Uğurlu Xan karvansarayı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Uğurlu Xan karvansarayı
Ganja UgurluKhanCaravanserai 004 6017.jpg Karvansarayın əsas fasadı bərpa işlərindən sonra
40°38′ şm. e. 46°19′ ş. u.
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
Status Ölkə əhəmiyyətli abidə
Şəhər Ganja coa.PNG Gəncə
Yerləşir Şeyx Bahəddin küç. 59[1]
Aidiyyatı Səfəvilər
Memar Şeyx Bahəddin Məhəmməd Amil
Sifarişçi I Uğurlu Xan
Tikilmə tarixi XVII əsr
Vəziyyəti təmir edilib
İstinad nöm.№ 180[2]

Uğurlu Xan Karvansarası - Azərbaycanın Gəncə şəhərində XVII əsrə aid tikili.

Karvansaray Gəncə bəylərbəyi (yaxud Qarabağ bəylərbəyi) Murtuzqulu xanın qardaşı oğlu I Uğurlu xanın vəsaiti və Şeyx Bəhainin layihəsi əsasında hazırlanıb.

Tarixi və memarlığı[redaktə | əsas redaktə]

Uğurlu Xan karvansarası Gəncə şəhərində yerləşən başqa bir karvansaranın, Şah Abbas karvansarasının yaxınlığında yerləşir. Bu iki karvansaradan bir-birinə dörd daxili yol var. Kompleksin iki böyük həyəti var.[3]

Binanın tikintisində yumurta ağı ilə gil-əhəng qatışığı və bişmiş qırmızı kərpicdən istifadə olunub. Bu karvansara 1663-1664-cü illərdə Qarabağ bəylərbəyi olmuş Murtuzaqulu xan Ziyadoğlunun qardaşı oğlu I Uğurlu Xanın vəsaiti ilə tikilmişdir. Karvansara memar Şeyx Bahəddin Məhəmməd Amilin layihəsi əsasında tikilmişdir.[4]

Binanın birinci mərtəbəsi 17 iri tağdan ibarətdir. Birinci mərtəbədə sağ və sol divarların içərisində gözətçilərin dayanması üçün konusa oxşar yarıqlar düzəldilib və daxili işıqlandırmaq üçün lampa həmçinin şamlardan istifadə olunub, bura pəncərəsizdir. Həmçinin səkkiz guşəli kümbəzin mərkəzi hissəsinin ornament elementləri kompozisiyanın sıx, yığcam qovşağı da yaradılıb. Karvansaranın otaqlarının qapıları oval şəklində hörülən dalanla birləşir, daxili arxitekturasında iki üslub nəzərə çarpır: ŞərqAvropa üslubu. Sağ dalanın baş tərəfində Gəncənin panoramı düzəldilən yer xəlvətxana adlandırılıb. Eləcə də bina bütün karvansaralar kimi dörd tərəfdən uca divarlarla əhatə edilib.[5]

1803-cü ildə Rus qoşunları Gəncəni tutduqdan sonra bütün xan mülkiyyəti kimi Karvansara da müsadirə edilmiş və xəzinənin hesabına keçirilmişdir. Karvansaranın I korpusunu Şərbatlar (kəlağayi hazırlayanlar) icarəyə götürdükdən sonra xalq arasında "Şərbatçı Karvansarası" adı ilə çağrılmağa başlamışdır.[3]

Karvansaray Gəncəyə əcnəbi ölkələrdən gələn qonaqlar və ticari məqsədlər üçün nəzərdə tutulmuşdu. Sovet dövründə binada Məhsəti Gəncəvi adına Kirovabad pedaqoji məktəbi yerləşib.[4]

Təmiri[redaktə | əsas redaktə]

XX əsrin 70-ci illərində Heydər Əliyevin tapşırığına əsasən Şah Abbas və Uğurlu xan karvansaralarında rəssam Cavanşir Məmmədovun rəhbərliyi ilə kompleks bədii tərtibat, bərpa və abadlaşdırma işləri aparılıb.[6]

2011-ci ildə yenidən karvansarayda restavrasiya işləri aparılıb. Təmir Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin sifarişi ilə aparılıb. Karvansaranın bütün tikililərində təməl-bərkitmə işləri aparılıb. Bununla paralel, sütünlar da bünövrədən betonla bərkidilib. Binanın daxilində və üz hissəsində qəzalı vəziyyətdə olan yerlər yenidən təmir olunub. Karvansarayda istifadə edilən kərpiclər isə Şəki şəhərindən gətirilib.[7]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. ganja.az. "Uğurlu Xan karvansarayı" (azərb.). İstifadə tarixi: 2019-10-30.
  2. ganja.mctgov.az. "Uğurlu Xan karvansarayı" (azərb.). İstifadə tarixi: 2019-10-30.
  3. 1 2 avciya.az. "Azərbaycanda yeddi möhtəşəm karvansara" (azərb.). Emil Eyyubov. İstifadə tarixi: 2019-10-30.
  4. 1 2 ganjanews.az (09.04.2017). "'Uğurlu Xan' Karvansarası - XVIII əsrin yadigarı" (azərb.). Samirə Süleymanlı. İstifadə tarixi: 2019-10-30.
  5. hurriyyet.org (04.18.2019). "Gəncəni gözəlləşdirən Şah Abbas və Uğurlu xan karvansaraları" (azərb.). Anar Burcəliyev. İstifadə tarixi: 2019-10-30.
  6. ganjanews.az (03.25.2019). "Gəncənin Şah Abbas və Uğurlu Xan karvansaraları" (azərb.). Sənubər Qocayeva. İstifadə tarixi: 2019-10-30.
  7. news.milli.az (10.19.2013). "Şah Abbas və Uğurlu xan karvansarayları təmir edilir" (azərb.). İstifadə tarixi: 2019-10-30.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]