Məzmuna keç

Tomas Yunq

Vikipediya, azad ensiklopediya

Thomas Yunq (13 iyun 1773 – 10 may 1829) — ingilis polymat (çoxşaxəli alim), həkim, fizik, oftalmoloq, dilçi və egyptoloq. O, işıq interferensiyası nəzəriyyəsini irəli sürmüş, gözdə astiqmatizm konsepsiyasını göstərmiş və Rosetta Daşı üzərində iş aparmışdır.[1][2][3]

Tomas Yunq
ing. Thomas Young
Doğum tarixi 13 iyun 1773(1773-06-13)[5][6][…]
Vəfat tarixi 10 may 1829(1829-05-10)[5][6][…] (55 yaşında)
Vəfat yeri
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığı
Milliyyəti İngilis
Elm sahələri fizika[4], mexanika, dilçilik, materialşünaslıq
Elmi dərəcəsi
İş yerləri
Təhsili
Tanınır İşığın dalğa nəzəriyyəsi, Çift yarıq təcrübəsi, Yunq-Helmholtz nəzəriyyəsi, Yunq əmsalı
Üzvlüyü
İmza
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Erkən həyat və təhsil

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Thomas Young 13 iyun 1773-cü ildə Milverton, Somerset, İngiltərədə doğulmuşdur. O, on uşaqlı Quaker ailəsində ən kiçik uşaq idi.[11][12] Uşaqlıqda o, klassik dillər — yunan, latın, fransız və başqa dilləri öyrənmiş, elmi maraqları erkən yaşlarda yaranmışdır.[13][14]

Tibb təhsili üçün o əvvəlcə London və Edinburgh universitetlərinə daxil olmuş, daha sonra 1795-ci ildə Göttingen universitetində elmi dissertasiya müdafiə etmişdir.[15][16]

Elmi fəaliyyətləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Görmə və oftalmologiya

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Young gözdə fokuslanma prosesini izah etmiş, reseptiv sistemin necə işlədiyini analiz etmişdir.[17] O, astiqmatizmin mövcudluğunu aşkar etmiş və gözdə rəng hiss edilməsinin üç reseptor teoriyasını (qırmızı, yaşıl, mavi) irəli sürmüşdür.[18][19]

Optika və işıq teoriyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Young 1803-cü ildə Kral Cəmiyyətində təqdim etdiyi "ikili çəpər (double-slit)" eksperimentini istifadə edərək işığın interferensiyasını müşahidə etmiş və bu yolla işığın dalğa xarakterini isbat etməyə çalışmışdır.[20][21][22] O, həmçinin işığın qütblənməsi və rənglərin interferensiya əsasında meydana gəlməsini dalğa nəzəriyyəsi ilə açıqlamışdır.[23]

Mexanika və materiallar elmi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Young materialların elastik davranışını tədqiq etmiş və onun adı ilə tanınan "Young modulu" (Young’s modulus) ideyasını irəli sürmüşdür.[24]

Dilçilik, Egyptologiya və digər sahələr

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Young dillər üzrə çoxşaxəli iş aparmış, təxminən dörd yüz dildən çox söz və kök analizləri ilə maraqlanmışdır.[25] O, "İndo-Avropa" (Indo-European) terminini təklif etmişdir.[26] 1814–1819 illər arasında Young Rosetta Daşı üzərində işlər görmüş və demotik mətnləri tərcümə etməyə başlamışdır; bu iş Jan-Fransua Şampolyonun işlərinə zəmin yaratmışdır.[27]

Şəxsiyyəti və tanınması

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Young "The Last Man Who Knew Everything" ("Hər şeyi bilən son insan") kimi tanınır, çünki o dövrdə çoxsaylı elm sahələrində çalışmışdır.[28][29] Young-un işləri yalnız ölümündən sonra daha geniş qiymətləndirilmişdir.[30]

Ölümü

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Thomas Young 10 may 1829-cu ildə Londonda vəfat etmişdir. St Giles Kilsəsində dəfn olunmuşdur.[31]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ "Thomas Young (1773 - 1829) – Biography – University of St Andrews".
  2. ↑ "Thomas Young".
  3. ↑ "Thomas Young (1773-1829) – The Past".
  4. ↑ 1 2 Юнг, Томас (rus.). // Малая советская энциклопедия / под ред. Н. Л. Мещеряков 2 Советская энциклопедия, 1936.
  5. ↑ 1 2 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Maktutor riyaziyyat tarixi arxivi. 1994.
  7. ↑ Юнг Томас // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  8. ↑ 1 2 www.accademiadellescienze.it (it.).
  9. ↑ Find a Grave (ing.). 1996.
  10. ↑ NNDB (ing.). 2002.
  11. ↑ "Biography of Thomas Young (1773 - 1829)".
  12. ↑ "Thomas Young (1773 - 1829) – The Past".
  13. ↑ "Thomas Young (1773-1829) – The Past".
  14. ↑ "Thomas Young (1773 - 1829) – University of St Andrews".
  15. ↑ "Thomas Young (1773 - 1829) – Biography – University of St Andrews".
  16. ↑ "Biography of Thomas Young (1773 - 1829)".
  17. ↑ "Thomas Young".
  18. ↑ "Thomas Young (1773-1829) – The Past".
  19. ↑ "Thomas Young (1773 - 1829) – University of St Andrews".
  20. ↑ "Thomas Young".
  21. ↑ "Thomas Young (1773-1829) – The Past".
  22. ↑ "Thomas Young (1773-1829) – University of St Andrews".
  23. ↑ "Thomas Young".
  24. ↑ "Who was Thomas Young?".
  25. ↑ "The Past – Thomas Young".
  26. ↑ "Who was Thomas Young?".
  27. ↑ "Thomas Young (1773-1829) – The Past".
  28. ↑ "Thomas Young – The Last Man Who Knew Everything".
  29. ↑ "Thomas Young (1773 - 1829) – Biography – University of St Andrews".
  30. ↑ "Thomas Young (1773-1829) – The Past".
  31. ↑ "Thomas Young (1773 - 1829) – Biography – University of St Andrews".
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Tomas_Yunq&oldid=8373683"