Uğur Mumçu

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Uğur Mumçu
türk. Uğur Mumcu
Uğur Mumçu.jpg
Doğum tarixi 22 avqust 1942(1942-08-22)
Doğum yeri Kırşəhər, Türkiyə Türkiyə
Vəfat tarixi 24 yanvar 1993 (50 yaşında)
Vəfat yeri Ankara, Türkiyə Türkiyə
Vəfat səbəbi Sui-qəsd(Bombailə)
Dəfn yeri
Vətəndaşlığı Türkiyə Türkiyə
Milliyyəti Türk
Həyat yoldaşı Güldal Mumçu
Uşağı
Atası Haqqı Şinasi Mumçu
Anası Nadirə Mumçu
Təhsili Ankara Universiteti
İxtisası Vəkil
Fəaliyyəti jurnalist, yazıçı, vəkil
Əsərlərinin dili Türk dili
Mükafatları
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Uğur Mumçu (d. 22 avqust 1942, Kırşəhər - ö. 24 yanvar 1993, Ankara) — Türk jurnalist, tədqiqatçı və yazıçı. 24 Yanvar 1993-də Ankarada Qarlı Küçədəsindəki evinin qarşısında, avtomobilinə qoyulan bombanın partlaması nəticəsində sui-qəsdə qurban gedərək həyatını itirmişdir.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Anası Nadirə Mumçu, atası Tapu Kadastr məmuru Haqqı Şinasi Bəy idi. Uğur Mumçu, 22 Avqust 1942 tarixində, Kırşehirdə, dörd qardaşın üçüncüsü olaraq anadan olub.

Həyat yoldaşı Şükran Güldal Mumçu ilə olan evliliyindən bir oğlu (Azad) və bir qızı (Özgə) dünyaya gəlmişdir.

Uğur Mumçu xatirəsinə ailəsi tərəfindən 1994-cü il Oktyabr ayında Uğur Mumçu Tədqiqatçı Jurnalistika Fondu yaradılmışdır.

Həyat yoldaşı Şükran Güldal Mumçu , 23-cü Dövr TBMM-ə İzmir Millət Vəkili olaraq girmiş və 10 Avqust 2007-ci il - 7 İyun 2015 tarixləri arasında Türkiyə Böyük Millət Məclisinin Sədr səlahiyyətlisi vəzifəsini aparmışdır.

Qardaşı İşçi Partiyasının Sədr Müavini Kerim Ceyhan Şamının Uğur Mumçu ilə bağlı müsahibələrinin bir qismi Qardaşım Uğur Mumçu ilə bir kitabda toplanmışdır.

Təhsil həyatı[redaktə | əsas redaktə]

İbtidai təhsili Ankara İnqilab İbtidai Məktəbində və orta məktəbi Ankara Bahçeliev-lər Sınaq liseyində oxuyan Mumçu çox fəal bir tələbə olmuşdur. 1961-də başladığı universitet təhsilini vəkil olmaq üzrə başladığı Ankara Universiteti Hüquq Fakültəsində 1965-də tamamladı. Hələ tələbəikən 26 Avqust 1962-də Respublika qəzetində yayımlanan "Türk Sosializmi" başlıqlı məqaləsinə Yunus Nadi Mükafatını aldı. 1963-də fakültədə tələbə dərnəyi sədri seçilib. 1969-1972 illəri arasında Ankara Universiteti Hüquq Fakültəsində İdarə Hüququ Professoru Tahsin Bəkir Baltanın assistenti kimi çalışıb.[1]


Səfərbərlik dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Səfərbərliyini keçirməyə hazırlaşdığı ərəfədə 12 Mart dövründə bir yazısında istifadə etdiyi "ordu ayıq olmalıdır" sözləri ilə, "orduya təhqir etmək" və "sosial bir sinfin başqa sosial siniflər üzərində təhəkkmünü qurmaq" cinayətini törətdiyi iddiası ilə saxlanılıb. Mamak Hərbi Həbsxanasında bir çox aydınla birlikdə bir ilə yaxın qalan Mumçu, bu hadisəyə görə 7 il həbsə məhkum edilib. Lakin bu qərar Hakim tərəfindən ləğv edilmiş və Mumçu sərbəst buraxılmışdır.Bu hadisədən sonra səfərbərliyini ehtiyat zabit kimi görməsi lazım olduğu halda, 1972-1974 illəri arasında Ağrının Patnos rayonunda, rəsmi tərifi "təhlükəli piyada çatı" olaraq tamamladı. Patnosda, ağır şərtlər altında səfərbərliyini edərkən, onsuz da uzun zamandan bəri var olan yaraya görə mədə qan sızması keçirdi.

Jurnalistika dövrü[redaktə | əsas redaktə]

Yeni Mühit qəzetində köşə yazarlığı edən Uğur Mumçu, 1975-dən etibarən Respublikada "Müşahidə" başlıqlı köşəsində mütəmadi olaraq yazmağa başladı. Eyni zamanda, Simurq Quşu Agentliyində işləyirdi. 1975 Martında məqalələrindən ibarət olan Cinayətkarlar və Güclülər adlı kitabını dərc etdi. Həmin il, Altan Öymənlə birlikdə hazırladıqları, Süleyman Dəmirəlin qardaşı oğlu Yəhya Dəmirəlin xəyali mebel ixracatını mövzu seçən, Mebel Dosyası adlı kitabı nəşr olunub.

1977-ci ildən sonra təkcə Respublika üçün yazmağa başladı. "Monitorinq" başlıqlı guşəsində 1991-ci ilin Noyabr ayına qədər fasiləsiz olaraq yazdı. 1977-də Təhlükəli Piyada və Bir Pulsuz Ərizə kitabları dərc olundu. Ertəsi il, Təhlükəli Piyada adlı abidəni Rutkay Əziz ilə birlikdə teatra gətirdi. Tamaşa Ankara Sənət Teatrında düz 700 dəfə nümayiş etdirildi. 1978-də, görkəminin həyat hekayələrini, siyasi keçmişlərini, bir komik zənginliyi ilə danışdığı kitabı "Böyüklərimiz" dərc olunub.

1981-də terrorun silah qaçağmalçılığı ilə marağını ortaya qoymaq və ictimaiyyəti bu barədə xəbərdar etmək üçün yazdığı Silah Qaçaqmalçılığı və Terror dərc olunub. Həmin il, Məhmet Əli Ağca Roma Papası öldürmək cəhdindən sonra Ağca ilə monitorinq və araşdırmalarını artırdı.

Türkiyədə terror hadisələrinin artması səbəbindən 1979-ci ildə 12 Mart dövrü öncəsi və sonrası gənclər liderlərinin yaşadıqlarını öz ağızlarından əks etdirdiyi və silahlı aksiyalarla bir yerə çatmayacaqlarını diqqət çəkdiyi kitabı Dalan dərc edib. 1982-də Ağca Dosyası, sonra Terrorsuz Azadlıq adlı məqalə toplusu dərc olunub. 1983-ci ildə Ağca ilə həbsxanada müsahibə verib. 1984-ci ildə Əziz Nəsən rəhbərliyi altında bir qrup tərəfindən Prezident və TBMM Rəhbərliyinə təqdim olunan, ancaq Kənan Evrenin imzalayanları "vətən xainliyi" ilə günahlandıraraq cinayət işi açdığı Ziyalılar Ərizəsinin hazırlanmasında iştirak edib; 12 Sentyabr dönəmində ziyalılara edilən işgəncədən danışan Maneəsiz adlı oyunu yazdı; Papa-Mafya-ağca kitabını yayıb.

1987-də tədqiqatçı jurnalistika baxımından böyük bir uğur qəbul edilən Rabitə və 12 Sentyabr adlı kitabları; 1991-də ən mühüm araşdırmalarından biri olan Kürd-İslam Qiyamı 1919-1925 dərc olunub.

1991-ci ildə İlhan Səlcuq və təxminən səksən Respublika qəzetinin əməkdaşı ilə birlikdə qəzetdən ayrıldı. Bir müddət işsiz qaldı. 1 Fevral - 3 May 1992-ci il tarixləri arasında Milliyyət qəzetində yazan Mumçu, Respublika qəzetindəki hakimiyyət dəyişikliyi ilə 7 May 1992-də Respublikaya qayıtdı.

Mumçu, 7 Yanvar 1993 tarixində "Mossad Kəşfiyyat Xidmətinin və Bərzani" adlı bir yazı yazdı. Bu yazısında Bərzani, CİA və Mossad Kəşfiyyat Xidmətinin arasındakı əlaqələrə toxunub və yazısını belə bitirdi:

"Kürtler müstəmləkəçiliyə qarşı müstəqillik mübarizəsi aparırlarsa CİA və Mossad Kəşfiyyat Xidmətininin Kürdlər arasında nə işi var ?"  
"Yoxsa CİA və Mossad Kəşfiyyat Xidmətinin, anti-emperyalist savaş verirlər də dünya bu müharibənin fərqində deyilmi ?" 

8 yanvar 1993 tarixli Respublika qəzetindəki Ultimatum başlıqlı yazısında isə yaxında nəşr etdirəcəyi kitabda kəşfiyyat təşkilatları ilə Kürd millətçiləri arasında əlaqələri açıqlayacağını yazmışdı. Qardaşı İşçi Partiyasının Sədr Müavini Ceyhan Mumçu, cinayətdən əvvəl Uğur Mumçunun İsrail səfirilə görüş keçirdiyini mətbuata ünvanladığı açıqlamada yazmışdı. Jurnalistika həyatı uğurlarla dolu olan Mumçu 24 Yanvar 1993 tarixində uğradığı bombalı hücum nəticəsində həyatını itirməzdən əvvəl polis-mafya-siyasət şəbəkəsinin dərin tərəflərini araşdırırdı. Öldürülmə səbəbi kimi Abdullah Öcalanın bir müddət Milli İstihbarat Təşkilatı üçün çalışdığını araşdırması iddia edilir..[2] [3]

Vəfatı[redaktə | əsas redaktə]

Uğur Mumçu, 24 Yanvar 1993-də Ankarada Qarlı Küçədəki evinin qarşısında, maşınına qoyulmuş C4 tipli plastik bombanın partlaması nəticəsində sui-qəsdə qurban gedərək həyatını itirdi.[4] Sui-qəsdən dərhal sonra hadisə yerində araşdırma aparan ekspertlərin heç bir dəlil tapmadığı, partlayış ətrafa dağılan və maqqaşla toplanması lazım olan dəlillərin isə süpürgəylə süpürdüyü iddia edilmiştir.[5]


Sui-qəsd; İslami Hərəkət, İBDA-C, Hizbullah kimi təşkilatlar öz üzərinə götürdü Sui-qəsdin arxasında Mossad Kəşfiyyat Xidmətininin və kontrgerilla-nın olduğu da iddia edilib. Ergenekon Davası müqəssir Ümid Oğuzdan, iddianamədə yer alan ifadəsində Mumçunun, seriya nömrəsi silinmiş və Kürdüstan Demokratik Partiyasının lideri Cəlal Tələbaniyə aparılan silahlarla bağlı araşdırması səbəbindən öldürüldüyünü iddia etti.[6] Həmçinin qardaşı Ceyhan Mumçu öz apardığı tədqiqatda ölümünə yaxın bir müddət içərisində Mossad Kəşfiyyat Xidmətinin və Bərzani əlaqəsi ortaya çıxanda İsrail səfirinin israrla qardaşı Mumçu ilə, birə-bir olaraq görüşmək istədiyi, ancaq Uğurun görüşü qəbul etməməsinə baxmayaraq görüşün keçirildiyini qeyd etmişdir.[7]

Mumçunun xanımı Güldal Mumçu səfərləri zamanı dövrün Baş Naziri Süleyman Dəmirəl, Baş Nazirin Müavini Ərdal İnönü və Daxili İşlər Naziri İsmət Hissin, "cinayəti həll etməyin, dövlətin namus borcu olduğunu" bildirərək sanki namus sözü verdilər (1993). Sui-qəsdin icraçıları tutulmuşdur.[6]

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Mobilya Dosyası (1975)
  • Suçlular ve Güçlüler (1975)
  • Sakıncalı Piyade (1977)
  • Bir Pulsuz Dilekçe (1977)
  • Büyüklerimiz (1978)
  • Çıkmaz Sokak (1979)
  • Rabıta (1979)
  • Tüfek İcad Oldu (1980)
  • Silah Kaçakçılığı ve Terör (1981)
  • Söz Meclisten İçeri (1981)
  • Ağca Dosyası (1982)
  • Terörsüz Özgürlük (1982)
  • Papa-Mafya-Ağca (1984)
  • Sakıncasız (1984)
  • Devrimci ve Demokrat (1985)
  • Liberal Çiftlik (1985)
  • Aybar ile Söyleşi (1986)
  • 12 Eylül Adaleti (1987)
  • İnkılap Mektupları (1987)
  • Bir Uzun Yürüyüş (1988)
  • Tarikat-Siyaset-Ticaret (1988)
  • 40'ların Cadı Kazanı (1990)
  • Kâzım Karabekir Anlatıyor (1990)
  • Kürt İslam Ayaklanması 1919-1925 (1991)
  • Gazi Paşa'ya Suikast (1992)
  • Kürt Dosyası (1993)
  • Katiller Demokrasisi (1997)
  • Saklı Devletin Güncesi "Çatlı vs." (1997)
  • Gazetecilik (1998)
  • Polemikler (1998)
  • Uyan Gazi Kemal (1998)
  • Bu Düzen Böyle mi Gidecek? (1999)
  • Söze Nereden Başlasam (1999)
  • Bomba Davası ve İlaç Dosyası (2000)
  • Unutmayalım, Unutturmayalım (2003)
  • Eğilmeden Bükülmeden (2004)
  • Kır Çiçekleri (2004)
  • Türk Memet Nöbete (2004)
  • Dost Yüzlerde Zaman (2005)
  • Çocuklar İçin (2009)
  • İsterler ki Susalım (2011)
  • Beyaz Melek (2011)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]