Məzmuna keç

Tatyana Qoriçeva

Vikipediya, azad ensiklopediya
Tatyana Qoriçeva
rus. Татьяна Михайловна Горичева
Doğum tarixi 12 avqust 1947(1947-08-12)[1]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 23 sentyabr 2025(2025-09-23)[2] (78 yaşında)
Vəfat yeri
Vətəndaşlığı  SSRİ
 Rusiya
Təhsili
Fəaliyyəti filosof, heyvan hüquqları müdafiəçisi[d], ilahiyyatçı

Tatyana Mixaylovna Qoriçeva (rus. Татья́на Миха́йловна Го́ричева; 12 avqust 1947[1], Sankt-Peterburq – 23 sentyabr 2025[2], Sankt-Peterburq) — Rusiyalı ilahiyyatçı, dissident, filosof və feminist. O, Tatyana Mamonova tərəfindən əsası qoyulub redaktə edilən "Qadın və Rusiya: Qadınlar üçün qadınlar haqqında almanax" adlı feminist samizdat (gizli nəşr) jurnalının müəlliflərindən biri, həmçinin "Mariya" klubunun təsisçisi kimi fəaliyyət göstərib.[3]

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Tatyana Qoriçeva 12 avqust 1947-ci ildə Leninqradda anadan olub. O, Leninqradda 261 nömrəli məktəbdə oxuyub. Yeddinci sinifdən sonra "Svetlana" zavodunun nəzdindəki Radiopolitexnikuma daxil olub və buranı alman dilindən texniki tərcüməçi diplomu ilə bitirib. Daha sonra Leninqrad Dövlət Universitetinin (LDU) Fəlsəfə fakültəsində "müasir burjua fəlsəfəsi" ixtisası üzrə təhsil alıb, fərdi proqram əsasında Artur Şopenhauer, Vilhelm Diltey, Maks Şeler, Edmund Husserl, Martin Haydegger və başqalarının əsərlərini öyrənib. Təhsil illərində komsomoldan çıxıb. 1968-ci ildə Sovet qoşunlarının Çexoslovakiyaya hücumundan qəzəblənərək komsomol biletini zibil qutusuna atıb.[3]

Fəaliyyəti

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Haydeggerlə məktublaşma

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1974-cü ildə Moskvada keçirilən Ümumdünya Hegel Konqresinə gedib və orada Haydeggerin dostları ilə tanış olub. Onlar alman filosofuna Tatyananın məktubunu çatdırıb və beləliklə, onların arasında (Şərqi Almaniya vasitəsilə) məktublaşma başlayıb. Ölümündən qısa müddət əvvəl Martin Haydegger gənc rus filosofu ilə tanışlığın onun üçün böyük bir sevinc olduğunu xatırlayıb. Məktubların birində Haydegger Qoriçevaya özünün o vaxta qədər heç yerdə dərc olunmamış son dövr şeirlərini göndərib.[3]

"37" jurnalı və dini seminarlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Tatyana bu şeirləri şair Viktor Krivulinə təqdim edib (bu, onların tanışlığına, dostluğuna və gələcəkdə evliliyinə vəsilə olub). Onlar Kurlyandskaya küçəsindəki 37 nömrəli mənzildə məskunlaşıb və bura sovet dövrünün mədəni andeqraundu olan "ikinci mədəniyyət"in əsas görüş mərkəzlərindən birinə çevrilib. Onlar Leninqradın və digər şəhərlərin qeyri-leqal və yarımleqal yaradıcı ictimaiyyətinin ətrafına toplandığı, bir çoxunun isə "Sayqon" kafesinin daimi müştərisi olduğu "37" adlı samizdat (gizli nəşr edilən) dini-fəlsəfi və mədəniyyət jurnalını buraxmağa başlayıblar.[3]

Qoriçeva 26 yaşında, "Atamız" (Отче наш) duasını oxuyarkən yaşadığı ilahi vəhy təcrübəsi sayəsində xristianlığı qəbul edib. O, hər həftə dini seminarlar, Viktor Krivulin isə poeziya seminarları təşkil edib. Bu seminarlarda əsasən pravoslav neofitlər (dini yeni qəbul edənlər) və yaradıcı ziyalılar iştirak edib. Seminar müntəzəm olaraq təxminən on il ərzində keçirilib və Qoriçeva xaricə sürgün edildikdən sonra da davam etdirilib.

Qadın hərəkatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1979-cu ildə bir neçə piterli qadın ziyalı (Yuliya Voznesenskaya, Nataliya Malaxovskaya, Tatyana Mamonova və Tatyana Qoriçeva) xaricdə geniş şöhrət qazanan "Qadınlar və Rusiya" (sonralar "Mariya") adlı ilk müstəqil qadın jurnalını çap edib. Jurnal ilk dəfə olaraq sovet qadınının acınacaqlı vəziyyətindən dürüst bir dillə bəhs edib və rəsmi təbliğat qarşısında mənəvi dəyərləri müdafiə edib. Bunun ardınca DTK (KGB) tərəfindən təqiblər başlayıb. Sürətlə genişlənən hərəkatın iştirakçıları həbs olunub, həbsxanalara və psixiatriya xəstəxanalarına göndərilib. 20 iyul 1980-ci ildə, Moskva Olimpiadasının ilk günündə Qoriçeva, Malaxovskaya və Mamonova həbs təhlükəsi altında SSRİ-ni tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Yuri Andropovun hakimiyyəti dövründə qadın hərəkatı tamamilə məhv edilib.[4]

Mühacirətdə (1980—1988)

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Avropaya gəldikdən sonra Qoriçeva öz kitabları və çıxışları sayəsində böyük şöhrət qazanıb. Onu dünyanın müxtəlif ölkələrindəki (Avropa, Braziliya, Çili, Ekvador, Cənubi Koreya, Kanada və s.) katolik, protestant və pravoslav icmaları, müxtəlif universitetlər və dini hərəkatlar dəvət edib. Qərbi Almaniyada (AFR) kortəbii şəkildə özünü "Tatyana Qoriçevanın Katibliyi" adlandıran bir hərəkat yaranıb və bu hərəkat SSRİ-yə maddi və mənəvi yardım təşkil edib. Hələ Dəmir pərdə yıxılmamışdan əvvəl AFR-də liturgik kitablar, "Dobrotolübiye" (Xristian müdriklik toplusu), pravoslav katekizisi, müqəddəs pirlərin kitabları və ilahiyyat ədəbiyyatı çap edilərək SSRİ-yə göndərilib. Katibliyin ianələri hesabına kilsə və monastırlar bərpa olunub, prixodlara (dini icmalara) və ayrı-ayrı şəxslərə yardımlar göstərilib.[3]

Qoriçeva Qərbi Almaniyada bir müddət Frankfurt-Maynakı Müqəddəs Georgi Katolik İnstitutunda təhsil alıb. 1981-ci ildə Parisə köçərək Müqəddəs Serqi Pravoslav İlahiyyat İnstitutuna daxil olub, həmçinin Sorbonna Universitetində mühazirələr dinləyib.

Öz şəxsi vəsaiti hesabına "Beseda" (Söhbət) adlı dini-fəlsəfi nəşriyyat yaradıb və eyniadlı jurnalı buraxmağa başlayıb (cəmi on üç nömrəsi işıq üzü görüb). Nəşriyyatda Sovet İttifaqında çap olunmasına icazə verilməyən müəlliflərin — şairlər Yelena Şvarts, Viktor Krivulin, Oleq Oxapkinin kitabları, Boris Qroysun "Fəlsəfi gündəlik" əsəri və digər yazılar çap edilib.

1988-ci ildə Qoriçevaya SSRİ-yə qayıtmağa icazə verilib və o, Qərb şəbəkələri ilə əlaqələrini kəsmədən geri dönüb.[3]

Rusiyaya dönüş (1988—2025)

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Leninqrada qayıtdıqdan sonra Qoriçeva həm Rusiyada, həm də Qərbdə mühazirələrlə çıxış etməyə, kitab və məqalələr yazmağa və nəşr etdirməyə davam edib. O, dəyirmi masalar və konfranslar təşkil edərək ətrafına ən müxtəlif dini və yaradıcı dairələrin nümayəndələrini toplayıb. Onun fəlsəfi maraq dairəsi müasir Qərb ilahiyyatçılarının və filosoflarının əsərlərini pravoslav insanının baxışı ilə oxumaqdan, eləcə də müasir mədəniyyət hadisələrini təhlil etməkdən ibarət olub.[3]

Son illərdə onun fəaliyyətinin əsas istiqamətini ekoloji hərəkat və heyvanların müdafiəsi təşkil edib. Rusiya-Fransa Heyvanları Müdafiə Cəmiyyətinin vitse-prezidenti olub və bu mövzuda bir neçə mühüm kitab yazıb. Pravoslav feministi və xristianlığın "ekologiya teologiyası"nın tərəfdarı kimi, müasir Rusiya Federasiyasında rəsmi pravoslavlığın dominantlığını "reallıqda sovet dövründəki marksizm hakimiyyətindən qat-qat daha pis" hesab edib.

2025-ci ilin sentyabrında 78 yaşında Sankt-Peterburqda vəfat edib.[5][6]

Seçilmiş əsərləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 1983 — "Biz, Sovet İttifaqının dinini dəyişmiş insanları" (Nous, convertis d’Union Soviétique) adlı kitabı fransız dilində Parisdə nəşr edilib;
  • 1984 — Şərq və Qərbdəki fəlsəfi-dini təcrübələrindən bəhs edən "Allahdan danışmaq təhlükəlidir. Şərqdə və Qərbdəki təcrübələrim" (Von Gott zu reden ist gefährlich. Meine Erfahrungen im Osten und im Westen) adlı kitabı alman dilində Frayburqda işıq üzü görüb;
  • 1986 – Həmin kitabın ingilis dilindəki tərcüməsi "Allahdan danışmaq təhlükəlidir" (Talking about God is Dangerous) adı ilə Londonda çap olunub;
  • 1988 — Əzablar vasitəsilə qazanılan müdriklikdən bəhs edən "Gücsüzlərin qüvvəsi" (Die Kraft der Ohnmächtigen) adlı əsəri alman dilində 3-cü nəşrlə oxuculara təqdim edilib;
  • 1988 — Yuri Mamleyevlə müştərək fəlsəfi işi olan "Yeni Kitej şəhəri" (Новый град Китеж) Parisdə nəşr edilib;
  • 1989 — "İnsan durmadan xoşbəxtlik axtarır" (Unaufhörlich sucht der Mensch das Glück) adlı fəlsəfi işi alman dilində Frayburqda çapdan çıxıb;
  • 1990 — "Nadejda ümid deməkdir" (Nadjeschda heißt Hoffnung) adlı kitabı alman dilində nəşr olunub;
  • 1990 — "Gözlənilməz sevinc" (Unverhoffte Freude) adlı əsəri alman dilində işıq üzü qazanıb;
  • 1991 — "Pravoslavlıq və postmodernizm" (Православие и постмодернизм) adlı kitabı Leninqrad Dövlət Universitetinin nəşriyyatında işıq üzü görüb;
  • 1992 — Xristianlıq və feminizm problemlərinə həsr olunmuş "Əyyubun qızları. Xristianlıq və feminizm" (Дочери Иова. Христианство и феминизм) əsəri Sankt-Peterburqda çap olunub;
  • 1993 — "Səyahətlər gündəliyi" (Дневник путешествий) və "Müqəddəs heyvanlar" (Святые животные) adlı kitabları Sankt-Peterburqda buraxılıb;
  • 1993 — Müəllifin ekoloji və xristian baxışlarını əks etdirən "Müqəddəs ana torpaq" (Heilige Mutter Erde) adlı kitabı Münxendə ("Kösel" nəşriyyatında) çap edilib.
  • 1996 — "Xristianlıq və müasir dünya" (Христианство и современный мир) adlı fundamental işi Sankt-Peterburqun "Aleteyya" nəşriyyatında çap edilib;
  • 1998 — A. Kuznetsova ilə birgə yazdığı "Sevgi haqqında məktublar" (Письма о Любви) kitabı oxuculara təqdim olunub;
  • 2001 — Daniel Orlov və Aleksandr Sekatski ilə şərikli söhbətlərdən ibarət "Edipdən Nərgizə doğru. Söhbətlər" (От Эдипа к Нарциссу. Беседы) əsəri nəşr edilib;
  • 2003 — N. İvanov, D. Orlov və A. Sekatski ilə müştərək ərsəyə gətirdiyi "Realın qorxusu" (Ужас реального) kitabı işıq üzü görüb;
  • 2006 — 1980–2003-cü illəri əhatə edən xatirələrindən ibarət "Yalnız Rusiyada bahar var! (Gündəliklər 1980—2003)" (Только в России есть весна!) kitabı Moskvada çap olunub;
  • 2008 — "Heyvanların sükutu. Samizdat" (Молчание животных. Самиздат) adlı fəlsəfi-ekoloji işi Sankt-Peterburqda gizli olaraq nəşr edilib;
  • 2010 — Heyvanların müdafiəsinə həsr etdiyi "Heyvanlara rəhm edənlər bəxtiyardır" (Блажен иже и скоты милует) kitabı Lyublyanada çapdan çıxıb;
  • 2015 — Müəllifin 585 səhifəlik geniş yaradıcılığını ehtiva edən "Bir cilddə əsərlərinin külliyyatı: Müqəddəs dəlilik haqqında. Xristianlıq müasir dünyada" (Собр. соч. в одном томе: О священном безумии. Христианство в современном мире) kitabı "Aleteyya" nəşriyyatı tərəfindən Sankt-Peterburqda işıq üzü görüb.

Mükafatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • 2011 — Mədəniyyət və incəsənət sahəsindəki fəaliyyətinə görə Rusiyanın nüfuzlu "Petropol" (Петрополь) bədii mükafatına layiq görülüb.

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 Горичева Татьяна Михайловна (rus.). // Литераторы Санкт-Петербурга. XX век. / ред. Богданова, Ольга Владимировна.
  2. 1 2 Умерла философ Татьяна Горичева | Правмир (rus.). pravmir.ru. (İstifadə tarixi: 24 sentyabr 2025).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 "Главная советская православная феминистка. Памяти Татьяны Горичевой — создательницы первых в СССР неподцензурных женских журналов". Новая газета Европа. 2256-09-26. İstifadə tarixi: 2025-12-07.
  4. ↑ Ксения Лученко. "Татьяна Горичева: Из комсомола в экзистенциализм". Pravmir.ru. «ru:Православие и мир». 20 fevral 2014. 25 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 noyabr 2020.
  5. ↑ "Умерла философ Татьяна Горичева". Правмир (rus). 20 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 23 sentyabr 2025.
  6. ↑ "Умерла философ, защитница животных Татьяна Горичева". ru:Радио Свобода (rus). 23 sentyabr 2025. İstifadə tarixi: 23 sentyabr 2025.

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Гурин С. П. Феномен юродства. Обзор современной литературы. Т. Горичева // Труды Саратовской православной духовной семинарии. — 2023. — № 4 (23). — С. 80—107.
  • Кузнецов П. В. Татьяна Горичева — человек и мыслитель // Звезда. — 2026. — № 1.
  • Подосокорский Н. Н. Памяти Татьяны Михайловны Горичевой (1947—2025) // Достоевский и мировая культура. Филологический журнал. — 2025. — № 4 (32). — С. 468—483.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Tatyana_Qoriçeva&oldid=8908717"