Turançılıq

Turançılıq, turanizm — bütün türk xalqlarının birliyini nəzərdə tutan siyasi ideoloji inanc. Bütün türklərin bir dam altında toplanmasının tərəfdarı olan düşüncə sistemi olan turançılıq ilk olaraq finlər, macarlar, estonlar və Rusiya tərkibindəki fin-ugor xalqları ilə bərabər mancurlar, monqollar və türkdilli xalqların birləşməsi məqsədilə ortaya atılmışdır. Türkçü və turançı şəxslərdən Ziya Gökalp isə "Türkçülüyün əsasları" adlı əsərində turancılığın heç də macarları, monqolları, mancurları, finləri birləşdirmək məqsədi güdmədiyini bildirmiş, turançılığı türk xalqları ilə məhdudlaşdırmış və onu türkçülük kimi mənada işlətmişdir.

Ziya Gökalpın bir şeirindəki aşağıdakı beyt, turançılıq baxışlarını konkret əks etdirir:

Vətən nə Türkiyədir türklərə, nə Türküstan;

Vətən böyük və əbədi bir ölkədir türklərə: Turan.

“Turan” nəzəriyyəsi altında birləşmiş “Altay” və Ural dilli bölgələri göstərən Avrasiyanın xəritəsi.

Rusiyada 1905-ci il inqilabından əvvəl azərbaycanlı və tatar ziyalıları tərəfindən dəstəklənmiş bu ideologiya, Türkiyədə 1908-cı ildə II Məşrutiyətin elan edilməsindən sonra yayılmağa başladı. İttihad və tərəqqi partiyasının rəhbərləri arasında Ziya Gökalpın irəli sürdüyü turançılıq baxışları əsas götürülmüşdür. O dövrün Osmanlı komandanlarından biri olan Ənvər paşa isə 1918–1922-ci illərdə keçmiş Rusiya İmperiyasının ərazisində turançılıq fikrini canlandırmağa çalışırkən şəhid olmuşdur.

Əlaqəli məqalələr

• Türkçülük

Xarici keçidlər

Turania.org.