Tərtərçay

Vikipediya, azad ensiklopediya
(Tərtər çayı səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Tərtərçay
azərb. Tərtərçay
Togana Ter-Ter river e-citizen.jpg
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Rayonlar
Mənbəyi Qonqur, Alaköz və Mıxtökən
Mənbəyinin yüksəkliyi 3120 m
Mənsəbi Kür
Mənsəbinin yüksəkliyi 15 m
Uzunluğu 200 km
Meyilliyi 19 m/km
Su sərfi 23 m³/san
Su sistemi Kür/Xəzər dənizi
Su hövzəsi Xəzər dənizi
Hövzəsinin sahəsi 2650 km²
Qolları Levçay, Ağdavançay, Turağayçay
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

TərtərçayKür çayının sol qoludur. Kəlbəcər, Ağdərə, BərdəTərtər rayonları ərazisindən axır.

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Uzunluğu 200 km, hövzəsinin sahəsi 2650 km²-dir. Tərtərçay Kür çayının Azərbaycan daxilində ən çox sululuğa malik olan qolu hesab edilir. Çay Qonqur, Alaköz və Mıxtökən silsiləsinin birləşdiyi sahədən (3120 m) axan bulaqlardan əmələ gəlir. Başlıca qolları sol dan Levçay (uzunluğu 36 km), Ağdabançay (uzunluğu 19 km), sağdan Turağayçay (uzunluğu 35 km) çaylarıdır.Axımının 14%-i yağış, 28%-i qar, 58%-i isə yeraltı sular hesabına əmələ gəlir. Yaz-yay aylarında qar suları çayda daşqınlar əmələ gətirir. Bu zaman illik axımının 65-70%-i keçir. Avqust-sentyabr aylarında çayda su azalır. Oktyabr-noyabr yağışları yenidən çayda kiçik daşqınlar yaradır.

Çayın orta illik su sərfi 22,0 kub m/san, illik axım həcmi isə 693,8mln kub m-dir. Bunun 31%-i yazda, 35%-i yayda, 20%-i payızda, 14%-i isə qışda keçir. İntensiv suvarma dövründə (iyun, avqust aylarında) keçən axım illik axım həcminin 18-20%-ni təşkil edir. Orta illik asılı gətirmələr sərfi 7,35 kq/san, orta lillənməsi 334 q/kub m-dir. Aprel-may aylarında asılı gətirmələrin 50-80%-ə qədəri axıdılır. Suyu orta minerallaşmaya (300-500 mq/l) malik olmaqla hidrokarbonatlı-kalsiumludur.

Məşhur İstisu (Kəlbəcər) kurortu Tərtərçayın yuxarı axım hissəsindədir. Burada səthə çıxan İstisu mineral suyu tərkibinə görə Çexoslovakiyanın Karlovı Varı, Şimali Qafqazı Yessentuki, Ermənistanın Cermux mineral bulaqlarına oxşayır. Müalicə və çimmək üçün geniş istifadə edilir.

Tərtərçay üzərində suvarma, enerji məqsədləri üçün SərsəngMadagiz su anbarları tikilmişdir.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Tərtərçay ilə əlaqəli mediafayllar var.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]