Verxoyansk ulusu

Verxoyansk ulusu
Verxoyansk ulusu
Bayraq[d]	Gerb
	67°33′ şm. e. 133°23′ ş. u.HGYO
Ölkə	Rusiya;
Tarixi və coğrafiyası
Yaradılıb	5 yanvar 1967
Sahəsi	137.400 km²;
Əhalisi
Əhalisi	9.977 nəf. (1970, 1979, 1989, 2002, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2025);
	Rəsmi sayt
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Verxoyansk ulusu (saxa Үөһээ Дьааҥы улууһа) — Rusiya Federasiyası, Saxa Respublikasının ərazisinə daxil olan inzibati rayon. İnzibati mərkəzi şəhər tipli Bataqay qəsəbəsidir.

Coğrafiyası

Rayonun sahəsi 134.4 min km² -dir. Saxanın şimalında yerləşir. Şərqdə Muom ulusu, cənub-şərqdə Tompon, cənub-qərbdən Kobyay ulusu, qərbdə Even-Bıtantay, şimal-qərbdə Bulun, şimal-şərqdə Ust-Yana ulusları şimal-şərqdə həmsərhəddir.

Cənub və mərkəzi hissədən Yana yaylası, şimal-qərbdən Kular silsiləsi, şərqdən Çerski silsiləsi ilə əhatələnir. Ulusun ərazisi Yana çayı və onun qolları, Adışa (əsas olanlardan biri) və Tuostaax tərəfindən suvarılır.

Yananın orta axarındariya, 68 ° ş.e-də Bunqe-Tollya 1885 st paleolit düşərgəsi 47 min illik yaşa malikdir^[1].

Təbii şərait

İqlimi subarktik, kəskin kontinentaldır. Yanvar ayının orta temperaturu −38 °C ... −48 °C, iyul +15 °C ... + 17 °C arasında dəyişir. Yağıntının miqdarı illik olaraq 150 mm-dən 300 mm-ə qdər ola bilir.

Antarktida xaricindəki havanın ən aşağı temperaturu (−67.8 °C) 1892-ci ilin fevral ayında ulus ərazisində, Verxoyansk şəhərində qeydə alınıb^[2]. Verxoyansk Şimal yarımkürəsindəki soyuq qütbü adlanır.

Tarixi

1954-cü ildə rayon mərkəzi Verxoyanskdan Bataqaya köçürülmüşdür^[3].

Əhalisi

Milli tərkib

Əhalinin əsas hissəsi saxalılar təşkil edir. Üstəlik burada ruslar, evenlər və digər millətlərin nümayənələri yaşayır.

2002-ci il siyahıyaalmasına görə ulusun etnik tərkibi: saxalar - 9599 nəfər (70,24%), ruslar - 2756 nəfər (20,17%), ukraynalılar - 403 nəfər (2.95%), evenlər - 376 nəfər (2.75%) və digər millətlər - 532 nəfər ( 3.89%).

Urbanizasiya

Şəhər şəraitində (Verxoyansk şəhəri, Bataqay və Ese-Xaya şəhəri) ulus əhalisinin 43,67% -i yaşayır.

Yerli özünü idarəetmə

Verxoyansk ulusu ərazisinə 3 şəhər və 14 kənd inzibati vahidliyinə ümumilikdə 29 yaşayış məntəqəsi daxildir^[4]^[5].

İqtisadiyyat

Sənaye

Ərazidə qalay, stibium, qızıl, gümüş, volfram, mis və digər faydalı qazıntılar vardır. Sovet dövründə burada Bataqay və Ese-Xaya kəndləri yaxınlığında (Kester yatağı da daxil olmaqla) qalay, Lazo kəndindəki qızıl çıxarılırdı. 1990-cı illərdə, ulusda mədən tam eniş vəziyyətinə düşür. 2001-ci ildə Lazo kəndi bağlanır^[6], 2003-cü ildə Ese-Xaya kəndinin bağlanması planlaşdırılsa da, bağlanmaq qərarı verilmir^[7].

Kənd təsərrüfatı

İndi rayonun statusu aqrardır. Ulusun kənd təsərrüfatının əsasını ətlik və südlük maldarlıq, atçılıqı şimal maralı və xəz dəri ticarəti təşkil edir.

İstinadlar

↑ Российские учёные: человек заселил Арктику уже 45 тыс. лет назад^{[ölü keçid]}
↑ "Росгидромет: «У Верхоянска есть право официально именоваться Полюсом холода»". Информационное агентство «SakhaNews». 5 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 iyun 2020.
↑ Ведомости Верховного Совета СССР. № 12 (806), 1954 г.
↑ "Закон Республики Саха (Якутия) от 30 ноября 2004 года N 173-З N 353-III «Об установлении границ и о наделении статусом городского и сельского поселений муниципальных образований Республики Саха (Якутия)»". 21 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 iyun 2020.
↑ "Перечень населённых пунктов, входящих в состав сельских и городских поселений Республики Саха (Якутия)". 27 iyul 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2011.
↑ "Постановление Госсобрания (Ил Тумэн) РС(Я) от 20.03.2001 ПР № 261-II «Об упразднении административно-территориальной единицы посёлка Лазо Верхоянского улуса РС (Я)»". Правовой портал «Bestpravo». 28 iyun 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 iyun 2020.
↑ "Распоряжение Правительства РС(Я) от 02.06.2003 № 597-Р «О посёлке Эсе-Хайя Верхоянского улуса»". Правовой портал «Bestpravo». 27 iyun 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 iyun 2020.

[1] Российские учёные: человек заселил Арктику уже 45 тыс. лет назад^{[ölü keçid]}

[2] "Росгидромет: «У Верхоянска есть право официально именоваться Полюсом холода»". Информационное агентство «SakhaNews». 5 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 iyun 2020.

[3] Ведомости Верховного Совета СССР. № 12 (806), 1954 г.

[МОЯ-4] "Закон Республики Саха (Якутия) от 30 ноября 2004 года N 173-З N 353-III «Об установлении границ и о наделении статусом городского и сельского поселений муниципальных образований Республики Саха (Якутия)»". 21 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 iyun 2020.

[5] "Перечень населённых пунктов, входящих в состав сельских и городских поселений Республики Саха (Якутия)". 27 iyul 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 14 yanvar 2011.

[6] "Постановление Госсобрания (Ил Тумэн) РС(Я) от 20.03.2001 ПР № 261-II «Об упразднении административно-территориальной единицы посёлка Лазо Верхоянского улуса РС (Я)»". Правовой портал «Bestpravo». 28 iyun 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 iyun 2020.

[7] "Распоряжение Правительства РС(Я) от 02.06.2003 № 597-Р «О посёлке Эсе-Хайя Верхоянского улуса»". Правовой портал «Bestpravo». 27 iyun 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 27 iyun 2020.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

Saxa Respublikası
	İnzibati mərkəz: Yakutsk	Şəhərlər: Aldan\| Verxoyansk\| Vilyoy\| Lensk\| Mirnı\| Neryunqri\| Nurba\| Olyokminsk\| Pokrovsk\| Orta Kolıma\| Tommot\| Udaçnı\| Yakutsk
	İnzibati-ərazi bölgüsü:	Uluslar: Abıy\| Aldan\| Allayıaxa\| Amma\| Anabar\| Bulun\| Yuxarı Vilyoy\| Verxoyansk\| Yuxarı Kolıma\| Vilyoy\| Qornı\| Jıqan\| Kobyay\| Lena\| Megino-Xanqalas\| Mirnı\| Muoma\| Nam\| Neryunqri\| Aşağı Kolıma\| Nyurba\| Oymyakon\| Olyokminski\| Olenok\| Orta Kolıma\| Suntar\| Taatta\| Tompo\| Ust-Aldan\| Ust-May\| Ust-Yana\| Xanqalas\| Çurapçı\| Even-Bıtantay\|
	Məqalələr:	Gerb \| Himn \| Tarix \| Əhalisi \| İnzibati-ərazi bölgüsü \| Bayraq