Trafaret

Kağız (açıq boz) üzərində yerləşdirilmiş trafaret (tünd boz)

Trafaret – [ital. trafaretto – deşilmiş]:

• bir yerə köçürülməli olan şəkil və ya yazı nümunəsi kəsilmiş nazik lövhə. Məsələn, naxışlı trafaret. Belə lövhənin (lövhəciyin) vasitəsilə alınan şəkil, yazı;
• basmaqəlib, şablon;
• üzərində çap olunan hərf, işarə və ya rəsm elementlərinə uyğun kəsikləri (boşluqları) olan lövhə.

Texnika və sənayedə trafaretdən istifadə nəticəsi eyni sözlə adlandırılmır, termin konkret olaraq maskaya uyğunlaşdırılır. Əşyaya tətbiq olunan qısa mətn yazı adlanır; obyektə vurulan işarə isə işarədir.

Trafaretlər həm təkbaşına istifadə olunur, həm də trafaret çapı zamanı trafaret şəbəkənin üzərinə qoyulduqda və ya onun üzərində yaradıldıqda tətbiq edilir. Daş səthlərin qum püskürtmə ilə emalından danışıldıqda, qum püskürtma trafareti aydın və təmiz naxışların yaradılmasında əsas vasitədir.

Trafaretlər müxtəlif meyarlara görə qruplara bölünə bilər.

• Qat sayı üzrə — birqatlı və çoxqatlı trafaretlər.
• İstifadə müddəti üzrə: birdəfəlik və təkrar istifadə olunan.
• Materialına görə: kağız, karton, plyonka, metal və digər materiallardan hazırlananlar.
• İstifadə sahəsinə görə: istehsalatda, sənətdə, dizaynda, kulinariyada və s.

İncə folqadan hazırlanan trafaretlər elektronika istehsalında lövhəyə ləhim pastası, yapışdırıcı, boya kimi texnoloji materialların tətbiqi üçün istifadə olunur. Trafaretlər müxtəlif qalınlıqda hazırlanır və bu tətbiq olunan materialın miqdarını müəyyən edir. Materialın tətbiqi üçün trafaretin bərkidildiyi ixtisaslaşmış əl və ya avtomatik printerlərdən istifadə olunur. Material rakel və ya spatula ilə tətbiq edilir; hərəkət zamanı ləhim pastası və ya yapışdırıcı trafaretin dəlikləri vasitəsilə sıxışdırılır.

Küçə sənətində trafaretlər ictimai yerlərdəki səthlərdə qanunsuz olaraq istifadə olunur, xüsusilə ona görə ki, onlar sürətli işləməyə imkan verir və tutulmaq riskini minimuma endirir. Digər səbəblər arasında onların əlçatanlığı, istifadəsinin sadəliyi (hətta başlanğıc səviyyəli şəxslər də geniş hazırlıq olmadan sadə trafaret yarada bilər), mesajın (bədii) tez təkrarlanmağa uyğunluğu və onların vizual aydınlığı — tez-tez işarələrin səlahiyyətini və təşkilatlanmış siyasi etirazları xatırladır.

Ədəbiyyat

• R.Əliquliyev, S.Şükürlü, S.Kazımova. "Elmi fəaliyyətdə istifadə olunan əsas terminlər", Bakı, "İnformasiya Texnologiyaları", 2009, 201 s.

Xarici keçidlər

Photoshopda trafaret hazırlanması Arxivləşdirilib 2017-07-06 at the Wayback Machine

Çoxlaylı trafaretlər haqqında Arxivləşdirilib 2017-07-08 at the Wayback Machine