Tetraçalan

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
<td_align="right"_width="40%">Cins:<td_align="left">Əsl_qırğı&action=edit&preload=Şablon:RedTaxLink/preload&editintro=Şablon:RedTaxLink/intro&preloadparams%5B%5D=<td%20align="right"%20width="40%">Cins:<td%20align="left">Əsl%20qırğı}}, taksonun sistematikasını təsvir etməlidir [[]].
:
† 
(Əsl qırğı]])[1]
???:
Tetraçalan
Tetraçalan
Northern Goshawk ad M2.jpg
Elmi təsnifat
XƏTA: taksonomik şablon yoxdur{{
Cins:Əsl qırğı
Cins:Əsl qırğı
Cins:Əsl qırğı
Cins:Əsl qırğı
Cins:Əsl qırğı
Beynəlxalq elmi adı

Tetraçalan (lat. Accipiter gentilis) — əsl qırğı cinsinə aid heyvan növü. Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar siyahısına daxil edilmişdir.[5] Bəzən QuzuqapanŞahbaz da adlanır.

AccipterGentilisJuvenileFlight1.jpg

Kateqoriya və statusu[redaktə | mənbəni redaktə et]

(III - VU). Həssas, sayı azalmaqda olan növdür.

Qısa təsviri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Qarğadan iridir. Bel tərəfi qonur-boz, qarın tərəfi isə açıq rənglidir və üzərində nazik köndələn tünd zolaqlar var. Gözləri və ayaqları sarıdır .

Yayılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Arealı genişdir: Avropa, Asiya, Şimal-Qərbi Afrika, Madaqaskar, Şimali Amerika. Azərbaycanda Talış və Şərqi Qafqaz dağ meşələrində yayılıb .

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Hündür ağaclardan ibarət meşə quşudur. Daimi cütləri olur. Hər cüt yuva sahəsi seçir, oraya qonşu cütləri buraxmır. Hündür ağacda (10–15 m) yuva tikir. Şam ağacını xoşlayır. Berkut qartal (Aquila chrisaetus) kimi güclü yırtıcının yuvasını zəbt edə bilir. Eyni cütün sahəsində 2-3 yuva olur, hər il birində nəsil verir. Aprelin axırlarında 2-3 ədəd yaşıl çalarlı ağ yumurta verir. Dişi quş 32 gün kürt yatır, erkək onu yemləyir. Yem üçün yuvasından 5–6 km uzağa qədər uça bilir. Kannibalizmi güclüdür. Avqust ayında hər yuvada 1-2 bala pərvazlanır.

Sayı[redaktə | mənbəni redaktə et]

XX əsrə qədər adi saylı olub. XX əsrdə azalmağa başlayıb. 1950-ci illərdən sonra populyasiyasının sıxlığı azalıb nadir olub. XXI əsrin əvvəlində 55 cüt idi, indi isə 25 cütdən çox deyil. Son 10 ildə 36,4 % azalıb.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Zərərli yırtıcı hesab edilib ovlanması, ovçu quş kimi istifadə etmək üçün balalarının yuvadan götürülüb ələ öyrədilməsi, meşələrin qırılması, yem bazasının zəifləməsi və zəhərlənməsi, səs-küyün çoxalması.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ovlanması qadağandır. Beynəlxalq ticarəti yasaqdır, Zaqatala və İlisu Dövlət Təbiət Qoruqlarında, Hirkan, Altıağac, Şahdağ və Göy-göl Milli Parklarında nəzarət altında saxlanılır. Azərbaycan Respublikasının və Naxçıvan MR-in Qırmızı kitablarına daxil edilib. CİTES, Bern və Bonn konvensiyalarına daxildir.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Yem bazasının qorunub saxlanılması, yuva sahəsindən ağac kəsilməsinin qarşısının alınması.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Cins:Əsl qırğı
  2. Integrated Taxonomic Information System (ing.). 1996.
  3. IOC World Bird List Version 6.3. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.3
  4. IOC World Bird List Version 6.4. 2016. doi:10.14344/IOC.ML.6.4
  5. "Azərbaycanda təhlükədə olan quşlar". 2013-07-07 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2013-04-22.

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. Bakı, “Çaşıoğlu”, 2005, s. 134-135;
  2. Mustafayev Q.T., İsmayılova T.R. İsmayıllı Qoruğunun quşları. Bakı, “Nasir”, 2006, s. 119-120 ;
  3. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. və b. Azərbaycanın qızılquşkimiləri və Qırmızı kitab // “Biologiyada elmi nailiyyətlər” mövzusunda Respub. elmi konf. mat-rı., Bakı, BDU, 2009, s. 290-292.
    4. Azərbaycan Respublikasının "Qırmızı Kitab"ı (II nəşr). Quşlar bölməsi.

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]