMT-nin «Təhlükəli tullantıların sərhədlərarası daşınmasına və kənarlaşdırılmasına nəzarət haqqında» Bazel Konvensiyasının üzvüdür, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi isə Azərbaycan Respublikası tərəfindən Konvensiya üzrə səlahiyyətli orqandır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2004-cü il 15 yanvar tarixli 59 nömrəli Sərəncamı ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi BMT-nin «Təhlükəli tullantıların sərhədlərarası daşınmasına və kənarlaşdırılmasına nəzarət haqqında» Bazel Konvensiyası üzrə Azərbaycan Respublikası tərəfindən səlahiyyətli orqan təyin edilmişdir.

Təhlükəli tullantıların beynəlxalq norma və standartlara uyğun idarə olunması məqsədi ilə Azərbaycan Respublikası ilə Beynəlxalq İnkişaf Assosiyasiyası arasında imzalanmış «İnkişaf üçün kredit haqqında Saziş»in (Təxirəsalınmaz Ekoloji İnvestisiyalar Layihəsi) təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1998-ci il 28 sentyabr tarixli 898 saylı Sərəncamına və həmin Sazişin şərtlərinə əsasən Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilən ekoloji layihələrdən biri də «Sahənin civə tullantılarından təmizlənməsi və təhlükəli tullantıların basdırılması üçün poliqonun tikintisi layihəsidir». Bu layihə Sumqayıt şəhərində yerləşən «Səthi Aktiv Maddələr» zavodunda çirklənmiş ərazilərin civə tullantılarından təmizlənməsi, təhlükəli tullantıların basdırılması üçün poliqonun tikintisi və həmçinin tullantıların zavod ərazisindən poliqona daşınaraq basdırılmasını nəzərdə tutur. Müvafiq norma və standartlara tam cavab verən Poliqon 2004-cü ildən istismar verilmiş və «Təhlükəli tullantılar» Məhdud-Məsuliyyətli Cəmiyyəti tərəfindən idarə edilir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2006-cı il 28 sentyabr tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş «Azərbaycan Respublikasında ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına dair 2006-2010-cu illər üçün kompleks Tədbirlər planı»nın 4.13-cü bəndinin icrası ilə əlaqədar 2004-2009-cu illər ərzində Sumqayıt «Səthi Aktiv Maddələr» zavodunun ərazisində yığılmış civə tərkibli şlam Poliqona daşınaraq yerləşdirilmişdir. Bundan əlavə, poliqonda digər təhlükəli tulantıların da qəbulu və zərərsizləşdirilməsi həyata keçirilir. Hazırda poliqonda 500 min m3 həcmində müxtəlif növ təhlükəli tullantılar yerləşdirilərək ətraf mühitdən təcrid olunmuşdur.

Tullantıların idarə olunması sahəsində Azərbaycanın milli qanunvericiliyində hüquqi və fiziki şəxslər (tullantı mülkiyyətçiləri) tərəfindən tullantıların emalının, təkrar istifadəsinin həyata keçirilməsi kimi tələblər qoyulsa da, sənaye tullantılarının təkrar emalı üsulları və praktikası Azərbaycanda geniş tətbiq edilmir. BP şirkəti və ARDNŞ öz təhlükəli tullantılarının bir qismini utilizə etsə də, qalan hüquqi şəxslər qeyd olunan istiqamətdə zəruri tədbirlər görmürlər və öz tullantılarını ya poliqonda, yaxud da öz ərazilərində saxlamağa üstünlük verirlər. Hesab edirik ki, tulantıların utilisaziyası sahəsində inkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsinin öyrənilməsi və tətbiqi Azərbaycanda nəinki məişət tullantılarının, hətta təhlükəli və təhlükəsiz sənaye tullantılarının idarə olunması sisteminin təkmilləşdirilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edərdi.