Talaçin

Talaçin
	Şəhər
Talaçin
	Талачын
Bayraq[d]	Gerb[d]
	54°25′ şm. e. 29°42′ ş. u.HGYO
Ölkə	Belarus;
Region	Vitebsk
Rayon	Talaçin
Başçı	Oleq Mixayloviç Lındin
Tarixi və coğrafiyası
İlk məlumat	1433
Mərkəzin hündürlüyü	199 m
Saat qurşağı	UTC+03:00;
Əhalisi
Əhalisi	9.411 nəf. (1999, 2006, 2009, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026);
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu	+375 2136
Poçt indeksi	211092
Nəqliyyat kodu	2
Digər
	tolochin.vitebsk-region.gov.by/…
	Talaçin
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Talaçin (belar. Талачы́н) — Belarusun Vitebsk vilayətində şəhər. Talaçin rayonunun inzibati mərkəzidir. Talaçin dəmiryol stansiyası yerləşir.

Əhalisinin sayı — 9 542 nəfərdir (1 yanvar 2025-ci il).^[2]

Coğrafiyası

Hidroqrafiyası

Drut çayının sahilində yerləşir.

Etimologiyası

"Talaçin" adı "Toloka ləqəbli şəxs tərəfindən əsası qoyulmuş yaşayış məntəqəsi" mənasını verə bilər. Belə bir ad "tapdalayan, əzən, sındıran" və ya "başqaları ilə birlikdə sahə işlərinə daim dəvət olunan şəxs" (toloka) demək idi. Həmçinin kənd təsərrüfatında "xalvar torpaq" mənasında toloka sözü məlumdur. Bu halda "Talaçin" adını "xalvar torpaqda və ya onun yaxınlığında yerləşən yaşayış məntəqəsi" kimi başa düşmək olar.^[3]

Digər bir versiyaya görə, ad şəhərin coğrafi mövqeyi ilə şərtələnən "ticarət yeri, ticarət yollarının kəsişməsi" mənasını verən "toloçeya" sözündən yaranmışdır.^[4]

Tarixi

Talaçin ilk dəfə 1433-cü ildə Böyük Litva Knyazlığının tərkibində şəhər kimi xatırlanır.^[5] XVI əsrin ortalarından Talaçin Vitebsk voyevodalığının Orşa povetinin qəsəbəsidir. Qəsəbəyə növbə ilə Druçki knyazları, XVI əsrin sonundan Sapeqalar, daha sonra isə Sanquşko sahiblik etmişlər. XVI əsrdə qəsəbə BLK-nın kansleri Lev Sapeqaya məxsus idi, o, 1604-cü ildə burada katolik kilsəsi, məktəb və xəstəxana təsis etmişdir.

1772-ci ildə Reç Pospolitanın birinci bölüşdürülməsindən sonra Rusiya ilə Reç Pospolita arasındakı sərhəd Drut çayından keçdi. Qəsəbənin şərq hissəsi Rusiya imperiyasının tərkibinə daxil oldu və Köhnə (və ya Rus) Talaçin adlandırılmağa başlandı, qərb hissəsi — Zareçni (və ya Yeni) Talaçin isə 1793-cü ilə qədər Reç Pospolitanın tərkibində qaldı. Köhnə Talaçin StaroTalaçin volostunun mərkəzi hesab olunurdu və əvvəlcə Kopıs, 1861-ci ildə isə Orşa qəzasına daxil edildi. Yeni Talaçin isə Mogilyov quberniyasının Senno qəzasının ZareçnoTalaçin volostunun mərkəzi idi.

10 noyabr 1812-ci ildə fransız ordusunun geri çəkilməsi zamanı Napoleon I Talaçina gəlmişdir. 1812-ci il Vətən müharibəsi zamanı fransızlar Talaçina və ətrafına böyük ziyan vurdular.

1871-ci ildə Moskva-Brest dəmir yolunun Smolensk-Brest sahəsi açıldı. Dəmir yolu Talaçindan üç kilometr məsafədən keçdi və orada stansiya tikildi. İlk məktəb 1863-cü ildə Köhnə Stolində, 1868-ci ildə Koxanovo, 1869-cu ildə isə ZareçnoTalaçin xalq məktəbləri açıldı.

1897-ci il siyahıyaalınmasına görə qəsəbədə 2614 sakin var idi (onlardan 1955-i yəhudi idi), XX əsrin əvvəllərində isə 3748 sakin, 391 yaşayış evi var idi, iki dəri, nişasta, kərpic, pivə, şüşə zavodları və dəyirman fəaliyyət göstərirdi.

1918-ci ilin fevralından oktyabrına qədər Talaçin Kayzer Almaniyasının qoşunları tərəfindən işğal edildi. Elə həmin il qəsəbənin yarısından çoxu yanaraq məhv oldu.

1920-ci ildə Talaçin Rusiya SFSR-in Vitebsk quberniyasının tərkibinə daxil oldu. 1924-cü ildə Belarus SSR-in Orşa dairəsinin tərkibində Talaçin və Koxanovo rayonları yaradıldı, 1931-ci ildə Koxanovo rayonu ləğv edildi. 1938-ci ildən Talaçin Vitebsk vilayətinə daxildir, həmin ilin 27 sentyabrında ona şəhər tipli qəsəbə statusu verildi. 1939-cu ildə əhalisi 6100 nəfər təşkil edirdi.

İkinci Dünya müharibəsi dövrü

Talaçin 8 iyul 1941-ci ildə vermaxtın 18-ci tank diviziyası tərəfindən işğal edildi və Hərbi Hava Qüvvələrinin "Mərkəz" qrupunun arxa qərargahına təhkim olunmuş əraziyə daxil edildi.

1939-cu il Ümumittifaq əhalinin siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə, Stolində 1 292 yəhudi yaşayırdı ki, bu da şəhər əhalisinin 21,2%-ni təşkil edirdi. Təxliyə olunmağa macal tapmayan bütün yəhudiləri nasistlər gettoya toplayaraq demək olar ki, tamamilə məhv etdilər. İşğal müddətində almanlar Talaçin şəhərində və rayonda 9 521 nəfəri qətlə yetirdilər.

26 iyun 1944-cü ildə şəhər tipli qəsəbə 3-cü Belarus cəbhəsinin qoşunları tərəfindən azad edildi.

Müharibədən sonrakı dövr

22 iyul 1955-ci ildə Talaçina yenidən şəhər statusu verildi. 1960 və 1970-ci illərdə burada yeni 2 və 5 mərtəbəli binalar, mikrorayonlar və istehsalat korpusları ucaldıldı.

Belarus Respublikasının tərkibində

20 oktyabr 1995-ci ildə ümumi inzibati mərkəzə malik olan Talaçin rayonu və Talaçin şəhəri vahid inzibati vahid — Talaçin rayonu olaraq birləşdirildi.

Əhalisi

Əhalisinin sayı — 9 542 nəfərdir (1 yanvar 2025-ci il).^[2]

1939: 6 095 nəfər
1959: 6 542 nəfər
1970: 7 427 nəfər
1989: 11 409 nəfər
2006: 10 278 nəfər
2016: 9 761 nəfər
2023: 9 691 nəfər^[6]

2017-ci ildə Talaçinda 112 nəfər doğulmuş və 143 nəfər vəfat etmişdir. Doğum əmsalı hər 1000 nəfərə 11,5, ölüm əmsalı isə hər 1000 nəfərə 14,7 təşkil etmişdir.

İqtisadiyyat

Talaçinda aşağıdakı müəssisələr fəaliyyət göstərir:

"Talaçin Konserv Zavodu" RUM
"Vitebsk Ət Kombinatı" ASC-nin "Talaçin Pendirləri" filialı
"Talaçin Elevatoru" UM
"Talaçin Meşə Təsərrüfatı" Dövlət Meşə Təsərrüfatı Müəssisəsi

Nəqliyyat

Talaçin respublikanın bir çox şəhərləri ilə yaxşı nəqliyyat əlaqəsinə malikdir. Şəhərdən P19 (Talaçin — Krupki), P25 (Vitebsk — Talaçin) və P26 (Talaçin — Kruqloye — Nejkovo) avtomobil yolları keçir. Şəhərdən 5 km məsafədə M1 magistral yolu uzanır. Minsk, Vitebsk və Kruqloye ilə müntəzəm avtobus xətləri mövcuddur.

Minsk—Moskva xəttində Talaçin dəmiryol stansiyası fəaliyyət göstərir.

Mədəniyyət

Talaçin Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi
Uşaq və Gənclər Mərkəzi

Hadisələr və tədbirlər

2015-ci ildə şəhərdə vilayət "Dajınki" festivalı keçirilmişdir.

Görməli yerləri

Keçmiş bazilian monastırının kompleksi (XVII–XIX əsrlər): o cümlədən Pokrovskaya kilsəsi (1604), monastır binası (1779), qapı və çəpər (XVII əsr). Hazırda fəaliyyət göstərən pravoslav Müqəddəs Pokrovsk monastırıdır, Lenina küçəsi
Müqəddəs Antoni katolik kilsəsi, Rusiyanın 1812-ci il Vətən müharibəsində qazandığı qələbənin şərəfinə tikilmişdir
Talaçinın yaxınlığında XI–XIV əsrlərə aid qədim rus şəhəri, knyazlıq mərkəzi olmuş Drutsk yerləşir; hazırda aqroşəhərcikdir.
"Yuzefpolye" parkı
Qardaşlıq məzarlığı
Azadlıq abidəsi və ya Şöhrət Kurqanı (1969)

Qalereya

Pravoslav Pokrovskaya kilsəsi
Müqəddəs Antoni katolik kilsəsi
"Yuzefpolye" parkı

Maraqlı faktlar

Şair Pimen Pançenko "Talaçina oda" şeirini yazmışdır.

KİV

"Naşa Talaçınşçına" rayon qəzeti nəşr olunur.^[7] 1931-ci ilin mart ayından işıq üzü görür.

İstinadlar

↑ Toloçın Rayon İcraiyyə Komitəsi // Rəhbərlik Arxiv surəti 11 iyul 2017 tarixindən Wayback Machine saytında. Müraciət tarixi: 29 may 2026.
1 2 Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi. 1 yanvar 2025-ci il vəziyyətinə əhalinin sayı Arxiv surəti 30 mart 2025 tarixindən Wayback Machine saytında. Müraciət tarixi: 29 may 2026.
↑ Rohaleŭ, Aljaksandr Fëdaravič. Nazvy Bacʹkaŭščyny: tapanimija Belarusi. Homel: Bark. 2008. ISBN 978-985-6763-40-6.
↑ Tatarinov, I︠U︡riĭ. Goroda Belarusi v nekotorykh interesnykh istoricheskikh svedenii︠a︡kh. Vitebshchina. Belarusʹ istoricheskai︠a︡. Minsk: Ėnt︠s︡iklopediks. 2006. ISBN 978-985-6742-36-4.
↑ maxsim. "Гісторыя. Талачынскі раён. Дарэвалюцыйны перыяд". pridvinie.vlib.by (rus). 22 yanvar 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 may 2026.
↑ Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi. 1 yanvar 2023-cü il vəziyyətinə əhalinin sayı Arxiv surəti 17 aprel 2023 tarixindən Wayback Machine saytında. Müraciət tarixi: 29 may 2026.
↑ "ТОЛОЧИНСКАЯ РАЙОННАЯ ГАЗЕТА". www.natal.by (rus). 3 sentyabr 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 may 2026.

Xarici keçidlər

[1] Toloçın Rayon İcraiyyə Komitəsi // Rəhbərlik Arxiv surəti 11 iyul 2017 tarixindən Wayback Machine saytında. Müraciət tarixi: 29 may 2026.

[:1-2] 1 2 Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi. 1 yanvar 2025-ci il vəziyyətinə əhalinin sayı Arxiv surəti 30 mart 2025 tarixindən Wayback Machine saytında. Müraciət tarixi: 29 may 2026.

[3] Rohaleŭ, Aljaksandr Fëdaravič. Nazvy Bacʹkaŭščyny: tapanimija Belarusi. Homel: Bark. 2008. ISBN 978-985-6763-40-6.

[4] Tatarinov, I︠U︡riĭ. Goroda Belarusi v nekotorykh interesnykh istoricheskikh svedenii︠a︡kh. Vitebshchina. Belarusʹ istoricheskai︠a︡. Minsk: Ėnt︠s︡iklopediks. 2006. ISBN 978-985-6742-36-4.

[5] maxsim. "Гісторыя. Талачынскі раён. Дарэвалюцыйны перыяд". pridvinie.vlib.by (rus). 22 yanvar 2018 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 may 2026.

[:0-6] Belarus Respublikasının Milli Statistika Komitəsi. 1 yanvar 2023-cü il vəziyyətinə əhalinin sayı Arxiv surəti 17 aprel 2023 tarixindən Wayback Machine saytında. Müraciət tarixi: 29 may 2026.

[7] "ТОЛОЧИНСКАЯ РАЙОННАЯ ГАЗЕТА". www.natal.by (rus). 3 sentyabr 2010 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 29 may 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]