Verilənlərin redaktəsi
Verilənlərin redaktəsi (ing. Data editing) — toplanmış məlumatların dəqiqliyini, tamlığını və uyğunluğunu təmin etmək məqsədilə onların nəzərdən keçirilməsi, yoxlanılması və düzəldilməsi prosesi.[1] Bu proses məlumatların sonrakı analiz və qərarvermə mərhələlərində etibarlılığını artırmaq üçün həyata keçirilir.[2]
Verilənlərin redaktəsi adətən aşağıdakı əsas mərhələləri əhatə edir:[3]
- Xətaların aşkar edilməsi — məlumat daxilində uyğunsuzluqların, məntiqi səhvlərin və ya boşluqların müəyyən olunması.
- Düzəlişlərin tətbiqi — aşkar edilmiş xətaların əl ilə və ya avtomatlaşdırılmış alqoritmlərlə aradan qaldırılması.
- Standartlaşdırma — məlumat formatlarının və vahidlərinin uyğunlaşdırılması, eyni tip göstəricilərin vahid forma gətirilməsi.
- Verifikasiya — düzəlişdən sonra məlumatın yenidən yoxlanılması və keyfiyyətin təsdiqi.[4]
Bu fəaliyyət statistika, sorğu nəticələrinin işlənməsi, rəsmi hesabatlar və elmi tədqiqatlar kimi sahələrdə mühüm rol oynayır. Redaktə prosesi həm insan resurslarının iştirakı ilə,[5] həm də xüsusi proqram təminatları vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Müasir dövrdə maşın öyrənməsi və süni intellekt alətləri avtomatik xətaların aşkarlanması və düzəldilməsində geniş tətbiq olunur. Verilənlərin keyfiyyətli redaktəsi nəticələrin etibarlılığını və qərarvermənin dəqiqliyini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldir.[6]
Redaktə metodları
[redaktə | vikimətni redaktə et]Bu metodlar təkbaşına və ya birləşdirilmiş formada tətbiq edilərək nəticədə etibarlı, tam və keyfiyyətli məlumat bazasının formalaşmasını təmin edir.[7]
Əl ilə redaktə
[redaktə | vikimətni redaktə et]Əl ilə redaktə ənənəvi üsullardan biridir: burada sorğu blankları və ya cədvəllər mütəxəssislər tərəfindən sətir-sətir yoxlanılır. Bu yanaşma kiçik həcmli məlumat topluları üçün uyğundur və təcrübəli redaktorun konteksti nəzərə alaraq məntiqi səhvləri aşkar etməsinə imkan verir.[5]
Avtomatlaşdırılmış redaktə
[redaktə | vikimətni redaktə et]Daha böyük məlumat bazalarında avtomatlaşdırılmış redaktə üstünlük təşkil edir. Proqram təminatı və alqoritmlər vasitəsilə qurulan qaydalar məlumatdakı uyğunsuzluqları avtomatik aşkarlayır və sürətli düzəliş imkanı yaradır.[5]
Məntiqi yoxlama
[redaktə | vikimətni redaktə et]Məntiqi yoxlama metodu məlumatlar arasındakı daxili əlaqələrin uyğunluğunu test edir; məsələn, doğum tarixi ilə yaş göstəricisinin üst-üstə düşməsi bu cür yoxlamanın nümunəsidir.
Statistik üsullar
[redaktə | vikimətni redaktə et]Statistik üsullar aykırı dəyərlərin tapılmasına yönəlir və orta, median, standart kənarlaşma kimi göstəricilərdən istifadə edərək gözlənilməz və qeyri-adi qiymətləri aşkarlayır.[5]
Çarpaz yoxlama
[redaktə | vikimətni redaktə et]Çarpaz yoxlama bir məlumatın bir neçə mənbədən əldə edilən versiyalarını müqayisə edərək fərqli və uyğunsuz qeydlərin müəyyənləşdirilməsinə imkan verir.[5]
Kodlaşdırma və standartlaşdırma
[redaktə | vikimətni redaktə et]Kodlaşdırma və standartlaşdırma məlumatların eyni formatda saxlanmasına xidmət edir, xüsusilə sorğu nəticələrində açıq cavabların qruplaşdırılmasında əhəmiyyət daşıyır.
Sahə üzrə verifikasiya
[redaktə | vikimətni redaktə et]Şübhəli və ya natamam məlumatların ilkin mənbə ilə yenidən təsdiqi sahə üzrə verifikasiya adlanır və məlumat toplanan tərəflə təkrar əlaqə tələb edir.[5]
Yazılı qaydalarla idarəetmə
[redaktə | vikimətni redaktə et]Bütün bu proseslərin səmərəli və vahid şəkildə aparılması üçün yazılı qaydalar və standart əməliyyat prosedurlarına əsaslanan idarəetmə sistemi vacibdir.[5]
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Ferguson, Dania P. "AN INTRODUCTION TO THE DATA EDITING PROCESS" (PDF). unece.org/.
- ↑ "National Center for Education Statistics (NCES) Home Page, part of the U.S. Department of Education". nces.ed.gov (ingilis). İstifadə tarixi: 6 dekabr 2020.
- ↑ "Stat¡stics: Power from Data! Data editing". www150.statcan.gc.ca.
- ↑ Waal, Ton de et al. "Handbook of Statistical Data Editing and Imputation". Wiley publication, 2011, p.16.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 SCAD. "SCAD". SCAD (ingilis). İstifadə tarixi: 7 dekabr 2020.
- ↑ Bethlehem, J. "Applied Survey Methods A Statistical Perspective ". Wiley publication, 2009, p.205.
- ↑ Waal, Ton de et al. "Handbook of Statistical Data Editing and Imputation". Wiley publication
