Vahan dəhlizi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Vahan dəhlizinin ölkə ərazisindəki mövqeyi

Vahan dəhlizi (fars. واخان) — Əfqanıstanın şimal-şərqindəki, uzun, ensiz ərazi. Dəhliz ölkəni Çinlə həmsərhəd, Pakistanı isə Tacikistandan ayırır. Vahan dəhlizinin şimal hissəsi Pamir dağlarına, cənub -qərb hissəsi Hinduquş dağlarına aiddir[1]. Ərazi Əfqanıstanın Bədəxşan vilayətinin tərkibinə daxildir[2]

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Vahan dəhlizi qışda.

Bu dəhlizin uzunluğu 220 km, eni isə 16–64 km arasında dəyişir[3]. Bu ərazi ölkənin ən hüdür bölgəsi hesab olunur. Orta hündürlük 1700 m-dir. Dəhliz şərqdən Çinin Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu, şimaldan Tacikistanın Dağlıq Bədaxşan Muxtar Vilayəti, cənubdan isə Pakistanın Hayber-Paxtunxva və Hilgit-Baltistan əyaləti ilə həmsərhəddir. Dəhlizin şərqində, Çinlə sərhəddə Cənub Vahcirdavan aşırımı var (4923 m). Bu aşırım dünyanın ən hündür sərhəd keçid məntəqələrindən biri hesab olunur. Bu ərazidə həm də, ən böyük vaxt fərqi müşahidə olunur ( UTC+04:30 Əfqanıstan və UTC+08:00 Çin arasında)[4]. Vahan dəhlizi ərazisindən Vahan-Dərya, Pamir çayları öz başlanğıcını götürür və sonda Pənc çayına birləşirlər. Qərbi Vahan dəhlizində, Pənc çayı boyu Əfqan-tacik sərhədi keçir. Məhz vadinin qərbində, əyalətin mərkəzi şəhəri olan İşkasım yerləşir. Vahan dəhlizi vasitəsilə vaxtilə məşhur səyyah Marko Polo keçmişdi[5]. Bölgə əhalisinin sayı (2010) 12 min nəfərdir[6]. Böıgə əhalisinin əksəriyyəti vahanlardan və pamir qırğızlarından ibarətdir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Dünya xəritəsində bu ərazi Britaniya İmperiyası ilə Rusiya İmperiyası arasında baş verən "Böyük oyun" nəticəsində meydana gəlmişdir. Böyük oyun bu iki güc arasında, CənubiMərkəzi Asiya uğurunda gedən geosiyasi mübarizə idi. 1895-ci ildə Britaniya Hindistanı ilə rus Orta Asiyası arasında bufer zona yaratmaq məqsədi ilə Vahan dəhlizi ərazisi Əfqanıstana verildi[7]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]