Tanrıların sevgisi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Tanrıların sevgisi
Volta della Galleria Farnese dopo il restauro del 2015.jpg
Orijinal adı it. Affreschi della Galleria Farnese
Rəssam Annibale Karraççi
Tarixi 1597 - 1606/1607
Ölçüləri 2014×659×980 sm
Saxlanıldığı yer Palaçço Farnezi, Roma, Flag of Italy.svg İtaliya

Tanrıların sevgisi (it. Affreschi della Galleria Farnese) — Bolonyalı İntibah dövrü rəssamı Annibale Karraççi və onun studiyası tərəfindən, hazırda Romadakı Fransa səfirliyinin yerləşdiyi Farnezi sarayının Farneze qalereyasında yaradılmış monumental freskolar silsiləsidir. Freskolar təqdim edildiyi dövrdən bəri müsbət qarşılanmış, sonradan isə XVI əsrdə Manyerizmin dəyişməsi və Romada BarokkoKlassisizmin inkişaf etməəsinə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi qeyd edilmişdir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Papa III Pavelin qohumu kardinal Odoardo Farneze, Annibale Karraççi və onun studiyasına ailə sarayının piano nobile mərtəbəsində yerləşən tağ-tavan örtüklü qalereyanın bəzədilməsini sifariş edir. Zalın bəzədilməsinə 1597-ci ildə başladılmış və 1608-ci ildə - rəssamın ölümündən bir il qabaq iş hazır vəziyyətdə təhvil verilmişdir.[1] 1597-ci ildən 1600-cü ilə kimi Annibale ilə birlikdə qardaşı Aqostino da işlər üzərində çalışmış, həmçinin rəssamın studiyasından olan Covanni Lanfranko, Françesko Albani, DomenikinoSisto Badalokkio da işlərə kömək etmişlər.

Cədvəl və təfsir[redaktə | əsas redaktə]

Annibale Karraççi daha öncə 1595-1597-ci illərdə sarayın Kamerino adlı kiçik otağını Heraklın həyatından səhnələrlə bəzəmişdi. Herakl mövzusunnun seçilməsinin səbəbi o zamanlar Farneze Heraklının sarayı bəzəməsi idi. Kamerinoda istifadə edilmiş və qədim incəsənəti təlqin edən bu sənət nəzəriyyəsi böyük qalreyaya da keçirilmişdir. Sonradan Metropoliten muzeyinin direktoru olmuş Tomas Hovinq qeyd edir ki, sarayı bəzəyən freskalar və Qədim Roma heykəllərinin toplandığı Farneze kolleksiyasına daxil olan əsərlər arasında çoxlu oxşar xüsusiyyətlər vardır. Hazırda kolleksiyanın əsas hissəsi Neapoldakı KapodimonteMilli Arxeologiya muzeylərində saxlanılsa da, o zaman həmin əsərlər sarayın müxtəlif otaqlarını bəzəyirdilər. Hovinq ehtimal edir ki, rəsmlərin bir çox detalları mərmər heykəllərin detalları əsasında dizayn edilmişdir.[2]

1597-ci ildə Karraççi sarayın böyük qalereyasını tanrıların sevgilərini əks etdirən, çərçivəli rəsmlər (quadri riportati) və qudratura kimi illuzionistik memarlıq elementləri üzərində çəkilmiş süni bürünc medalyonlarla bəzəməyə başlayır. Çəkilmiş çərçivələr iqnudi, putti, satir atlas fiqurları ilə bəzədilmişdir.

XVII əsr sənətkarlarının bioqrafı və platonik apologet olan Covanni Pyetro Bellori silsiləni “Selestialların sevgisi tərəfindən idarə olunan insan sevgisi” adlandırmışdır. Bu müşahidənin səbəbi, Karraççinin tavanın dörd küncündə kupidonları canlandırdığı putti (Bellori onu küfürlü sevgi ilə birləşdirir) və Anteros (Bellori onu müqəddəs sevgi ilə birləşdirir) rəsmləri ilə əlaqəlidir. Məsələn, Bellori yazır:

" Rəssam müxtəlif simvollar vasitəsiylə ilahi və dünyəvi sevgilər arasında Platon tərəfindən formalaşdırılmış sülh və müharibəni göstərmək istəmişdir. Bir tərəfdən o, ilahi və dünyəvi sevginin güləşməsini göstərir: bu fəlsəfə və ürəyi yerindən qopararaq zirvələrə qaldıran ən müqəddəs qanundur. Buna görə də, dəhşət tacı qaranlıq arasında işıq saçaraq, dünyəvi sevgi üzərində qələbənin insanı sonsuz cənnətə aparacağını göstərir.[3] "

Hovinq buna daha fərqli yanaşır. O, xatirələrində yazır:

" Mənim uğurlu kəşfim Annibale Karraççinin freska silsiləsinin “ilahi eşqin dünyəvi eşq üzərində üstünlüyü haqqında neoplatonik nəzəriyyə haqqında vizual esse” olması fikrini istisna edir. Rəsmlər həqiqətən də Olimpiyalıların sevgi macəralarını göstərməklə yanaşı, həm də Odoardonun gözəl antiq əşyalar kolleksiyasını təbliğ edir.[2] "

Səhnələr və tavan[redaktə | əsas redaktə]

“Tanrıların sevgisi” silsiləsi künclərdə yerləşən putti təsvirləri ilə yanaşı, tavanda çəkilmiş on üç narrativ səhnədən ibarətdir. Onlar bir-birindən bürünc relyeflər kimi çəkilmiş on iki medalyon vasitəsi ilə ayrılmışlar. Medalyonlarda da əlavə sevgi, qaçırma və faciə səhnələri göstərilmişdir. Səhnələr aşağıdakı kimi qruplaşdırılmışdır:

  • Mərkəzi sıra (soldan sağa): “Pan və Diana”, “Baxxus və Ariadnenin triumfu”“Merkuri və Paris”.

Sol aşağı tərəfdən saat oxu istiqamətinin əksinə tavan ətrafında səhnələr aşağıdakı kimi qruplaşdırılmışdır:

  • Qərb tərəf (soldan sağa aşağı tərəfdə): “Yupiter və İona”, “Dəniz səhnəsi” (ənənəvi olaraq “Qalateyanın triumfu” adlandırılır) və “Diana və Endimion”
  • Qərb tərəfdəki medalyonlar (soldan sağa): “Apollon və Marsias”, “Boreas və Oritiya”, “Orfey və Evridika”“Avropanın qaçırılması”.
  • Cənub tərəf: “Apollon və Hiakinf”, aşağıda “Polifem və Qalateya”.
  • Cənud tərəfdəki medalyonlar: Ehtimal ki, "Qızıl dərinin Yason tərəfindən qaçırılması".
  • Şərq tərəf (soldan sağa): “Herakl və İola”, “Avrora və Kefal”“Venera və Anxis”.
  • Şərq tərəfdəki medalyonlar sağdan sola): “Qəhrəman və Leander”, “Pan və Sirinks”, “Salmakis və Hermafrodit”, “Kupidon və Pan”.
  • Şimal tərəf: “Qanimedin zorlanması”, aşağıda “Polifem və Asis”.
  • Şimal tərəfdəki medalyonlar: “Parisin mühakiməsi”“Pan və Apollon”.

Baxxus və Ariadnanın triumfu[redaktə | əsas redaktə]

Baxxus və Ariadnanın triumfu

Tavanın mərkəzi panelində BaxxusAriadnanı sevgi yatağına ötürən ənənəvi ziyafət səhnəsi təsvir olunmuşdur. Şərab tanrısı olan Baxxus Ariadnanın sevgisini qəbul edir. Ziyafət, respublika və imperator dövründə qalib sərkərdə və ya dövlət başçılarının ağ at üstündə təntənəli şəkildə şəhərə qayıtmaları – triumf mərasimi şərəfinə adlandırılmışdır. Karraççinin ziyafətində sevgililər pələnglər[4] və keçilərin apardığı arabada əyləşiblər, paradda nimfalar və truba çalan satirlər iştirak edirlər. Ön planda Baxxusun müəllimi – yekəqarın və kefli Silen görünür. Fiqurlar əyilərək ehtiyyatla cinsiyyət oraqanlarını gizlədirlər..[5]

Mövzu Ovidin Metamorfozlar əsərinə (VIII, sətir 160-182) istinad etsə də, səslənmədə daha çox Lorenzo de Mediçinin təxminən 1475-ci ildə yazdığı karnaval nəğməsinə daha yaxındır.[6] Həmin nəğmə belə səslənir:

Quest’è Bacco ed Arïanna,
belli, e l'un de l'altro ardenti:
perché ’l tempo fugge e inganna,
sempre insieme stan contenti.
Queste ninfe ed altre genti
sono allegre tuttavia.
Chi vuol esser lieto, sia:
di doman non c’è certezza.

Budur Baxxus və Ariadna,
Yaraşıqlı və bir-biri üçün yanan:
Zaman uçub getsə də,
Onlar həmişə birlikdədirlər.
Budur nimfalar və digərləri
Əyləncəylə doludurlar.
Qoy xoşbəxt olmaq istəyən kəslər, olsun:
Çünki, sabah haqqında əminliyimiz yoxdur.

Digər səhnələr[redaktə | əsas redaktə]

Rəsm Adı Təsvir
Quadri riportati
Annibale Carracci - Homage to Diana - WGA04460.jpg
PanDiana Vergilinin Georgiklər poemasında (Kitab 3, Sətir 384-393) təsvir edildiyi kimi Pan yun yoxuma təklif etməklə Diananı yoldan çıxarmağa çalışır.
Paris and Mercury - Annibale Carracci - 1597 - Farnese Gallery, Rome.jpg
MerkuriParis Merkuri Parisin mühakiməsi zamanı nifaq almasını gətirir.
Jupiter and Juno - Annibale Carracci - 1597 - Farnese Gallery, Rome.jpg
YupiterYunona İlliadadan səhnədə (Kitab 14, Sətir 312-351) Neptunun yunanlara kömək edə bilməsi üçün, Yunona Yupiteri yoldan çıxararaq fikrini Troya müharibəsindən yayındırmağa çalışır.
Glaucus and Scylla - Agostino Carracci - 1597 - Farnese Gallery, Rome.jpg
Triumfant dəniz səhnəsi Aqnostino Karraççi tərəfindən çəkilmiş bu səhnə, Bellori tərəfindən nereida Qalateanın triumfu (apofeoz) kimi təfsir edilir. Bundan sonra bir çox tədqiqatçılar rəsmin mərkəzindəki fiqurların NeptunSalasiya, QlavkSkilla, Venera və Triton, həmçinin PeleyFetida olduğunu da bildirmişlər.
Diana and Endymion - Annibale Carracci - 1597 - Farnese Gallery, Rome.jpg
Diana və Endimion İki amoretti tərəfindən gizlədilmiş Diana sevgi ilə yatan Endimipnu izləyir.
Hyacinth Borne to the Heavens by Apollo with satyrs - Annibale Carracci - 1597 - Farnese Gallery, Rome.jpg
ApollonHiakinf Apollon ölmüş sevgilisi Hiakinfi özü ilə göyə qaldırır. Annibale ölmüş gəncin əlində hiakinf dəstəsi təsvir etmişdir. Rəsmin qızılı çərçivəsinə söykənmiş iki satir sanki onu dəstəkləyir.
PolifemQalatea Siklop nereidaya sevgi bəyan edən mahnı oxuyurlar. Digər iki nereida ilə əhatələnmiş Qalatea velifikatio vəziyyətində durub.
Hercules and Iole - Annibale Carracci - 1597 - Farnese Gallery, Rome.jpg
Heraklİola İolanın ailəsinin öldürülməsindən sonra Herakl onu əsir götürür. Qadın hiyləsi ilə Herakla qalib gələn İola, onu da qadınsayağı davranmağa məcbur edir. Annibale rolların dəyişilməsini təsvir edir, Herakl qadın geyimindədir, İola isə Nemey şirinin dərisini tutub.
Aurora and Cephalus - Agostino Carracci - 1597 - Farnese Gallery, Rome.jpg
AvroraKefal Bu səhnə Aqostino Karraççi tərəfindən çəkilmişdir. Avrora sevgilisinin cansız bədənini arabaya qoyur, onun qoca lakin ölümsüz köhnə sevgilisi Titonun bədəni isə yerə sərələnmiş halda qalır.
VeneraAnxis GENVS VNDE LATINVM (Latın irqinin başlanğıcı) ifadəsi Venera və Anxisin şəxərəsinə işarədir. Aqnostinonun Lascivie seriyasından olan erotik print bu səhnə üçün model hesab edilə bilər.
Ratto di Ganimede - Carracci, Farnese.jpg
Qanimedin zorlanması Səhnədə gözəl gənc oğlanın Yupiterin qartalı tərəfindən qaçırılması göstərilir. Bu rəsm zalın qarşı tərəfində yerləşən və oxşar tildə işlənmiş "Apollon və Hiakinf" səhnəsi ilə qoşa xarakter daşıyır.
Polifem və Akid Polifem və Qalatea səhnəsi ilə qoşa xarakter daşıyır. Sikloplar Qalateyanın sevgilisi Akidi öldürən qaya parçalarını atırlar.
Medalyonlar
Anibale Carracci, Farnese Ceiling, Apollo and Marsyas.jpg
Apollon və Marsiy Apollon, tanrıya musiqi yarışında üstün gələcəyini düşünəcək qədər axmaq olan satiri sağ saxlayır.
Anibale Carracci, Farnese Ceiling, Boreas and Orithyia.jpg
Boreas və Orifiya Boreas Orifiyanı qaçırır, buludların arasına qaldırır və zorlayır.
Annibale Carracci, Orfeo e Euridice, Medaglione Volta Farnese, Roma.jpg
OrfeyEvridika Orfey Aidin darvazası qarşısında sevimli həyat yoldaşını görmək üçün çevrilib baxır və onu yeraltı dünyada itirir.
Anibale Carracci, Farnese Ceiling, The Rape of Europa.jpg
Avropanın zorlanması Gözəl ağ öküz cildinə girən Yupiter Avropanı Kritə qaçırır.
Anibale Carracci, Farnese Ceiling, Hero and Leander.png
Hero və Leandr Hero sevgilisinə qovuşmaq üçün üzərək Dardanel boğazını keçir. Kupidon ona yol göstərir. Fırtınalı gecələrin birində Hero boğulur və Leandr özünü hündür qüllədən suya ataraq intihar edir.
Anibale Carracci, Farnese Ceiling, Pan and Syrinx.jpg
Pan və Sirinqa Özünü Pandan qorumaq istəyən Sirinqa su qamışına çevrilir.
Anibale Carracci, Farnese Ceiling, Salmacis and Hermaphroditus.jpg
SalmakidaHermafrodit Salmakida ilə qucaqlaşan Hermafrodit onunla birləşərək bir vücuda çevrilir.
Anibale Carracci, Farnese Ceiling, Amor omnia vincit.jpg
Kupidon və Pan Vergilinin Omnia vincit amor (azərb. Sevgi hər şeyə qalib gəlir‎) ifadəsinə təmsilən, Kupidon Panı tabe edir.
Şimal və cənub tərəflərdəki medalyonlar Polifemin portretləri arxasında da dörd medalyon yerləşdirilmişdir. Buna görə də onlar tam görünmürlər. Cənub tərəfdəki medalyonda ehtimal ki, Yasonun qızıl dərini qaçırması səhnəsi var. Şimal tərəfdəki medalyonlardan isə ehtimal ki, Parisin mühakiməsiPan və Apollon təsvir ediliblər.

Divarlardakı səhnələr[redaktə | əsas redaktə]

Rəsm Adı Təsvir
Mifologiya səhnələri
Perseus and Andromeda - Annibale Carracci and Domenichino - 1597 - Farnese Gallery, Rome.jpg
Persey and Andromeda Annibale Karraççi və Domenikino tərəfindən çəkilib.
Perseus and Phineas - Annibale Carracci and Domenichino - 1597 - Farnese Gallery, Rome.jpg
Persey və Fineyin döyüşü Annibale Karraççi və Domenikino tərəfindən çəkilib.
DomenichinounicornPalFarnese.jpg
Bakirə təkbuynuz ilə Domenikino tərəfindən çəkilib.
Callisto trasformata in orsa.jpg
Kiçik səhnələr

Heraklın Prometeyi azad etməsi. Lanfranko tərəfindəən çəkilib.
Kallistonun ayıya çevrilməsi
Heraklın əjdahanı məğlub etməsi
Diana və Kallisto
Dedalİkar
Merkuri və Apollo
Sitar çalan Arionun delfinlər tərəfindən xilas edilməsi
Minerva və Prometey

Kardinal məziyyətləri
Galleria Farnese, La Forza.jpg

Sədaqət
Mötədillik
Ədalət
Xeyriyyəçilik

Heraldik qalxanlar

Kardinal Alessandro Farneze
Qraf Alessandro Farneze
Kardinal Odoardo Farneze
Qraf Ranuçço Farneze

Miras[redaktə | əsas redaktə]

Annibale Karraççinin Farneze qalereyasındakı divar rəsmləri, monumental fresko rəssamlığında yeni böyük nameranı nümayiş etdirir.[7] Onlar, XVII əsrdə Romada həm dəzgah, həm də fresko rəssamlığının inkişafına böyük təsir göstərmişlər. Freskolardakı ikili klassik və barokko ənənələri sonrakı nəsildən olan Andrea SakkiPyetro da Kortona kimi sənətkarlar arasında rəsmə daxil ediləcək fiqurların sayı haqqında müzakirənin yaranmasınna səbəb olmuşdur.[8] Karraççinin kompozisiya ilə davranışı, o cümlədən fiqurların yerləşdirilməsi və ifadəliyi Sakki və Nikola Pussenin, pıçıltılı nəql üslubu isə Kortonanın yaradıcılığına təsir göstərmişdir.

Öz dövründə Annibale Karraçi klassik stili yenidən dirçəldən əsas rəssamlardan biri hesab edilirdi. Lakin, bir neçə il sonra, Karavacco və onun davamçısı olan rəssamlar məkan dərinliyinin rəng və işıq vasitəsiylə təqdim edilməsinə qarşı çıxaraq, incəsənətə kölgələr və dramatizmi gətirirlər. Lakin, Annibale Karraççini həmin ənənənin yeganə davamçısı kimi qəbul etmək də düzgün deyil; fəaliyyəti dövründə Karraççi, o cümlədən onun çoxsaylı tələbələri və ardıcılları enerjili və dinamik stilləri ilə Roma rəssamlığının istiqamətini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməyə müvəffəq olmuşlar. Karraççinin paqan dövrü mövzuları və sonsuz xoşbəxtliyi əks etdirən yaradıcılığı həmin dövrün bir çox rəssamları üçün azad edici əl rolunu oynamışdır. Demək olar ki, həmin dövrdə manyerizmin forml gərgin kontraposto və kontorsiyaya malik olması kimi, Karraççi yaradıcılığı da rəqs və xöşbəxtliyi təsvir edirdi.

Sonrakı dövrdə neoklassik formallıq və sərtlik tərəfdarları Annibale Karraççinin rəsmlərində həddən artıq əyilmələri tənqid etsələr də, öz dövründə sənətkar yüksək aproksimasiya sayəsində RafaelCulio Romanonun Farnezina villasındakı freskoları kimi klassik gözəlliyi təcəssüm etdirən ustad hesab edilirdi.[9] Buna baxmayara, Rafaelin fiqurlarından fərqli olaraq, Karraççinin fiqurları Mikelancelo sayağı əzələli və Yüksək İntibaha xas hissiyyatsızlıq da nümayiş etdirirdi.[10]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. İşin tamamlanmasından sonra Kardinal Odoardo zəhmətin qarşılığı olaraq 500 skudini tabaqda rəssamın otağına göndərir ki, bu da səətkar üçün təhqiramiz addım idi. Qardaşının işi tərk etməsindən sona uzun müddət tavan rəsmlərinin tamamlanması üçün tək çalışmış Annibale kradinalın bu hərəkətindən dərin sarsıntı keçirərək depressiya vəziyyətinə düşmüş və ömrünün sonuna kimi bu haldan çıxa bilməmişdir.
  2. 2,0 2,1 Hoving, Thomas (26 May 2009). "Artful Tom, A Memoir, Chapter 20. Master and Doctor". Artnet. http://www.artnet.com/magazineus/features/hoving/hoving5-26-09.asp.
  3. Bellori, Giovan Pietro. Giovan Pietro Bellori: The Lives of the Modern Painters, Sculptors and Architects: A New Translation and Critical Edition. Cambridge University Press, 84. ISBN 0521781876.
  4. "Io Triumpe – Greeting a God". Trionfi.com. http://trionfi.com/0/t/01/index.php. İstifadə tarixi: December 5, 2017.
  5. Rəssamın qardaşı oğlu Lüdoviko Karraççi rəsmlərin senzurasız versiyalarını qravürlər vasitəsi ilə yaymışdır. Bundan başqa, tavan rəsmlərindəki mifoloji sevgitəsviri ilə yanaşı rəssamın qardaşı Aqnostinonun da Lascivie adlı erotik qravürlər silsiləsi dövrümüzə çatmışdır.
  6. "Triumph of Bacchus and Ariadne". Trionfi.com. http://trionfi.com/0/gg/103/t.html. İstifadə tarixi: December 5, 2017.
  7. Wittkower, Rudolf. Art and Architecture in Italy 1600–1750, Pelican History of Art, 1985 edn., p. 57.
  8. Bu debat Roma rəssamlarının gildiyası olan Accademia di San Lucada baş tutmuşdur.
  9. Farmezina villası da eyni ailəyə məxsus olmuş, lakin daha erkən tarixdə Aqostino Çiqi tərəfindən inşa etdirilmişdi.
  10. O zaman deyilirdi ki, Karraççi və onun məktəbi Venesiya kolorizmi ilə Florensiya-Umbriya məktəbinin çəkiliş və dizayna diqqətini qarışdırmışdır; lakin, bu xüsusiyyət kətan üzərində rəsmlərdə fresko rəsmləri ilə müqayisədə daha yaxşı görünür.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Cajano, Elvira, and Settimi, Emanuela (eds.) (trans. John Adamson and Victoria Constable) (2015), The Carracci Gallery: Its History and Restoration. Dijon: Éditions Faton ISBN 978-2-87844-211-3 OCLC 944266919.
  • Dempsey, Charles (2000). Annibale Carracci. The Farnese Gallery. George Braziller. OCLC 31969918.
  • Martin, John Rupert (1965). The Farnese Gallery. Princeton University Press.