Varennə qaçış

Varennə qaçış və ya Varenn qaçışı — 20–21 iyun 1791-ci il tarixlərində baş vermiş, Fransa inqilabının gedişatına mühüm təsir göstərmiş hadisə. Bu, Kral XVI Lüdovikin və ailəsinin inqilabi Parisdən qaçaraq Monmididəki royalistlərin hərbi düşərgəsinə çatmaq üçün göstərdiyi uğursuz cəhd idi.^[1] Kralın xəyanətinin bariz sübutu olan bu hadisə inqilabın inkişafında, respublika ideyalarının güclənməsində və Birinci Fransa Respublikasının qurulmasında böyük rol oynamışdır.

Parisdən qaçış

Tarixçi Andre Kastelonun fikrinə görə, [[Tüilri sarayı[]nı gizlicə tərk etmək olduqca mürəkkəb bir vəzifə hesab edilirdi. Sarayda çoxsaylı xidmətçi heyəti gecələyirdi və kralın təhlükəsizliyinə şəxsən cavabdeh olan Jilber Lafayetin rəhbərliyindəki Milli Qvardiya əsgərləri daim ayıq-sayıq idilər. Kral ailəsinin gedişini təşkil etmək işini İsveç kralı III Qustavın dəstəyini qazanmış Aksel fon Ferzen və baron de Breteyl öz üzərlərinə götürmüşdülər.

Dofinin mürəbbiyəsi, Luiza-Elizabet de Krua de Turzel rus baronessası rolunu oynamış, kraliça və kralın bacısı Elizabet müvafiq olaraq mürəbbiyə və dayə, kral özü kamerdiner, kralın uşaqları isə baronessanın qızları qismində təqdim olunmuşdular. Gecə yarısı radələrində kral ailəsi Tüilri sarayını tərk etmişdir. Ferzen Monmidiyə qədər olan 300 kilometrlik məsafəni nisbətən sürətlə qət edə biləcək iki yüngül ekipajdan istifadə etməyi təkid etmişdir, lakin bu, kral ailəsinin ayrılmasını tələb edirdi. Bu səbəbdən Lüdovik və Mariya-Antuanetta altı atın qoşulduğu ağır və diqqətçəkən bir vaqondan istifadə etmək qərarına gəlmişdilər.^[2]

Nəticəsi

Kralın uğursuz qaçış cəhdi inqilabın öz ölkələrinə yayılmasından və Fransa hüdudlarından kənarda qeyri-sabitliyə səbəb olacağından ehtiyat edən bir çox Avropa monarxını təşvişə salmışdır. İnqilab səbəbindən onsuz da gərgin olan Fransa və qonşuları arasındakı münasibətlər, bəzi ölkələrin inqilabi hökumətə qarşı müharibə çağırışlarından sonra daha da pisləşmişdir.

1792-ci ilin aprelində Avstriya ilə müharibənin başlanması və Prussiya sərkərdəsi Karl Vilhelm Ferdinand kral ailəsinin yenidən təhlükə altına düşəcəyi təqdirdə Parisi tamamilə məhv etməklə hədələyən manifestinin dərci vəziyyəti daha da gərginləşdirmişdir. Bundan xəbər tutan Paris radikalları 1792-ci il avqustun 10-da Tüilri sarayına hücum etmişdilər.^[3] Bu hadisə Fransada monarxiyanın sonunu gətirmişdir.^[4]

Tüilri sarayının süqutu, öz növbəsində, Qanunverici Assambleya tərəfindən kralın səlahiyyətlərinin dayandırılmasına və 21 sentyabr tarixində Birinci Fransa Respublikasının elan edilməsinə səbəb olmuşdur. Noyabr ayında Tüilri sarayında XVI Lüdovikin mərhum inqilabçı siyasətçi Onore Qabriel Riketi Mirabo ilə gizli yazışmalarını və digər ölkələrlə apardığı əks-inqilabi intriqalarını sübut edən sənədlər aşkar edilmişdir. Bu tapıntıdan sonra Fransa inqilabının islahatlarının kralın xoş iradəsi ilə həyata keçirildiyini iddia etmək artıq qeyri-mümkün idi. Bəzi respublikaçılar kralın taxtdan salınmasını, digərləri isə dövlətə xəyanət ittihamı ilə mühakimə olunmasını tələb etmişdilər. Dekabrın 3-də avqust ayından bəri ailəsi ilə birlikdə Tampl qəsrində həbsdə saxlanılan XVI Lüdovikin xəyanətə görə məhkəmə qarşısına çıxarılması qərara alınmışdır. O, dekabrın 11-də və 23-də Milli Konvent qarşısında iki dəfə çıxış etmişdir.

Məhkəmənin qərarı ilə Lüdovik təqsirli bilinmiş və 21 yanvar 1793-cü il tarixində gilyotində edam edilmişdir. Doqquz ay sonra, Mariya-Antuanetta da dövlətə xəyanətdə müqəssir hesab edilərək 16 oktyabr tarixində başı kəsilməklə edam olunmuşdur.

İstinadlar

↑ Варенское бегство // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.
↑ Richard Cavendish, page 8, «History Today», June 2016
↑ McPhee, Peter. The French Revolution 1789–1799. Oxford: Oxford University Press. 2002. 96. ISBN 0-199-24414-6.
↑ Hampson, Norman. A Social History of the French Revolution. Routledge: University of Toronto Press. 1988. 148. ISBN 0-710-06525-6.

[БСЭ1_ВБ-1] Варенское бегство // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] (3-е изд.). М.: Советская энциклопедия. гл. ред.: А. М. Прохоров. 1969–1978.

[Cavendish8-2] Richard Cavendish, page 8, «History Today», June 2016

[3] McPhee, Peter. The French Revolution 1789–1799. Oxford: Oxford University Press. 2002. 96. ISBN 0-199-24414-6.

[4] Hampson, Norman. A Social History of the French Revolution. Routledge: University of Toronto Press. 1988. 148. ISBN 0-710-06525-6.

[1]

[2]

[3]

[4]