Uludağ

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Uludağ
türk. Uludağ
Uludag mountain.jpg
40°04′21″ şm. e. 29°13′05″ ş. u. / 40.07250° şm. e. 29.21806° ş. u. / 40.07250; 29.21806Koordinatlar: 40°04′21″ şm. e. 29°13′05″ ş. u. / 40.07250° şm. e. 29.21806° ş. u. / 40.07250; 29.21806
Ölkə Flag of Turkey.svg Türkiyə
Region Mərmərə
Vilayət Bursa
Dağ sistemi Uludağ
Zirvə hündürlüyü 2543 m [1]
Nisbi hündürlüyü 1.504 m
Waterbody.svg
Nilüfer çay
MarkeRingBlau.svg
Aynalı göl, Qara göl, Kilimli göl.
Leaf icon 07.svg
Zeytun, Fındıq, Titrək qovaq, Əzgil, Uludağ küknarı.
Herpétologie test.png
Tülkü, Çöl donuzu.
Crystal licq.png
Uludağ Milli Parkı.
Map symbol archaeology.svg
Uludağ manastrları
Uludağ (Türkiyə)
Montanya.svg
Commons-logo.svg Uludağ Commonsda

Uludağ (türk. Uludağ [uˈɫudaː]; antik dövrlərdə Kiçik Olimp adlanmış.) — Bursa ili daxilində yerləşən, Uludağ silsiləsinin ən yüksək zirvəsi. Uludağ həm də, Mərmərə regionunun ən yüksək zirvəsi hesab oilunur. Ümumi uzunluğu 40 km, eni 15–20 km arasında dəyişir. Dağın Bursaya baxan hissəsi az meyilli, digər cənub yamacı isə dikdir.[2] Ərazinin ən yüksək nöqtəsi Uludağ təpə adlanır(2543 m).

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Uludağın tarix səhnəsindəki ilk adı “Her zaman parıldayan” mənasını daşıyan "Olympos" olmuşdur. Tarixi mənbələrə görə E.ə.2000 illərdə, Hititlər dövründə mövcud olan Luvilərdən üzü bu yana Uludağ, Olympos adını daşıyır.[3] Antik dövrün ilk tarixçilərindən Herodot (E.ə.490-E.ə.420) yazdığı Tarix adlı kitabında Uludağ, "Olympos" olarak geyd edilmişdir. Herodotdan 400 il sonra coğrafiyaçı Strabon (E.ə.64-E.ə.21) yazdığı 17 kitabdan ibarət Coğrafiya kitabında Uludağ, Olympos ve Mysia Olympos kimi göstərilib. Roma İmperiyası dövründə rəsmi din xristianlıq olan zaman Uludağda keşişlərin məskunlaşdığı ilk manastırlar tikilmiş və VIII əsrdə ən yüksək səviyyəsinə gəlib çatmışdır. Uludağın Nilüfer çayı ilə Dəliçay arasındakı vadidə və ətraf təpələrdə 28 manastır tikilmişdir. Orxan Qazı Bursanı ələ keçirdikdən sonra dağdakı manastırların bir çoxu tərk edilmiş, bəzilərinin yerində isə Doğlu Baba, Geyikli Baba, Abdal Murat kimi müsəlman dərvişlərin məskunlaşma yerləri olmuşdur. Məhz Bursanın ələ keçirilməsindən sonra türklər dağa "Keşiş Dağı" adını vermişdilər. "Olympos Mysios" və ya "Keşiş dağı" adı 1925-ci ildə Bursa Vilayəti Coğrafiya Cəmiyyətinin təklifi və Osman Şevki Bəyin səyləri nəticəsində dəyişdirilərək "Uludağ" adlandırılmışdır.[4]

Coğrafiyası[redaktə | əsas redaktə]

Uzaqdan, Bursa tərəfdən dağa baxarkən görünən yüksək təpə ərazinin ən yüksək zirvəsi kimi qəbul edilir. Əslində zirvə kimi görünən bu təpənin adı Keşiş Təpədir və hündürlüyü 2486 metrdir. Uludağ təpə və ya Qaratəpə (2543 m) Keşiş Təpənin 5 km cənub-şərqində yerləşir. Dağın şimal tərəfində Sarıalan, Kirazlı, Kadı, Sobra yaylaları vardır.[5] Uludağda qış aylarında çox yağan qar səbəbi ilə qarın qalınlığı 4 metrə çatır və qar örtüyü 2000 m hündürlüyündə ən azı 7 ay qalır. Bu durum, Uludağda qış turizminin inkişafına səbəb olmuşdur. Orta temperatura Bursada (100 m) 14,5˚C olduğu halda, Uludağda (1878 m) 4,8 ˚C-yə düşür. Uludağda Dekabr, Yanvar, Fevral, Mart aylarında orta temperatura 0 °C-nin aşağısında olur. Uludağda ən soyuq ayın orta temperaturu –4,1 ˚C, ən isti ayın orta temperaturu isə 13,9 ˚C-dir. Uludağın şimalı ətəklərində orta illik yağıntı 674 mm, Uludağ Metroloji Stansiyasında isə orta illik yağınti 1453 mm-ə qədər yüksəlir.[6]

Uludağda qış turizmi.

Buzlaq mənşəli gölləri[redaktə | əsas redaktə]

Uludağ ərazisində pleystosen epoxasına aid buzlaq izləri, zirvə boyu bir çox yerdə buzlaq şirkləri geniş yayılmışdır. Sirklər zirvənin şimal hissəsində relyefin ən gözə çarpan forması kimi diqqəti cəlb edir. Bu sirklər yerləşməsinə görə üş qrupa bölünür: a)Qərb qrupu; b)Mərkəzi qrup; c)Şərq qrupu.[7] Məhz bu sirklər ərazisində buzlaq mənşəli göllər yerləşib. Bəziləri yayda quruyan 7 ədət buzlaq mənşəli göl var. Ən böyükləri Kara göl, Kilimli göl, Aynalı göl, Buzlu göl və yayda quruyan Heybeli göldür.

Bitki və heyvanat aləmi[redaktə | əsas redaktə]

Bu bölgə floranın özünəməxsusluğu ilə fərqlənən ərazilərdən biridir. Mart ayından başlayaraq bitki aləminə olan canlanma tədricən yay boyu yüksək qurşağa doğru dəyişir. Əsasəndə meşə qurşağından yuxarıda yerləşən ərazidə formalaşan bitki örtüyü öz endemikliyi ilə fərqlənir. Uludağda bitki aləminin palaşmasının aşağıdakı hündürlük qurşaqları ayrılır:

2300 metrdən yüksəkdə alp və subalp çəmənlikləri yayılıb.[8]

Uludağ Milli Parkında canavar, tülkü, sincab, dovşan, ilan, qaban, kərtənkələ, qartal, bayquş, dağ bülbülü, sərçə kimi fərqli heyvan və quş növləri yayılmışdır. Saqqallı kərkəz (Grpaetus barbatus) isə endemik növ hesab edilir.46 növ kəpənək növü ərazidə yayılmış və bunlardan Apollon kəpənəyi daha çox diqqəti cəlb edir.

Şəkillər[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Uludag Tepe, Turkey
  2. "Türkçebilgi". Türkçe Genel Başvuru və Biligi Sitesi. Uludağ (dağ) nedir?
  3. Uludağ'ın Tarihi. Olympos'dan Uludağ'a
  4. Uludağın Tarihçesi
  5. Uludag tanitim yazısı
  6. Muhammed Zeynel ÖZTÜRK. Türk Coğrafya Dergisi."Uludağ (Zirve) ve Bursa Meteoroloji İstasyonlarının Karşılaştırmalı İklimi" Sayı 55: 13-24, İstanbul
  7. ERİNÇ, Dr. Sırrı."Uludağ üzerinde glasyal şekiller" Uludağ Üzerinde Glasal Morfoloji Araştırmaları. Erişim tarihi: 9 Mart 2015. s.83
  8. Uludağ' ın Bitki Örtüsü (Florası)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]