Termiki analiz üsulları

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Termiki analiz – materialşünaslıqın bir hissəsi olub, temperaturun təsiri altinda materialların xassələrinin dəyişməsini öyrənir.

Növləri[redaktə | əsas redaktə]

Ümumiyyətlə termik analiz üsulunun bir sıra növləri vardır.. Onlar bir-birindən materialın hansı xassəsinin təyin olunması ilə fərqlənirlər:

  • Differensial termik analizi (DTA): temperatur;
  • Differensial skaner kalometriyasi (DSC): istilik;
  • Termoqravimetriya analizi (TGA): kütlə;
  • Differensial termoqravimetriya (DTG): kütlənin dəyişmə sürəti;
  • Termomexaniki analiz (TMA): uzunluq ölçüləri;
  • Dilatometriya (DİL): həcm;
  • Dinamik mexanik analizi (DMA): mexanik sərtlik və amortizasiya;
  • Dielektrik termiki analiz (DET): dielektrik keçicilik və itki əmsali;
  • Ayrılan qazların analizi (AQA): parçalanma qaz məhsulları;
  • Termooptiki analiz (TOA): optik xassələr;
  • Vizual-politermiki analiz (VPA): forma görünüşü;
  • Lazer impuls analizi (LİA): temperatur profili;
  • Termomaqnit analizi (TMA): maqnit xassələrini.

Sinxron termiki analiz (STA)[redaktə | əsas redaktə]

Sinxron termiki analiz (STA)- DTA və ya DSC ilə TGA-nı bir ölçmədə birləşdirir. STA alətini qaz fazalı analiz sistemi (EGA), İQ-furye spektroskopiyası (İQ-furye), və ya kütlə spektrometriyası (MS) ilə təmin etməklə əldə edilən məlumatları daha da genişləndirilmək olar.

Metodların mahiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Bütün bu metodların mahiyyətini birləşdirən odur ki, nümunənin hayı (reaksiyası) temperatur (və vaxt) funksiyası kimi qeyd olunur. Adətən temperatur dəyişikliyi əvvəlcədən müəyyən edilmiş proqrama uyğun olaraq həyata keçililir – bu, sabit bir sürətlə temperaturun artımı və ya azalması (xətti isitmə/soyutma), ya da müxtəlif temperaturda bir sıra ölçülərdir (pilləli izotermik ölçülər). Bəzən daha mürəkkəb temperatur profilləri də istifadə olunur. Onlar ostsilik (adətən sinusoidal və ya düzbucaglı rəqs etmə şəklindədir) isitmə sürətini (modulyasiya edilmiş temperatur ilə termik analiz) və ya sistemin xüsiyyətlərindəki dəyişikliklərə cavab olaraq isitmə sürətinin dəyişilməsini (nümunə tərəfdən nəzarətli termik analiz) istifadə edirlər. Nümunə temperaturuna nəzarət etməklə yanaşı, ölçmələrin alındığı mühitin (məsələn, atmosferin) də nəzarət edilməsi vacibdir. Ölçmələr hava və ya inert qaz (məsələn, argon və ya helium) mühitində həyata keçirilə bilər. Bir reduktiv və reaktiv (kimyəvi cəhətdən aktiv)qaz atmosferi də istifadə olunur, nümunələr su və ya digər mayelərdə yerləşdirilir. Reversiv qaz xromatoqrafiyası qaz və buxarların bir səthlə qarşılıqlı əlaqəsini öyrənən bir üsuldur, ölçülər tez-tez müxtəlif temperaturlarda aparılır ki, onlar termik analiz növlərindən biri hesab edilə bilər. Atom-qüvvə mikroskopiyası səthlərin topoloji və mexaniki xüsusiyyətlərini yüksək fəzada həll etmə qabilliyyətini qöstərmək üçün incə zonddan istifadə edir. İsti zonda və (və ya) nümunə temperaturuna nəzarət edərək, fəzada həll etmə termik analiz metodunu həyata keçirmək mümkündür. Eyni zamanda termik analiz, strukturlar vasitəsilə istilik köçürməsini öyrənmək üçün əsas metodlardan biri kimi istifadə olunur. Belə sistemlərin davranışını və xüsusiyyətlərini modelləşdirmək üçün əsas məlumatlar istilik tutumu və istilik keçiriciliyinin ölçülməsi ilə əldə edilir.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Уэндландт У. Термические методы анализа = Thermal Methods of Analysis/ Пер. с англ. под ред.Степанова В.А. и Берштейна В.А. – М.: Мир, 1978. – 526 с. Paulik F., Paulik J., Erdey L. Derivatography A complex method in thermal analysis. Talanta, 1966. – 13. – P. 1405-30. Егунов В.П. Введение в термический анализ. – Самара, 1996. – 270 с.