Ucar rayonu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə Ucar rayonu haqqındadır. Ucar şəhəri üçün Ucar səhifəsinə baxın.
Ucar
A-Ucar.PNG
İqtisadi rayon Aran iqtisadi rayonu
Ərazi 867 km²
Əhali 481,1 min nəfər
Əhali sıxlığı 196 nəfər/km²
Nəqliyyat vas. kodu 61
Telefon kodu 994 170
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ) AZ 6100
Yaşayış məntəqələrinin sayı 1 şəhər, 14 kənd ərazi vahidi, 29 kənd
İcra başçısı Yaşar Məmmədov
İnternet saytı ucar-ih.gov.az

Ucar rayonuAzərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Ucar şəhəridir. Ucar rayonunun sahəsi 853 km²-dir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Ucar rayonu 24 yanvar 1939-cu ildə təşkil olunmuşdur. Rayonun adı, yaranma tarixi haqqında müxtəlif fikirlər söylənilir. Ərəb coğrafiyaşünası Əl-İstəxrinin "Məmləkətlərin yolları" kitabında Ucar Azərbaycanda orta əsr şəhəri kimi qeyd olunur. XV əsrdə yaşamış Azərbaycan şairi Bədr Şirvaninin yazılarında da Ucar sözünə rast gəlinir. Bəzi mülahizələrə görə rayonun adı Azərbaycan dilindəki "Uçar" sözundən əmələ gəlmişdir. Digər mülahizələrdə rayonun adının qədim Şirvanda yaşamış "Uçar" tayfasının adından götürüldüyü iddia olunur. Ucar sözünün "Ucqar" sözündən götürülməsi fikrini söyləyənlər də var. Hazırda Ucar rayonunun Azərbaycanın mərkəzi hissəsində yerləşməsinə baxmayaraq vaxtı ilə Şirvanşahların paytaxtı Şamaxı şəhərindən ən ucqar ərazidə yerləşdiyinə görə adının "Ucqar" sözündən götürüldüyü də ehtimal edilir. Ucar rayonunun ərazisi keçmişdə Şirvan bəylərbəyliyinin, sonralar Şamaxı xanlığının, daha sonra 1840-ci ilin 10 aprelində inzibati islahata əsasən Kaspi vilayətinin, 1846-cı ildə isə Şamaxı qurberniyasının tərkibində olmuşdur. 1859-cu ildə Şamaxı zəlzələ nəticəsində dağılandan sonra quberniyanin mərkəzi Bakıya köçürülmüşdür. 1867-ci ilin dekabrında Bakı quberniyasının tərkibində Göyçay qəzası yaradılmışdır. Bu zaman Ucar rayonu Göyçay qəzasının tərkibində olmuşdur. 1930-cu ildə qəza bölgüsü ləgv edilmiş və rayon inzibati ərazi bölgüsünə keçilmiş, Ucar rayonu Göyçay rayonunun tərkibində saxlanılmışdır. 1939-cu il yanvar ayının 14-də Ucar Göyçay rayonunun tərkibindən ayrılaraq müstəqil rayon kimi təşkil olunmuşdur.

1963-cü ildə Ucar rayonunun ərazisində dəyişiklik edilmişdir. Belə ki, 1963-cü ildə Zərdab rayonu ləgv edilərək, onun ərazisi, yəni 856 kv km sahəsi ilə birlikdə Ucar rayonuna verilmişdir. 1965-ci ildə Zərdab rayonu yenidən müstəqil rayon kimi bərpa olunarkən Ucardan ayrılmışdır.

Coğrafi mövqeyi[redaktə | əsas redaktə]

Relyefi[redaktə | əsas redaktə]

Ucar rayonu Bakıdan 240 km qərbdə, Şirvan düzündə yerləşir. Ərazisində 32 yaşayış məntəqəsi var. Şimaldan Göyçay, şərqdən Kürdəmir, cənubdan Zərdab, qərbdən Ağdaş rayonları ilə əhatə olunur. Rayonun coğrafi mövqeyi olduqca əlverişlidir. Bakı-Tbilisi dəmir yolunun və magistral avtomobil yolunun Ucar rayonundan keçməsi, habelə Qədim İpək yolunun bərpa olunmaqla Ucardan keçməsi yerləşdiyi yerin iqtisadi əhəmiyyətini olduqca artırır.

Ucar rayonu Bakı şəhərindən 234 km qərbdə-Şirvan düzündədir. Mərkəzi Ucar şəhəri olmaqla Bakı-Tbilisi dəmir yolunun, Bakı-Gəncə və Göyçay-Zərdab magistral avtomobil yollarının qovşağında yerləşir. Səthi ovalıqdır. Ərazinin şərq və cənub-şərq hissəsi okean səviyyəsindən aşağıda yerləşir. Antropogen çöküntüləri yayılmışdır. Boz-çəmən torpaqları vardır. Ümumi torpaq fondu 83398 hektardır. Su mənbələri Göyçay çayı,Türyançayın qolu olan Qarasu çayı və Yuxarı Şirvan kanalıdır. Baş Şirvan kollektoru Ucar rayonunun cənubundan keçir

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Ucar rayonunun əhalisi 85.410 min nəfərdir (01.01.2016-ci ilə). Hər kv km 100 adam düşür. Əhalisinin böyük əksəriyyəti Azərbaycanlılardır.Rayonda yaşayan digər millətlərdən rusların ,tatarların ,ləzgilərin ,ukraynalıların və.s adların çəkmək olar

Görkəmli şəxsləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Həbibi — XV əsr Azərbaycan şairi.
  • Məlikballı Qurban — aşıq
  • Vəsilə Zahidova — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
  • Aşafatma Kərimova — Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
  • Aşıq Əhliman — aşıq
  • Ziya Məmmədov — Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat Naziri.
  • Şəmsəddin Hacıyev — İqtisad elmleri doktoru ,professor, millət vəkili, milli Məclisin elm və təhsil komitəsinin sədri
  • Zemfira Əliyeva - AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun elmi əməkdaşı, filologiya elmləri doktoru
  • Ağarəhim Rəhimov — Pedaqoji elmler doktoru,professor,nasir, publisist, dramaturq, ssenarist
  • Nadir Süleymanov — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor
  • Zərbalı Mirzə — Əməkdar Jurnalist, "İnşaatçı" qəzetinin baş redaktoru
  • Kərim Məmmədov — Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru
  • Vüsalə Mahirqızı — Əməkdar Jurnalist,"APA-Holding" MMC-nin prezidenti
  • Ehtiram Əliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
  • Novruzəli Orucov — Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti rəisinin müavini, general-mayor
  • Böyükağa Yəhyayev —Azərbaycan Rəssamlar İttifaqının üzvü, «Karikaturaçı Rəssamlar Birliyi»nin və FECO (Beynəlxalq Karikaturaçılar Təşkilatları Federasiyası)
  • Ağalar Bayramov — “Respublikanın Əməkdar artisti” ,“Qızıl qılınc” mükafatçısı

İqtisadi xarakteristikası[redaktə | əsas redaktə]

Ucar avtovağzalı

Təsərrüfatı pambıqçılıq, taxılçılıq, heyvandarlıq, baramaçılıq, quru subtropik meyvəçilik, üzümçülük, bostançılıq və toyuqçuluqdan ibarətdir.

Hələ 1902-ci rayonda biyan zavodu fəaliyyət göstərmişdir. Bu zavod Ucarın ilk sənaye müəssisəsi sayılır. 1953-cü ildə zavodda yanğın baş vermiş və nəticədə zavod yanmışdır. Yanğından sonra zavod öz fəaliyyətini müəyyən müddət dayandırmış və 1956-cı ildən Konserv zavodu adı ilə fəaliyyət göstərmişdir. Hazırda da konserv zavodu kimi fəaliyyət göstərir.

Mədəniyyət[redaktə | əsas redaktə]

Ucar rayon Mədəniyyət və Turizm şöbəsinin tabeliyində 18 mədəniyyət evi, 8 klub, 47 kitabxana, 2 muzey, 1 Uşaq İncəsənət məktəbi var.

  • Ucar rayon Mədəniyyət evi: — xüsusi layıhə əsasında 1973-cü ildə inşa edilmiş 2 mərtəbəli binada yerləşir. Binanın ümumi sahəsi 1202 kv.m. və yer tutumu 407 nəfərdir.
  • Yuxarı Şilyan kənd Mədəniyyət evi — 1976-cı ildən fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 198 m², yer tutumu 250 nəfərdir.
  • Təzə Şilyan kənd Mədəniyyət evi — 1976–cı ildən fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 250 m², yer tutumu 200 nəfərdir.
  • Lək kənd Mədəniyyət evi — 1958-ci ildən fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 920 m², tamaşa zalında yerlərin sayı 400 nəfərlikdir.
  • Qarabörk kənd Mədəniyyət evi — 1958-ci ildən fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 500 m².
  • Quləbənd kənd Mədəniyyət evi — 1976-cı ildən fəaliyyət göstərir. Mədəniyyət evinin ümumi sahəsi 870 m², tamaşa zalında yerlərin sayı 350 nəfərlikdir.
  • Ramal kənd Mədəniyyət evi — 1964-cü ildən fəaliyyət göstərir. Mədəniyyət evinin ümumi sahəsi 244 m², tamaşa zalında yerlərin sayı 250 nəfərlikdir.
  • Qaradağlı kənd Mədəniyyət evi — 1959-cu ildən fəaliyyət göstərir. Mədəniyyət evinin ümumi sahəsi 960 m², tamaşa zalında yerlərin sayı 400 nəfərlikdir.
  • Ucar Uşaq İncəsənət məktəbi — 1970-ci ildən musiqi məktəbi kimi fəaliyyətə başlamış və 1986-cı ildən Uşaq İncəsənət məktəbinə çevrilmişdir.
  • Heydər Əliyev mərkəzi — 29 iyun 2006-cı il tarixdə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin Ucara gəlişi ilə əlaqədar açılmışdır.
  • Ucar Tarix–Diyarşunasliq muzeyi — 1986-cı ildə xüsusi ləyihə əsasında tikilmiş və 2 mərtəbədən ibarətdir. Muzeydə təbiət, Qədim dövr və Müasir dövr bölmələri fəaliyyət göstərir. Muzeydə 2602 ədəd eksponat var. Sahəsi 420 m²-dir.

Maddi-mədəni irsi[redaktə | əsas redaktə]

Ucar rayonunda hazırda 8 abidə qorunub saxlanılır. Bu abidələr rayon mədəniyyət şöbəsi tərəfindən uçota alınıb, Ümumrespublika əhəmiyyətli abidə hesab olunur. Bunlar aşağıdakılardır:

  • 1941-1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində həlak olanların xatirəsini əks etdirən abidə. Abidə rayon Mədəniyyət evinin qarşısında ucadılmış və 1976-cı ildə inşa edilmişdir. Abidənin texniki vəziyyəti nomaldır.
  • 1941-1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində həlak olanların xatirəsini əks etdirən abidə. Abidə Şahlıq, Əlikənd, Ramal kənd İcra nümayəndəliyinin həyətində yerləşir və texniki vəziyyəti normaldır. 1986-1987-ci illərdə inşa edilmişdir.
  • "Şəhid anası" adlı monumental abidə. Abidə Ucar şəhərində "Şəhidlər Xiyabanı"nda ucaldılmışdır və texniki vəziyyəti normaldır. 1994-ci ildə tikilmişdir.
  • 416-cı Taqanroq Diviziyasının xatirəsinə ucadılmış abidə. Abidə 3 saylı şəhər orta məktəbinin həyətində yerləşir və texniki vəziyyəti normaldır. 1976-1978-ci illərdə inşa edilmişdir.
  • Naməlum əsgərin xatirəsini əks etdirən monumental abidə. Abidə Ucar pambıqtəmizləmə zavodunun ərazisində yerləşir. 1981-1982-ci illərdə inşa edilmişdir. Texniki vəziyyəti normaldır.
  • Azərbaycanın böyük yazıçısı, ictimai və siyasi xadimi N.Nərimanovun heykəli Ucar Dəmir Yolu Stansiyasının qarşısında ucaldılmışdır. Abidənin texniki vəziyyəti normaldır. 1990-1992-ci illərdə tikilmişdir.
  • "Su qülləsi" abidəsi. Abidə Dəmir Yolu vağzalının ərazisində yerləşir. 1949-1950-ci illərdə inşa edilmişdir və texniki vəziyyəti normaldır.
  • "Su qülləsi" abidəsi. Abidə şəhərin Ş.Fərzəliyev küçəsində yerləşir. 1953-1954-cü illərdə inşa edilmişdir və texniki vəziyyəti normaldır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Ucar rayonu ilə əlaqəli mediafayllar var.