Tatev monastırı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
TATEV MONASTIRI
Tatev Monastery from a distance.jpg
Məlumatlar
Ölkə Qərbi Azərbaycan (indiki Ermənistan)
Bölgə Gorus rayonu
Kənd Tatev
Yerləşdiyi ərazi Zəngəzur mahalı
Əsası qoyulub VIII əsr
Din Xristian
Memarlıq quruluşu Monastır,kilsə
Tikildiyi dövr Sünik knyazlığı

Tatev monastırıQərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan respublikası) Zəngəzur mahalının Gorus rayonunda, Tatev kəndi yaxınlığında alban [1] [2] [3] [4] məbədi.

Tarixi[redaktə]

Rəvayətə görə burda ilk kilsə Apostol Faddeyin şagirdi Yevstafey tərəfindən tikilmişdir. [5] VII – IX əsrlərdə monastır kompleksi Sünik arxiyepiskopunun kafedralı olmuş, 1837 – ci ildə Eçmiədzin sinodunun qərarı ilə İrəvanyepiskopuna tabe edilmişdir. [6]

Məbəd əvvəl qara daşdan inşa edilmiş, 899911 – ci illərdə həmin məbəd sökülmüşdür. Sökülən köhnə məbədin yerində yonulmuş daşdan iri günbəzli, beş qurbangahı olan gözəl məbəd ucaldılmışdır. Alban memarlığının ən gözəl nümunələrindən biri kimi dəyərləndirilən [7] monastırın əsas məbəd binasının girişində müsəlman Sasunun (islamı qəbul etmiş alban zadəganlarından biri) qızı, Sünik hakimi Darsaicanın arvadı Aruz Xatunun məzarı yerləşir. [8]

Məbəd 1931 – ci il zəlzələsi zamanı ciddi zədələr almışdır. Son dövrlərdə isə ermənilər tərəfindən bərpa edilərək erməniləşdirilmişdir.

Adın etimologiyası[redaktə]

Məbədin adı türk dilində olmaqla "tat" və "ev" sözlərindən ibarətdir. [9] Tat sözü Azərbaycanda qədim dövrlərdən həyat keçirən türklərə (həmçinin Sasanilərin hakimiyyəti dövründə Azərbaycana köçürülmüş irandilli azsaylı əhaliyə) aid edilməklə yanaşı, "tat ev" ifadəsi "böyük ev" anlamında da işlədilmişdir.

Memarlıq xüsusiyyətləri[redaktə]

Tatev monastırının planı

VIII-X əsrlərdə memarlığın ümumi inkişaf qanunauyğunluğu məbədlərin ölçülərinin kiçilməsi, IV-VII əsrlərdə yaradılmış və onlar üçün xarakterik olmayan çətin və zəngin Kompozisiyaların sadələşdirilməsi ilə özünü büruzə verir. Dekorların mövcud sadəliyi və sərtliyi ilə yanaşı bu dövrün ikinci yarısında memarlıq nümunələrinin təsirliliyini artırmaq üçün dekordan istifadəyə üstünlük verilməsi meylləri yaranır.

Kompleksə daxil olan binalar[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. А. Берже – Кавказ в археологическом отношении, Тифлис, 1875, ст 142
  2. Н. Г. Буниатов, Ю. С. Яралов – Архитектура Армении, Москва, 1950, ст 82
  3. Ə. Ələkbərli – Qərbi Azərbaycan abidələri, Bakı, Nurlan, 2007, səh 98 – 99
  4. Ə. Ələkbərli – Qədim türk-oğuz yurdu – "Ermənistan", Bakı, 1994, səh 141 – 143
  5. В. М. Арутунян, С. А. Сафарян – Памятники армянского зодчества, Москва, 1951, ст 49
  6. М. Н. Токарский – Архитектурные памятники Армении, Москва, 1974, ст 10 – 11
  7. Zodçestva Kavkazskaya Albaniya, Bakı, 2007, səh 95 – 104
  8. Ə. Ələkbərli – Qərbi Azərbaycan abidələri, Bakı, Nurlan, 2007, səh 99
  9. Ə. Ələkbərli – Qədim türk-oğuz yurdu – "Ermənistan", Bakı, 1994, səh 141-143

Həmçinin bax[redaktə]