Tollund adamı
| Tollund adamı | |
|---|---|
 Tollund adamının başı. | |
| Doğum tarixi | təq. e.ə. 445–420 BC |
| Vəfat tarixi | təq. e.ə. 405–384 BC (təxminən 40 yaşında) |
| Vəfat yeri | Tollund, Danimarka |
| Vəfat səbəbi | asılma |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Tollund adamı – e.ə. V əsrdə yaşamış bir şəxsin təbii mumiyalaşmış cəsədi.[1] 1950-ci ildə Danimarkanın Yutlandiya yarımadasında yerləşən Silkeborq yaxınlığında bataqlıq cəsədi kimi aşkarlanmışdır.[2] Bu kəşfdən 12 il öncə eyni bataqlıqda Ellinq qadını kimi tanınan başqa bir bataqlıq cəsədi kəşf olunmuşdur.[3]
Kəşf
[redaktə | vikimətni redaktə et]8 may 1950-ci ildə torf yığmaqla məşğul olan Viqqo və Emil Hoyqaard Danimarkanın Silkeborq şəhərinin 12 kilometr qərbində yerləşən Byaldskovdal torf bataqlığında cəsəd aşkar etmişlər. Cəsəd çox yaxşı vəziyyətdə olduğu üçün təzəlikcə qətlə yetirilmiş bir şəxsə aid olduğunu düşünmüşlər.[4]
Tədqiqi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Radiokarbon testi Tollund adamının e.ə. 405–380-ci illər arasında öldüyünü göstərir.[5] Alimlər onun ölümdən öncə harada yaşadığını müəyyənləşdirmək üçün stronsium izotopunun analizini aparmışlar və saçından nümunə götürmüşlər. Stronsium izotopu nisbətində kiçik fərqlər onun son ilini Danimarkada keçirdiyini və son altı ay ərzində ən az 30 kilometr hərəkət etdiyini göstərir.[6]
Tollund adamının saçları çox qısa olduğu üçün demək olar ki, tamamilə papaqla örtülüb. Çənəsində və üst dodağındakı qısa tüklər onun daim qırxındığını göstərir.[7] 1976-cı ildə Danimarka polisi onun barmaq izi analizini aparmış və Tollund adamının barmaq izləri qeydə alınan ən qədim barmaq izlərindən biri olmuşdur.[8]
Tollund adamının son yeməyinin həm becərilmiş, həm təbiətdən yığılmış dənli bitkilərdən və toxumlardan hazırlanmış sıyıq olduğu müəyyən edilmişdir. Sıyığın tərkibində 40 növdən olan toxum müəyyən edilsə də, sıyıq əsasən arpadan təşkil olunmuş, içərisində balıq zülalları aşkar edilmişdir. Sıyıqda meyvənin olmaması onun son yeməyini qışda və ya yazın əvvəlində yediyinin bir sübutu ola bilər. Son yeməyinin ölümündən 12–24 saat öncə yediyi düşünülür.[9][10]
Mühafizəsi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Tollund adamı Danimarkada yerləşən Silkeborq Muzeyində sərgilənir və muzeyin bataqlıq tapıntıları kolleksiyasına daxildir. Tollund adamı 1950-ci ildə bataqlıqdan çıxarıldıqdan sonra bədəni dərhal çürüməyə başlamışdır. Cəsədin başı yaxşı vəziyyətdə olduğu üçün mütəxəssislər onun sadəcə başını mühafizə etməyə diqqət ayırmış, bədəninin qalan hissəsini çürüməyə tərk etmişlər.[11] 1987-ci ildə Silkeborq Muzeyi skelet qalıqlarından istifadə edərək bədən rekonstruksiyası hazırlamış, orijinal başı həmin bədənə keçirərək nümayiş etdirməyə başlamışdır.[12]
Popular mədəniyyətdə
[redaktə | vikimətni redaktə et]ABŞ istehsalı "Sümüklər" serialının "Labirintdə mumiya" bölümündə Tollund adamının adı çəkilir.[13]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Lewis, Susan K. "Tollund Man". Public Broadcasting System. 2006. 18 noyabr 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2007.
- ↑ Glob, P. The Bog People: Iron-Age Man Preserved. New York: New York Review of Books. 2004. 304. ISBN 978-1-59017-090-8.
- ↑ "Violence in the Bogs" Arxiv surəti 18 noyabr 2012 tarixindən Wayback Machine saytında Arxivləşdirilib 18 noyabr 2012 at the Wayback Machine, Archaeological Institute of America
- ↑ Silkeborg Public Library; Silkeborg Museum. "A Body Appears". The Tollund Man – A Face from Prehistoric Denmark. Silkeborg Public Library. 2004. 9 dekabr 2013 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2007.
- ↑ Van Der Plicht, J.; Van Der Sanden, W.A.B; Aerts, A.T; Streurman, H.J. "Dating bog bodies by means of 14C-AMS". Journal of Archaeological Science. 31 (4). 1 aprel 2004: 471–491. Bibcode:2004JArSc..31..471V. CiteSeerX 10.1.1.520.411. doi:10.1016/j.jas.2003.09.012.
- ↑ Levine, Joshua. "Europe's Famed Bog Bodies Are Starting to Reveal Their Secrets". Smithsonian Magazine. may 2017. 22 aprel 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 aprel 2021.
- ↑ Silkeborg Public Library; Silkeborg Museum. "The Tollund Man: Hair and beard". Silkeborg Public Library. 2004. 1 may 2012 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 oktyabr 2009.
- ↑ Silkeborg Public Library; Silkeborg Museum. "Finger-Prints". The Tollund Man – A Face from Prehistoric Denmark. Silkeborg Public Library. 2004. 23 sentyabr 2007 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2007.
- ↑ Silkeborg Museum, The Last Meal Arxiv surəti 30 aprel 2017 tarixindən Wayback Machine saytında Arxivləşdirilib 2017-04-30 at the Wayback Machine, Silkeborg Museum and Amtscentret for Undervisning, Silkeborg Public Library, 2004
- ↑ Nielsen, Nina H.; Henriksen, Peter Steen; Mortensen, Morten Fischer; Enevold, Renée; Mortensen, Martin N.; Scavenius, Carsten; Enghild, Jan J. "The last meal of Tollund Man: new analyses of his gut content". Antiquity. 95 (383). 2021: 1195–1212. doi:10.15184/aqy.2021.98.
- ↑ Kelly, D. B. "The Crazy History Of Bog Bodies". Grunge (ingilis). 14 fevral 2021. 16 yanvar 2026 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 fevral 2026.
- ↑ Silkeborg Public Library; Silkeborg Museum. "Preservation of the Tollund Man". The Tollund Man – A Face from Prehistoric Denmark. Silkeborg Public Library. 2004. 4 mart 2016 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 sentyabr 2007.
- ↑ Williams, Scott. "Mummy in the Maze". Bones. Dir. Marita Grabiak. Fox. 30 Oct. 2007. Web. 15 Nov. 2016.