Tektonik brekçiyalar

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Tektonik brekçiyalar
Elm Geologiya

Tektonik brekçiyalar - qırılma müstəvisi boyu və habelə qırışıqlıq prosesində əmələ gələn brekçiyalar. Qırılmalarla əlaqədar olan tektonik brekçiyalar üstəgəlmə, sürüşmə, fay və əks-fay müstəviləri üzrə maddənin yerdəyişməsi və xırdalanması, bəzən ayrı-ayrı mütəhərrik blokların sürtünməsi («sürtünmə brekçiyası» termini buradan yaranmışdır) nəticəsində əmələ gəlir. Qırıntıların ölçüləri mikroskopikdən tutmuş uzunluğu onlarla və yüzlərlə m olan nəhəng qayalara qədər dəyişir. Qırıntıların arası, adətən, daha kiçik qırıntılı, lakin eyni süxurlarla və ya damar materialı ilə doldurulmuş olur. Brekçiyalaşmış süxur təbəqəsinin qalınlığı onların tərkibindən, qırılma üzrə yerdəyişmənin ölçüsündən və yer səthinə görə dislokasiyanın dərinliyindən asılıdır. Tektonik brekçiyalar yerli dislokasion metamorfizmin aşağı pilləsi olub, onların əmələ gəlməsi yer qabığının səthəyaxın zonasında baş verir. Üstəgəlmə tektonik brekçiyalar qırıntıların ölçüləri və brekçiya qatının qalınlığı üstəgəlmənin qanadlarının hərəkət şəraitindən və brekçiyalaşmaya uğramış süxurların mexaniki xassələrindən asılıdar. Bəzi alp üstəgəlmələrində tektonik brekçiyalar qalınlığı bir neçə yüz m-ə çatır. Onlar üçün alloxton və avtoxton qırıntıların qarışması, bir qədər yuvarlaq olması və hərəkət istiqamətində təxmini səmtlənməsi səciyyəvidir. Fayların tektonik brekçiyalar qırıntıları daha bucaqlı olub adətən pərakəndə yerləşir; çox vaxt qatlar və qırıntılar arasındakı boşluqları dolduran kənar material olur. Sinonim: Dislokasion brekçiyalar.   

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.