Vettern gölü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Vettern
isv. Vättern
Gölün üstündə sauna 0°24′N 14°36′E / 0.400°N 14.600°E / 0.400; 14.600Koordinatlar: 0°24′N 14°36′E / 0.400°N 14.600°E / 0.400; 14.600
Gölün üstündə sauna
0°24′N 14°36′E / 0.400°N 14.600°E / 0.400; 14.600Koordinatlar: 0°24′N 14°36′E / 0.400°N 14.600°E / 0.400; 14.600
Ölkə Flag of Sweden.svg İsveç
Dəniz səviyyəsi88 m
Uzunluğu135 m
Eni31 m
Sahəsi1.886 km2
Həcmi73,5 km3
Dərin yeri128 m
Orta dərinliyi41 m
Su tutumu4.503 km2
Minerallaşma tipişirin
Vettern gölü (İsveç)
Vettern gölü
Commons-logo.svg Vettern Commonsda

Vettern (isv. Vättern) — Vanerndən sonra sahəsinə görə İsveçin ikinci böyük gölü.

Gölün ümumi sahəsi 1912 km², sahil zonası ilə birlikdə 4503 km, dəniz səviyyəsindən hündürlüyü isə 88 m. Ən dərin nöqtəsi Visingsö adasından cənubda yerləşir və 128 metr dərinliyə malikdir. Gölün orta dərinliyi 40 metrdir. Sahil xəttinin uzunluğu təxminən 642 km. Həcmi 74 km³, əvvəllər suyun səviyyəsi tez-tez dəyişdiyi üçün göl suyunun səviyyəsi xüsusi avadanlıq tərəfindən tənzimlənir. Şərq və qərbdən dağlarla əhatə olunub; çox mənzərəli sahilə sahibdi: Orta Əsrlərdə krallar Visingsö adasında tez-tez qalırdılar.

Gölə xırda axınlar tökülür. Göta kanalı vasitəsilə göl Baltik dənizi və Vanern gölü (sonra Kattegat boğazı ilə) ilə birləşir.

Toponimika[redaktə | əsas redaktə]

Ehtimal olunur ki, Vettern adı isveç dillindən "Vatten" (su) sözündən əmələ gəlib, amma bu iddia mübahisəlidi. Başqa rəvayətə görə, bu adın "vätter" (meşə və ya ruhlu göl) arxaik termindən yaranıb.

Geologiya[redaktə | əsas redaktə]

Siyası xəritədə yarıq-formalı Vittern-i asanlıqla cənubda tapmaq olar

Gölün geologiyası Baltik Dənizi ilə sıx bağlıdır, çünki bir zamanlar Vettern bu dənizin bir hissəsi idi. Yaxın geolojik keçmişdə Vettern və Vanern gölləri mərkəzi İsveçi Skagerrak boğazı ilə birləşdirən su sisteminin tərkib hissəsi idi.

Vetternin yer qabığı şərq-qərb istiqamətdə hərəkət etməsindən formalaşmış qrabendə yerləşir.[1] Son milyon il ərzində çoxsaylı donmalar gölü və onun ətrafını bürümüşdür, və onlar geri çəkildikdən sonra buzlaq zolaqlar və drumlin kimi qalıqlar peydə oldu..

Xəritədə

Göl indiki vəziyyətini son buzlaşma dövründən sonra (10 million il əvvəl) Skandinaviya buzlağını tərk edib almağa başlamışdı. Sonra o, öncə Baltik buz gölünün boğazı oldu (gölün relikt heyvan növlərinin çoxusu məhz həmin vaxtdan burada məskunlaşmağa başladılar). Sonradan o, Yoldia dənizinin boğazına dönərək, Ancylus gölü ilə birləşdi. Təximinən 8000 il öncə nahamar Skandinaviya izostatik torpaq artması qəzası nəticəsində Vettern Ancylus-dan yuxarda yerləşməyə başladı, və beləcə onlar ayrıldılar.

Vettern post-buzlağın sürətlə artmasının nəticəsində hər il 1 mm (0.039) cənub tərəfə aşağı əyilir.[1]

Müxtəlif sahələrdə istifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Göl[redaktə | əsas redaktə]

Vettern əla keyfiyyətli şəffaf suyu ilə məşhurdu. İsveçin vilayətlərində bələdiyyələrin bir çoxu birbaşa Vetterndən içməli su alır. Hətta təklif olunurdu ki, Vettern dünyada içməli suyun ən böyük mənbəsi sayılsın.

Vettern həmdə öz "Vetternrundan" adlı istirahət məqsədli velosiped yürüşü ilə tanınır, gölün sahilləri ətrafında 300 km səfəri başa çatma məqsədi hər il təxminən 20.000 nəfəri cəlb edir.

Burada olan balıqçılığa marağı da qeyd etmək lazımdı. Turistlər burada sərbəst balıq tuta bilərlər, amma tor istifadəsi qadağandır. Həmçinin, göldə kommersiya balıq ovu da təşkil olunur.

Drenaj hövzəsi[redaktə | əsas redaktə]

Drenaj hövzəsi bu sahələrin məşğulluğunu təmin edir: mədənçıxarma, emal sənayesi, meşəçilik və kağız. Əkinçilər daha çox qaramal, qoyun, donuzquş ətlərinin istehsalı ilə məşğuldular.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 "Fakta om Vättern" (isveç dilində). 6 avqust 2009-cu il tarixində orijinaldan arxivləşdirilib