Tengiz gölü

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Tengiz
qaz. Теңіз көлі
Tengiz and Korgaljinski Lakes, Kazakhstan.jpg
Zaysan gölü
50°26′23″ şm. e. 68°54′00″ ş. u.
Ölkə Qazaxıstan Qazaxıstan
Mütləq hündürlüyü 305 m
Eni 40,2 km
Uzunluğu 74,4 km
Sahil uzunluğu 470 km
Sahəsi 1590 km²
Həcmi 58,6 km³
Dərin yeri 7,75 m
Orta dərinliyi 2,5 m
Tökülən çaylar Kulanotpes, Nura
Axan çay Yoxdur
Şəffaflığı 0,5-4,0 m
Tengiz xəritədə
Tengiz
Tengiz
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Tenqiz gölü[1][2] (qaz. Теңіз — «dəniz, böyük göl», Teniz, Denqiz) — Qazaxıstan alçaq təpəliyi, Tenqiz-Kurqal vadisində yerləşən tund-şor göl. Göl Qazaxıstanın Akmola vilayəti ilə Karağandı vilayəti arasında Korqaljın rayonu ərazisində yerləşir. Göl həmdə Korqaljin qoruğunun tərkibinə daxildir. Qoruq özü isə YUNESKO Ümumdünya irsi siyahısına daxildir[3].

Tektonik çökəklikdə yerləşir. Gölün sahəsi 1590 km²; uzunluğu 74,4 km, eni isə 40,2 km təşkil edir. Maksimal dərinliyi 7,75 metrdir. Gölün orta dərinliyi 2,5 metr təşkil edir. Dənz səviyyəsindən 405 metr yüksəkliyə malikdir. Suyunun şəfaflığı 0,5—4,0 metrdir. Suyunun duzluğu isə 18,2‰-dir. Tenqiz gölünə Nura, Kulanotpes çaları tökülür. Müxtəlif illərdə gölün bir hissəsi quruyur. Suyun tərkibində mirabilit vardır.

Adanın sahəsi kifayət qədər iridir. Hətta Boden gölünü belə üstələyir. Göl daxilində çoxlu göllər vardır.

Gölün şimalı, şimal-qərbi, qərbi düzəndir, cənubu və cənub-qərbi isə qumdan təşkil olunmuş 1,5-2 metr hündürlüyə malikdir.

Gölün dibi düzəndir. Cənub və cənub-qərb hissəsinin dibi bərk, şimal və şimal-qərb dissəsinin dibi isə lildən ibarətdir. Göl dekabrın ilk on günlüyündə donur. Buzdan azad olma isə marta təsadüf edir.

Gölün ekosistemi[redaktə | əsas redaktə]

Tengiz gölü

Göl ərazisi 1968-ci ildən dövlət qoruğu, 2008-ci ildən isə Respublika əhəmiyyətli obyekt olan Korqaljın qoruğu ərazisinə daxildir. Gölün minerallaşması 1 litr suya 50–200 mm arasında dəyişir. Böldə balıq yaşamır. Ancaq nadir hallarda belə olsa sahil ərazilərində ölü balıqların cəsədlərini aşkarlamaq mümkündür. Adada 20 ada vardır ki, bəzilərində çəhrayi flaminqolar yuva qurur. Bu çəhrayi flaminqoların qeydə alınan ən şimal yuva qurma ərazisidir. 2006—2011 illərdə bura gələn flaminqoların sayı 45 min baş olmuşdur. 2015-ci il məlunatında isə sayları azalaraq 15 minə çatırdır.

Regionda ümumilikdə 530 növ bitki qeydə alınmışdır. Üstəlik burada 350 quş yaşayır və ya müvvəqəti olur. Onlardan 120 növündən çoxu su quşlarıdır. Yaz payız mövsümündə gölə 5 milyondan müxtəlif növ quş gəlir. Üstəlik burada 45 növ məməli qeydə alınmışdır. Onlar arasında xüsusi ilə sayları azalan Sayqadır.

Qərb, cənub-qərb və cənubdan Qazaxıstan alcaq təpəliyi ilə əhatələnmişdir. Buada isə çöl qartalları yuva qurur.

Maraqlı fakt[redaktə | əsas redaktə]

1976-cı Tengiz gölünə kosmonsvtların olduğu kapsul düşmüşdür. Eniş aparatı «Soyuz-23» ekspefisiyasına məxsus olmuşdur. Kapsul gecə radələrində sahildən 2 km gölün daxolinə düşmüşdür. Kosmonavtlar −20 °C teperaturu olan havada 12 saat suyun altında qalmalı olurlar. Xöşbəxtlikdən kosmonavtların olduğu kapsulu helikopterin köməyi ilə sahilə çıxarda bilirlər[4][5].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Tengiz" (ingilis). wldb.ilec.or.jp. İstifadə tarixi: 2016-6-7. Unknown parameter |description= ignored (kömək); Check date values in: |accessdate= (kömək)
  2. "Tengiz. Lake Profile" (ingilis). worldlakes.org. İstifadə tarixi: 2016-6-7. Unknown parameter |description= ignored (kömək); Check date values in: |accessdate= (kömək)
  3. UNESCO. "Saryarka — Steppe and Lakes of Northern Kazakhstan" (ingilis). 2012-03-18 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
  4. Göldə xilasetmə əməliyyatı
  5. Tengiz gölündə hadisə