Terrorçu avtomobillər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Giriş[redaktə | əsas redaktə]

Xarici jurnalistlərə müsahibə verərkən Mixail Kalaşnikov demişdi: "Mənim vicdanım təmizdir. Mən bu silahı (avtomatı – müəl.) vətənimin müdafiəsi üçün hazırlamışam".

Dinamit ixtiraçısı Nobel isə məqsədinin inşaat və yol tikintisi zamanı insan əməyini yüngülləşdirmək olduğunu demişdi.

Əslində hər iki ixtiraçının bəşəriyyətə "bəxş etdiyi" icadlar yalnız fəlakət və göz yaşları gətirdi...

Həyatımızın ayrılmaz tərkib hissəsi olan nəqliyyat vasitələri (bütün növlərdən olan) də təyinatı üzrə istifadə olunmadıqda, başqa sözlə, qara niyyətli insanların əlinə düşdükdə fəlakətlərə səbəb olur. İndi Əfqanıstan, İraq, Şimali Qafqazda bomba qoyulmuş avtomobillə terror aktlarının həyata keçirilməsinə dair xəbərlər bir növ adiləşib. Bəs bunun tarixi haçandan başlayır?

Nə üçün məhz avtomobil?[redaktə | əsas redaktə]

Amerikan mütəxəssis Mike Davis bu sualı beş şərtlə əsaslandırır:

1. Partlayışın gücü və ictimai əks sədası böyük olduğu üçün dövlət mütləq şəkildə hərəkətə keçir.

2. Adi avtomobillə bomba daşıyan avtomobil xarici görkəminə görə fərqlənmir, şəhərdə isə ümumiyyətlə, onu seçmək olmur. (Digər tərəfdən, bütün avtomobilləri saxlayıb yoxlamaq texniki olaraq qeyri-mümkündür. İraq və Əfqanıstan təcrübəsi göstərdi ki, terrorçular bəzən məhz polisin onları saxlatması üçün şübhəli hərəkətlər edirlər. Təhlükəsizlik qüvvələri avtomobili yoxlamaq üçün saxlayır və... – müəl.)

3. Əməliyyatın maya dəyəri aşağı olur. Məsələn Oklahomadakı terror aktı 5 000 dollara başa gəlir, amma 186 nəfər həlak olur, dövlət 2 milyon dollar "zibilə düşür".

4. Sadəlik. Əməliyyatın həyata keçirilməsi yüksək peşəkarlıq tələb etmir. Avtomobili idarə etmək bacarığı olan və partlayıcı maddələrdən az-çox başı çıxan hər kəs bunu edə bilər.

5. Bomba daşıyan avtomobillə törədilən hücumun ilk (bəzən də tək) qurbanı elə terrorçu özü olur. Bu aktı həyata keçirən şəxs heç bir iz buraxmadığı üçün cinayətkarın kimliyini müəyyən etmək hər istintaq qrupuna nəsib olmur.

Avtomobillə kiçik maneələri, qapı, tikanlı məftil, təcrid zonası və sair aşmaq nisbətən asandır. Avtomobilin yüksək sürətlə hədəfə çırpılması və terror aktı nəticəsində alışması əlavə dağıdıcı amillər kimi qiymətləndirilir. Cədvəldə hər bir avtomobilin daşıya bildiyi partlayıcının miqdarı əyani olaraq göstərilib.

İlk cəhd[redaktə | əsas redaktə]

16 sentyabr 1920, ABŞ, Nyu York. Vall Street və Broad Street küçələrinin kəsişməsində ilk baxışdan diqqət çəkməyən yüklü at arabası partlayır. 38 nəfər ölür, 200 nəfər yaralanır. 2 nəfərin şəxsiyyətini müəyyən etmək mümkün olmur. Maddi ziyan isə 2 milyon dolları keçir. Tarixdə ilk dəfə olaraq Nyu York birjası qısa müddətə bağlanır. Terrorçunun axtarışı heç bir nəticə vermir. Bir il sonra yenə də Nyu Yorkda katalon mənşəli anarxist hərbi parad zamanı bomba dolu avtomobili partlatmaq üçün uğursuz cəhd edir.

1927, Amerika. Borclarını qaytara bilməyən fermer Andryu Keho dövlətdən qisas almağa qərar verir. Bu məqsədlə dinamit doldurduğu yük avtomobilini ibtidai məktəbin binasına çırpır. Zərbə dalğası Andryunu, daha doğrusu onun cəsədini avtomobildən kənara tullayır. 45 nəfər, o cümlədən 38 uşaq həlak olur.

Müntəzəm istifadə[redaktə | əsas redaktə]

Lehi sionist qruplaşmasının üzvləri 40-cı illərin sonunda fələstinlilərə qarşı bu metoddan müntəzəm istifadəyə başlayırlar. İlk terror aktı 12 yanvar 1947-ci ildə həyata keçirilir. Nəticədə 4 nəfər ölür, 144 nəfər yaralanır.

Əlbəttə, ərəb tərəfi də boş dayanmır. Bombalı avtomobillə ilk hücum nəticəsində Hayfanın yəhudilər yaşayan məhəlləsində 50 nəfər xəsarət alır. 22 fevral 1948-ci ildə bombalı yük avtomobilinin partladılması nəticəsində 90 nəfər ölür, yüzlərlə sakin xəsarət alır. Lakin ərəb və yəhudi məhəllələrinin sıx yerləşməsi bu metodun effektivliyini azaldır. Bu səbəbdən də tərəflər adi silahlarla mübarizəyə üstünlük verirlər. Bombala avtomobil və motosikletlərin ən geniş istifadə edildiyi dövr Vyetnam müharibəsinə təsadüf edir. Partlayıcı qismində isə müharibədə partlamamış sursatlardan istifadə olunurdu.

İkinci dünya Müharibəsi hərbi leksikona yeni bir termin gətirdi – kamikaze. Müharibənin sonlarına yaxın yapon ordusu düşmən hədəflərinə zərbə endirmək üçün təyyarəni birbaşa hədəfə sürən pilotlar yetişdirməyə başladı. Əlbəttə, kamikazelər peşəkarların arasından seçilmirdi və peşəkar da ola bilməzdi. Bu işə əsasən tələbələr cəlb olunurdu. Cəmi üç gün təlim keçən kamikaze elementar biliklərə yiyələnir, təyyarəni yalnız qaldırıb endirə və hədəfin üzərinə sürə bilirdi. Tədqiqatçılar onları terrorçu kimi təsnif etmirlər, çünki kamikazelərin hədəfi yalnız hərbi obyektlər olurdu.

2000-ci il 11 sentyabr isə tarixdə qalacaq dəhşətli terror aktıdır. Hadisə nəticəsində 2750 nəfər həlak oldu. Dünya Ticarət Mərkəzinin təqribən 2 milyon tonluq uçqunlarının yaratdığı toz qatı 3 ay çəkilmədi. Ərimiş metal kütləsi binanın zirzəmisini doldurdu. Ərazini təmizləmək üçün minlərlə insan 8 ay fasiləsiz işlədi. Bu hadisə sübut etdi ki, avtomobildən fərqli olaraq, təyyarə ilə terror həyata keçirərkən silaha ehtiyac yoxdur. On tonlarla kerosinin ətrafa səpələnərək alışması yandırıcı bomba effekti yaradır.

Böyük rezonans doğurmuş bəzi hücumlar[redaktə | əsas redaktə]

3 yanvar 1972, İngiltərə. Belfastda super marketin qarşısında pivə daşıyan avtomobilin partladılması nəticəsində 63 nəfər şüşə qırıqlarından xəsarət alır. İrlandiya Azadlıq Ordusu məsuliyyəti üzərinə götürür.

23 oktyabr 1983, Livan. Mercedes Unimog markalı su daşıyan avtomobil səhər saat 6 radələrində Beyrut aeroportu yaxınlığında yerləşmiş Amerika bazasına tərəf irəliləyir. Avtomobili tanıyan əsgərlər qapını açırlar. Avtomobil heç bir maneə olmadan 3 NBM-i keçir və qadağan olunmuş əraziyə – tikanlı məftillərlə əhatə olunmuş kazarmaya tərəf yönəlir. Əsgərlər atəş açsa da artıq gec idi. Sürücü avtomobili 400 amerikan əsgərinin yatdığı kazarmaya çırpır. Təqribən 20 saniyə sonra fransız sülhməramlılarına qarşı da eyni tip hücum təşkil edilir. Aksiya nəticəsində 241 amerikan və 58 fransız əsgəri məhv olur. Fransada həmin gün matəm elan olunur, hadisə geniş əks-səda doğurur. Hücumu İranın təhriki ilə "Hizbullah" və "Sepah"ın (Sepahe pasdarane enqelabe islami - İslam inqilabı keşikçiləri korpusu) birgə təşkil etdiyi məlum olur. Xilasetmə işlərinə cəlb olunan əsgərlər də "Hizbullah" snayperlərinə tuş gəlirlər. Bununla da qurbanların sayı artır.

12 mart 1992, Argentina. Partlayıcı yüklü avtomobil Buenos Ayresdəki İsrail səfirliyinə çırpılır, 29 nəfər, o cümlədən 4 İsrail diplomatı həlak olur. Partlayışa görə məsuliyyəti "Hizbullah" öz üzərinə götürür. Bu partlayışda ittiham edilənlərin arasında İranın indiki müdafiə naziri də var. Onun haqqında beynəlxalq axtarış elan edilib.

26 fevral 1993. ABŞ. İçində 680 kq partlayıcı olan yük maşını Dünya Ticarət Mərkəzinin Şimal qülləsinə çırpılır. Məqsəd şimal qülləsini cənub qülləsinin üzərinə uçuraraq minlərlə insanı məhv etmək idi. Əməliyyat uğurlu alınmasa da 6 nəfər ölür, mindən çox insan yaralanır. Partlayış nəticəsində 60 metr diametrdə, 30 metr dərinlikdə krater əmələ gəlir, zirzəmidəki 5 mərtəbə sıradan çıxır. Mərkəz aylarla bağlı qalır. Arxitektorun sözlərinə görə, avtomobil bir qədər də irəliləyə bilsəydi, binadan əsər əlamət qalmayacaqdı.

9 yanvar 1995, Amerika, Oklahoma City. İçində 3200 kiloqram trotil olan yük avtomobili səhər saat 09.02-də partladılır. Partlayış o qədər güclü olur ki, 30 kilometr radiusda binalarda yaşayanlar titrəyişi hiss edir. Hadisə nəticəsində 168 nəfər həlak olur, 800 nəfər xəsarət alır, ətrafdakı 300 bina yararsız hala düşür, minlərlə insan evsiz-eşiksiz qalır.

24 mart 2002, RF, Stavropol diyarı. 50 kiloqram trotil gücündə partlayıcı yüklənmiş VAZ 2103 Mineralnıe Vodı şəhəri bazarına daxil olur. Terror aktı nəticəsində 21 nəfər ölür, 100-dən çox insan xəsarət alır. Eyni gündə qonşu Yessentuki şəhərində bombalı VAZ 2106 yerli yol polis idarəsinin binasına çırpılır, 22 nəfər xəsarət alır. Yenə eyni gündə eyni vilayətin Nevinomınsk şəhərində VAZ 2106-ya baxış keçirərkən 40 kiloqram partlayıcı aşkar olunur.

12 may 2002, RF, Çeçenistan. Qadın kamikaze partlayıcı dolu KAMAZ-ı FTX-nin Terek rayon bölməsinin binasına çırpır. Partlayışda 60 nəfər ölür, 200-dən çox adam xəsarət alır.

20 sentyabr 2008, Pakistan. Partlayıcı dolu yük maşını İslamabaddakı Marriott otelinə çırpılır. 50-dən çox adam, o cümlədən Çexiyanın səfiri həlak olur, 266 nəfər yaralanır. Bina yararsız hala düşür.

9 iyun 2009, Pişəvər. Bomba dolu yük avtomobili Contnental otelə hücum edir, 17 nəfər ölür, 50 nəfər yaralanır. Polis rəisinin dediyinə görə 500 kiloqram trotil gücündə partlayış baş verib.

Nəhayət, 17 avqust 2009, Nazran. 400 kiloqram partlayıcı daşıyan Qazel qapını basaraq İnquşetiya DİN-in həyətinə soxulur. Partlayış nəticəsində idarə və qonşuluqdakı yaşayış binası yararsız hala düşür. 25 nəfər həlak olur, 57 nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarəti alır.

Avtomobili ixtira edənlər onu yalnız xoş niyyətlə ərsəyə gətirsələr də, pis niyyətli istifadəçilər onu ölümsaçan silaha çevirməyi bacardılar. Göründüyü kimi, bombalı avtomobillərin hədəfi əsasən mülki şəxslər olur. Son zamanlar internetdə bomba hazırlamaq prosedurlarının geniş şərh olunması da problemi ağırlaşdırır. Keçən yay və payız aylarında yeniyetmələrin kustar üsulla hazırlanmış bombalardan xəsarət alması xəbərləri fransız mətbuatının manşetlərini "işğal etmişdi". Daha doğrusu, bomba hazırlama prosedurlarını dəqiq və ardıcıl yerinə yetirə bilməyən bir çox yeniyetmə öz "ixtira"larının qurbanı olmuşdu. Müstəntiqlərin bombanı haradan əldə etmisən sualına isə cavab birmənalı idi: hazırlama qaydasını İnternetdən tapmışam. Həmin dövrdə Google-un fransız versiyasında xəbərlər bölümünə "bombe artisanale" sözünü daxil edərkən faciəli bir mənzərə qarşıya çıxırdı: Fransanın bütün bölgələrində vəziyyət Haqverdiyevin yüz il qabaq yazdıqları ilə eyniyyət təşkil edirdi: "Bomba rabatay, dom Feyzullah bomba prinisli". "Gələcəyin potensial terrorçuları" yetkinlik yaşına çatmadığı üçün hüquqi tədbir də görmək mümkün olmurdu.

Bir fransız təşkilatının hesablamalarına görə 1997-ci ildə cəmi 5 ədəd "cihada çağırış" saytı vardısa, 2008-ci ildə onların sayı minə çatıb. Bu saytlar terrorçunun nəzəri və ideoloji hazırlığı üçün çox sanballı mənbədir.

Söz və fikir azadlığı demokratiyanın ayrılmaz tərkib hissəsi olsa da, bu tip faciə və göz yaşları doğuran "azadlıq" heç kəsə lazım deyil. İşğala və erməni terroruna məruz qalan bir xalq olaraq bu qəbildən olan informasiyaların nə ilə nəticələndiyindən xəbərdarıq.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]