Taxt oyunları

Taxt oyunları
ing. A Game of Thrones
Romanın Azərbaycanca nəşri
Müəllif	Corc Martin
Janrlar	epik fentezi, fantaziya
Orijinalın dili	amerikan ingiliscəsi, ingilis dili
Ölkə	ABŞ
Orijinalın nəşr ili	9 avqust 1996

"Taxt oyunları" — ABŞ yazıçısı Corc R. R. Martinin müəllif olduğu epik fentezi janrında olan roman əsəri. O, 1996-cı ilin avqust ayında "Buzla alovun nəğməsi" seriyasının ilk əsəri kimi nəşr olunmuşdur. Martinin dördüncü romanı olan bu kitab həm də onun televiziya layihələrində uzun müddət işlədikdən sonra nəşr etdiyi ilk kitab idi. Əsər haqda ilkin ideya Martində 1991-ci ildə elmi fantastika əsərini yazarkən yarandı; o, yüz səhifə yazıb agentinə təqdim etmiş və əvvəlcə romanı trilogiya kimi planlaşdırmışdır.

"Taxt Oyunları" üçüncü şəxsdən nəql olunur və hər fəsil bəzən etibarsız məlumatlar verən səkkiz rəvayətçinin nöqteyi-nəzərindən ibarətdir. Yeddi Krallıqdan ibarət Vesteros qitəsinin siyasi taleyinə Stark və Lannister sülalələri təsir göstərir. Vesterosun ucqar şimalında Stark sülaləsinin qanunsuz oğlu Vesterosu basqınçılardan və bir qrup mifik düşməndən qorumaq üçün nəhəng buz divarını qoruyan bir orduya qoşulur. Dənizin o tayındakı Essos qitəsində Vesterosun devrilmiş kral sülaləsinin son sağ qalan üzvləri Tarqaryen sülaləsi sürgündə yaşayır.

Romanın nəşrindən sonra bir neçə rəyçi romanın siyasi intriqa və tarixi təsirlərə yönəlməsini tərifləmişdir. Əsər 1997-ci ildə "Ən Yaxşı Fantastik Romanı" nominasiyasında "Lokus" mükafatını qazanmış və bir neçə başqa mükafata namizəd göstərilmişdir. Tarqaryen sülaləsinə aid fəsillərdən ibarət novella isə 1997-ci ildə "Ən Yaxşı Qısa Hekayə" nominasiyasında "Hüqo" mükafatını qazanmışdır. Əsərin yalnız bir neçə min nüsxəsi satıldığından, kitab böyük olmayan kommersiya uğuruna nail ola bilmişdir. “Taxt-tac Oyunları" (2011–2019) adlı “HBO”-nun təqdimatındakı televiziya serialı romana olan marağı yenidən canlandırdı. Kitab bestseller statusunu qazanmış və akademik və populyar müzakirə mövzusuna çevrilmişdir.

Epik fantaziya romanı olan bu əsər Con Tolkinin əsərləri ilə geniş şəkildə müqayisə edilmiş və janrın əsas üslub xüsusiyyətlərini alt-üst edən kimi xarakterizləşdirilmişdir. Əsər bəzən tarixi və ya orta əsr fantaziyası kimi təsvir olunur. Kitabdakı birbaşa tarixi analoqlar kiçik saydadır, lakin o özündə romanın nəhəng buz divarına ilham verən Adrian divarı kimi real tarixin aydın əks-sədaları ehtiva edir. Akademiklər romanın orta əsrləri orijinal şəkildə təsvir edib-etmədiyini araşdırmış və onun orta əsr ədəbi ənənələrinə və ya cəngavərlik kimi mövzulara necə yaxınlaşdığını müzakirə ediblər. Gender, analıq və cinsi zorakılıq tez-tez toxunulan digər mövzulardır və hökmdarlar və ya kralların hakimiyyəti bəzən feodalizmə istinadən müzakirə olunur. O, 2019-cu ildə “BBC” tərəfindən tərtib olunan “Ən ilhamverici 100 roman” siyahısında yer almışdır.

Süjet

Yeddi Krallıqda

Lord Con Arrinin ölümündən sonra Kral Robert Barateon uşaqlıq dostu, şimal Vinterfell qəsrinin lordu Eddard "Ned" Starkı Arrinin yerinə kralın sağ əli vəzifəsinə təyin edir və oğlu Coffrini Nedin qızı Sansa ilə nişanlayır. Qısa müddət sonra Nedin oğlu Bran kraliça Serseya Lannisterin (Robertin arvadı) əkiz qardaşı Ceymi ilə cinsi əlaqədə olduğunu aşkar edir. Ceymi Branı qüllədən atır və nəticədə Bran komaya düşərək iflic olur.

Ned qızları Sansa və Aryanı Kral Torpağı adlı paytaxta gətirir və Robertin ancaq ovçuluq, içki içmək və qadınbazlıqla maraqlanan yararsız bir kral olduğunu görür.

Vinterfelldə sui-qəsdçi huşsuz vəziyyətdə olan Branı öldürməyə nail olmur və Nedin həyat yoldaşı Keytelin Nedə xəbər çatdırmaq üçün Kral Torpağına gedir. Keytelinin uşaqlıq dostu Petir "Kiçikbarmaq" Beyliş sui-qəsdin cəhdinin arxasında Serseya və Ceymin cırtdan boylu qardaşı Tirion Lannisteri olduğunu söyləyir. Evə yollanan Keytelin Tirionla qarşılaşır və onu Branın həyatına sui-qəsd cəhdində ittiham edərək həbs edir. Tirionun atası Tayvin Lannister oğlunun qaçırılmasına qarşı tədbir görərək Keytelinin doğma diyarı olan Riverlendsə basqın etmək üçün əsgər göndərir. Qılınc məhkəməsini tələb edən Tirion onun uğrunda döyüşmək üçün Bronn adlı muzdlu əsgəri təyin edir.

Ned Con Arrinin ölümünü araşdırır və Robertin varisləri hesab edilən uşaqların atası əslində Ceymi olduğunu aşkar edir; o, Con Arrinin bu məlumatı gizlətmək üçün öldürüldüyü qənaətinə gəlir. Ned hərəkətə keçməyə başlamamış Serseya Robertin ölümünü təşkil edir və Coffrini taxta çıxarır. Ned Serseya və Coffrini həbs etmək üçün Kiçikbarmaqdan kömək istəyir. Kiçikbarmaq onu ələ verir və Ned həbs olunur. Arya qaçmağı bacarır, lakin Serseya və Coffri Sansanı girov götürürlər.

Nedin böyük oğlu Robb atasının həbsinə cavab olaraq ordusunu cənuba doğru yönləndirir. Strateji cəhətdən zəruri olan körpü keçidini təmin etmək üçün Keytelin oğlu Robb ilə etibarsızlığıyla tanınan Frey sülaləsi arasında evlilik razılaşmasını əldə edir. Robb Riverlendsdə baş tutan döyüşdə Lannister ordusunu məğlub edərək Ceymini əsir götürür. Tayvin Tirionu Coffrenin sağ əli vəzifəsini yerinə yetirmək üçün Kral Torpağına geri göndərir. Coffri Nedin edamını əmr edir və Robbun tərəfdarları Yeddi Krallıqdan müstəqillik elan edərək Robbu "Şimal Kralı" elan edirlər.

Buz divarında

Romanın proloquYeddi Krallığın şimal sərhədində nəhəng sehrli buz divarı olan Divar ərazisini təqdim edir. Ömürlük xidmət edən döyüşçülər ordeni olan Gecə Növbətçiləri Divarı qorumaq vəzifəsini yerinə yetirir. Onlar qeyri-insani irq olan başqalardan, eləcə də Divarın şimalında yaşayan insan "vəhşilərindən" mübarizə aparılar.

Nedin qeyri-qanuni oğlu Con Snou, əmisi Benjendən ilhamlanaraq Gecə Növbətçilərinə qoşulur. O, dəstəyə qoşulanların əksəriyyətinin məhkumlardan ibarət olduğunu aşkar etdikdə məyus olur. Con öz döyüçü yoldaşlarını sərt qılınc təlimatçılarına qarşı birləşdirir və qorxaq, lakin xoşxasiyyətli və ağıllı Samvel Tarlini tərəfini saxlayır. Con Gözətçilərin rəhbəri, lord komandir Ceor Mormontun xidmətçisi təyin edilir. Benjen Divarın şimalındakı ekspedisiyadan qayıtmır; onun dəstəsindən iki kişinin cəsədi tapılır və onlar daha sonra yenidən canlanırlar, amma Con onları məhv edir.

Nedin edam xəbəri Cona çatanda o, Lannisterlərə qarşı birlikdə mübarizə aparmaq üçün Robbun ordusuna qoşulmağa çalışır, lakin Gözətçilərə sadiq qalmağa razı salınır. Mormont Cona Benjeni tapmaq üçün şimala yürüş etmək və vəhşi xalqları birləşdirən "Divarın O tayındakı Kral" haqqında şayiələri araşdırmaq niyyətini açıqlayır.