Tunel qazma maşını

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Tunel qazma maşını – tunel qazmaq üçün istifadə olunan qurğu.

Henry Josefin Mausun Dağ Dilimləyicisi adlandırılan tunel qazma maşını, Fransa və İtaliya arasında Frejus Rail Tunelini qazmaq üçün, 1845 – ci ildə Sardiniya kralı tərəfindən sifariş edilib, 1846 – cı ildə Turin yaxınlığında bir silah zavodunda hazırlanmışdır. Bu tunel qazma maşını, lokomotiv ölçülü maşının önünə quraşdırılmış 100 – dən çox kəsici dişlərdən ibarət olub, mexaniki olaraq çalışırdı. 1848 – ci ilin inqilabları maliyyələşdirməyə təsir etdi və tunel tamamlanmadı.

Müasir TBM – lərin işləmə mexanizminə yaxın ilk tunel qazma maşını ABŞ – da, 1853 – cü ildə şimal – qərbdə yerləşən Hoosac Tunnel – nin tikintisi üçün, ixtiraçı Charles Wilson tərəfindən hazırlanıb. 1856 – cı ildə Wilson Patentli Daş Kəsmə Maşını adlandırılıb. Herman Haupt adlı inşaat mühəndisi, bu TBM ilə 3 metr tunel qaza bilib. Hoosac Tunnel – i 20 ildən sonra tamamlandı və o vaxtkı standart qazıntı üsulları ilə inşa edildi.

1870 – ci ildə İngiltərədən olan John D. Brunton, TBM – in ön hissəsində dönən dairəvi çarxın üzərində quraşdırılmış qələm şəklində olan kəsici dişləri, dönən dairəvi kəsici dişlər ilə əvəzlədi. Çarxın üstünə ekssentrik ( qeyri mərkəzi, mərkəz xarici ) quraşdırılan dönən dairəvi kəsici dişlər TBM – in 38 metr tunel qaza bilməsinə imkan yaratdı. Yumşaq və orta sərt qayaların qazılmasında uğurlu nəticə əldə olundu.

Mühüm bir məsafə tunel qazan ilk TBM, 1863 – cü ildə ixtira edildi ve 1875 – ci ildə İngiltərə ordusundan olan Frederick Edward Blackett Beaumont tərəfindən inkişaf etdirildi. Frederick Edward Blackett Beaumontonun TBM – i 1880 – cı ildə İngiltərə ordusundan olan Thomas English tərəfindən daha da inkişaf etdirildi.

1875 – ci ildə Fransa Milli Assambleyası İngilis kanalı altında bir tunelin inşasını təsdiqlədi və Britaniya Parlamenti sınaqın keçirilməsinə icazə verdi, Layihə üçün Böyük Britaniyanın TBM – i seçildi. 1882 – ci ilin iyunundan 1883 – cü ilin mart ayına qədər, Böyük Britaniyanın TBM – i ilə 1840 metr tunel qazıldı. Eyni vaxtda Sangatte – dən Fransız tərəfdən, Suez Canal ( Süveyş Kanalı ) podratçısı kimi bilinən Fransız mühəndis Alexandre Lavalley də Böyük Britaniyanın TBM – i ilə 1669 metr tunel qazmışdı. Lakin bu müvəffəqiyyətlərə baxmayaraq, İngilis hərbiçilərinin tuneli işğal marşrutu kimi istifadə edəcəyinə dair qorxu qaldıqdan sonra 1883 – cü ildə bu tunel layihəsi tərk edildi. Bununla birlikdə eyni vaxtda Birkenhead ile Liverpool arasında Mersey River altından keçən, Böyük Britaniyanın TBM – i ilə diametri 2.1 metr və uzunluğu 2000 metr olan dəmir yolu havalandırma tuneli çəkildi.

19 – cu əsrin sonu və 20 – ci əsrin əvvəllərində ixtiraçılar dəmir yolları, metro, kanalizasiya, su təchizatı və sair üçün tunellərə olan ehtiyaclara cavab olaraq TBM – lərin dizaynını, qurulmasını və sınaqdan keçirilməsini davam etdirdi. Müasir TBM – lər patentləşdirildi.

14.4 metr diametri olan bir TBM Kanadanın Niagara Tüneli Layihəsi üzrə Robbins Şirkəti tərəfindən istehsal edilmişdir. Bu maşın Niaqara Şəlaləsi altında bir hidroelektrik tunel qazmaq üçün istifadə edilmişdir. TBM "Big Becky" adlandırıldı.

Herrenknecht AG şirkəti tərəfindən istehsal edilmiş, Martina kimi tanınan dünyanın ən böyük sərt qaya TBM – nin diametri 15.62 metr, ümumi uzunluğu 130 metr, ümumi çəkisi 4500 tondur. İtaliya Ticarət Şirkəti Toto S.P.A. Costruzioni Generali (Toto Group) tərəfindən, Floransa yaxınlığında yerləşən İtalyan Motorway Pass A1 ("Variante di Valico A1") Sparvo qalereyası üçün işlədilir, idarə olunur.

2013 – cü ildə 17.45 metr diametrində, yerüstü təzyiq balansı olan, Bertha kimi tanınan TBM , Hitachi Zosen Korporasiyası tərəfindən istehsal edilmişdir . Highway 99 Tunnel layihəsi üçün Vaşinqtona çatdırıldı. Maşın 2013 – cü ilin iyul ayında fəaliyyətə başlamışdır , lakin 2013 – cü ilin dekabrından , 2016 – cı ilin yanvar ayına qədər dayandırılmış TBM əsaslı təmir tələb etmişdir . Bertha TBM 4 aprel 2017 – ci ildə tunel qazmağı başa çatdırmışdır .

Herrenknecht AG şirkəti həm də 17.6 metr diametrli palçıq TBM – ni istehsal edib . Fransanın tikinti şirkəti Dragages Hong Kong tərəfindən Honkonqdakı Tuen Mun Chek Lap Kok bağlantısı , əlaqəsi üçün işlədilir , idarə olunur .

2016 – cı ildə istismara təqdim olunan , Qardaş Türkiyə Respublikasının İstanbul şəhərində, dənizin 106 metr dərinliyindən keçən Avrasya avtomobil tuneli , Herrenknecht AG şirkətinin istehsalı olan , diametri 13.7 metr , uzunluğu 120 metr , ağırlığı 3300 ton olan , Yıldırım Bayezid adı verilən TBM ilə qazılmışdır . TBM – i mühəndis Dr. Ersin Arıoğlu rəhbərliyi ilə Yapı Merkezi İnşaat ve San. A.Ş. və SK Engineering & Construction Co. Ltd ortaq işlədib , idarə edib .

Herrenknecht AG şirkəti , Sankt-Peterburqdakı bir layihə olan Orlovski Tuneli üçün diametri 19.25 m olan Soft Ground TBM – nin dizaynını hazırldı , lakin istehsal etmədi .

TBM – Tunel Qazma Maşını ilə inşa edilmiş digər tunellər bunlardır .

1. New York – East Side Access = 2 km

2. New York – Second Avenue Subway Phase 1 = 3 km

3. London – Crossrail = 22 km

4. San Francisco – Central Subway = 2.7 km

5. Singapore – Singapore Downtown MRT Line = 42 km

6. Amsterdam – Amsterdam North South Line = 9.5 km

7. Auckland – City Rail Link = 3.4 km

8. Budapest – Budapest Metro Line 4 = 7.4 km

9. Paris – Paris Metro Line 14 = 9 km

10. Copenhagen – Copenhagen Circle Line = 15.5 km

11. Barcelona – Barcelona L9/10 = 47.8 km

12. Naples – Naples Metro Line 6 = 5 km

13. Milan – Milan Metro Line 5 = 5.6 km

14. Barcelona – Barcelona Sants – La Sagrera Tunnel = 5.8 km və sair .

Köstəbək deyədə adlandırılan Tunel Qazma Maşınlarının diametrləri 1 metrdən , 17.6 metrədək dəyişir. İstifadə olunan TBM – lərin tipi , layihənin xüsusi geologiyasına , yeraltı suyun miqdarına və sair digər amillərə bağlıdır .

TBM – lər bu cür təsnifatlanır .

1. Single Shield TBM ( Tək Qalxanlı TBM )

2. Double Shield TBM ( İkiqat Qalxanlı TBM )

3. Mixed Tunnel TBM ( Qarışıq Tunel TBM )

4. Hard Rock TBM ( Sərt Qaya TBM )

5. Soft Ground TBM ( Yumşaq Torpaq TBM )

6. EPB TBM ( Torpaq Təzyiq Tarazlığı olan TBM ) 7. Slurry Shield TBM ( Palçığa ( Zığa ) qarşı Qalxanlı TBM )

8. Micro Tunnel Shield TBM ( Mikro Tunel Qalxanlı TBM )

9. Open Face TBM ( Açıq Üz TBM ) və sair .

Müasir TBM – lərin ümumi xüsusiyyətləri , görünüşü bu şəkildə olur .

1. Öndə olan dairəvi çarx ( kəsici başlıq və ya kəsici diskdə adlandırmaq olar )

2. Çarxın üstünə ekssentrik ( qeyri mərkəzi , mərkəz xarici ) quraşdırılan dönən dairəvi kəsici dişləri

3. Çarxın mühərriki

4. Hidravlik qollar

5. Dairəvi şəkildə yerləşən hidravlik qolların mərkəzində olan , dairəvi dönə bilən yük kranı

6. Qazılmış süxuru çölə yönəldən konveyer lenti , kanalı

7. Məngənə ayaqları

8. TBM – in İdarəetmə Mərkəzi

9. Havalandırma sistemi

10. Dəmir beton plitələri yük kranına gətirmək üçün dəmir yol xətti

11. Qazılmış süxuru daşımaq üçün kiçik yük vaqonları

12. Konteyner otaqlar , işçilərin qarderobu , yemək və isirahət otaqları

13. Elektrik generatorları

14. VMT naviqasiya sistemi və sair .