Vikipediya:Ensiklopedik əhəmiyyətlilik (şirkətlər və təşkilatlar)

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Bu təlimat, bir təşkilatın (kommersiya və ya başqa bir şəkildə) və ya onun hər hansısa bir məhsulunun və xidmətinin Vikipediya məqaləsinin yaradılması üçün onun əhəmiyyətli bir mövzu olub-olduğunu müəyyən edir. Bu təlimatın əhatə dairəsi, qeyri-kommersiya təhsil müəssisələri, dinlər və ya məzhəblər və idman komandaları istisna olmaqla, müəyyən məqsəd üçün bir araya gələn bütün insan qrupları əhatə edir. Lakin daha xüsusi məqsədlər altında toplanan insan qrupları üçün daha xüsusi qaydalar mövcuddur. Məsələn, musiqi yaratmaq məqsədilə qrup şəklində fəaliyyət göstərən insanlara aid olan meyarlar VP:MUSİQİ bölməsində əks olunub.

Sadə dillə desək, bir təşkilat, bir məqsəd üçün bir araya gələn şəxslərdən ibarət qrupdur. Bura xeyriyyə təşkilatları, siyasi partiyalar, xəstəxanalar, qurumlar, maraq qrupları, sosial klublar, şirkətlər, institutlar, mülkiyyətçilər, kommersiya məqsədli təhsil müəssisələri və ya təşkilatları və s. kimi kommersiya və qeyri-kommersiya fəaliyyətləri daxildir.

Bu təlimat, VP:ŞEƏ tərəfindən əhatə olunan ailələr, əyləncə qrupları, həmmüəlliflər və həmixtiraçılar kimi yaxından əlaqəli insanların kiçik qruplarını əhatə etmir.

Yoxlanılabilən sübutlara əsaslanan qərarlar[mənbəni redaktə et]

Vikipediya təşkilat üçün ayrıca məqalə yazılabiləcək qədər ensiklopedikdir qərarını təşkilatın və ya məhsulun onlarla əlaqəsi olmayan etibarlı mənbələrin diqqətini cəlb etdiyinə dair təsdiqlənən sübutlar üzərində qurur. Ensiklopedilik yalnız bu zəruri mənbələrin nəşr etməsini tələb edir - hətta bu mənbələr məqaləyə yerləşdirilməsə də.

Anadangəlmə ensiklopediklik deyə birşey yoxdur[mənbəni redaktə et]

Heç bir şirkət və ya təşkilat anadangəlmə ensiklopedik deyil. Məktəblər də daxil olmaqla heç bir təşkilat hansı təşkilat olmasından asılı olmayaraq bu qaydadan azad deyildir. Fərdi təşkilat haqqında müstəqil mənbələrdə heç bir məlumat yoxdursa və ya çox az məlumat varsa, bu, sadəcə digər tipli təşkilatların adətən ensiklopedik olması və ya sadəcə mövcud olması səbəbiylə fərqlənmir. "Ensiklopediklik" "məşhurluq" və ya "əhəmiyyət" ilə sinonim deyil. Redaktorlar bir təşkilatın şəxsən nə qədər "vacib" olduğuna inansa da, qurumdan asılı olmayan etibarlı mənbələr bu mövzuya geniş yer vermədiyi təqdirdə məqalə olmamalıdır.

Təşkilatların və ya məhsulların əhəmiyyətliliyini qiymətləndirərkən, onların mədəniyyətə, cəmiyyətə, əyləncəyə, atletikaya, iqtisadiyyata, tarixə, ədəbiyyata, elmə və ya təhsilə əhəmiyyətli və ya nümayiş etdirilən təsirlərinin olub olmadığını düşünün. Böyük təşkilatlar və onların məhsulları haqqında adətən etibarlı mənbələrdən əldə edilə bilən və yoxlanıla bilən məlumatlar mövcud olur. Bununla birlikdə, fərdlərin ensiklopedik ola bildiyi kimi kiçik təşkilatlar və onların məhsulları da ensiklopedik ola bilər. Çox kiçik təşkilatlar və şirkətlər VP:REKLAMYERİDEYİL-ə əsasən ensiklopedik sayılmasa da daha böyük təşkilatlara və ya məhsullarına üstünlük verən qərəz yaratmaq üçün özbaşına standartlardan istifadə edilməməlidir.

Miras qalan ensiklopediklik deyə birşey yoxdur[mənbəni redaktə et]

Bir təşkilat yalnız ensiklopedik bir şəxs və ya hadisə ilə əlaqəli olduğu üçün ensiklopedik sayıla bilməz. Bir şirkət yalnız tanınmış alt şirkətlərə sahib olduğu üçün də ensiklopedik sayıla bilməz. Təşkilatın və ya korporasiyanın ensiklopedik sayıla bilməsi üçün etibarlı müstəqil mənbələrdə müzakirə edilməlidir. Nümunələr: Ensiklopedik bir şəxs bir restoran alarsa, restoran yeni sahibinə görə ensiklopedik sayıla bilməz. Ensiklopedik bir şəxs bir təşkilata qoşulursa, təşkilat həmin şəxsə görə ensiklopedik sayıla bilməz

Bu başqa şəkildə də işləyir. Bir təşkilat ensiklopedik sayıla bilər, ancaq ayrı-ayrı üzvlər (və ya üzv qrupları) üzvlüyünə görə ensiklopedik sayıla bilməz. Bir şirkət ensiklopedik sayıla bilər, ancaq onun alt şirkətləri ana şirkət ensiklopedikdir deyə ensiklopedik sayıla bilməz.

Əsas kriteriya[mənbəni redaktə et]

Əgər bir şirkət, korporasiya, təşkilat, qrup, məhsul və ya xidmət, mövzudan asılı olmayan bir çox etibarlı ikinci dərəcəli mənbələrdə əhəmiyyətli dərəcədə əhatə olunarsa ensiklopedik hesab olunur.

Bu meyarlar, marketinq və ictimaiyyətlə əlaqələr mütəxəssisləri tərəfindən qaydalarla oynamağın qarşısını almaq üçün mənbələrin keyfiyyətinə daha çox diqqət yetirməklə ümumi ensiklopediklik qaydalarına riayət edir. Təlimat, digər şeylərin yanında, Vikipediyadan reklam və təbliğat məqsədi ilə sui-istifadə etməklə bağlı bəzi ümumi problemləri həll etmək üçündür. Beləliklə, təlimat, məqalə daxilində məqbul istinadlar kimi icazə verilən mənbələrə nisbətən ensiklopedikliliyi müəyyən etmək üçün istifadə olunan mənbələrə daha yüksək tələblər qoyur.

Kriteriyaları necə tətbiq etmək olar?[mənbəni redaktə et]

Müstəqil mənbələr ayrı-ayrılıqda və bir-birindən asılı olmayaraq qiymətləndirilməli və bir mənbənin ensiklopedik etmə qabiliyyətinə malik olub olmadığını müəyyən etmək üçün aşağıdakı dörd kriteriyaya cavab verməlidir.

  1. Məqalənin mövzusunu birbaşa və dərindən əhatə edən əhəmiyyətli əhatə dairəsi var.
  2. Məqalədəki təşkilat ilə əlaqəli deyil, yəni müstəqildir.
  3. Etibarlı mənbə kriteriyalarına cavab verir.
  4. İkinci dərəcəli mənbədir, birinci və üçüncü dərəcəli mənbələr ensiklopedikliliyin müəyyən edilməsində söz haqqına sahib deyil.

Müstəqil mənbə, ensiklopedikliliyi müəyyən etmədə söz haqqına sahib ola bilmək üçün bu meyarların hamısına cavab verməlidir; hər bir mənbənin əhəmiyyətli, müstəqil, etibarlı və ikinci dərəcəli olması lazımdır. Əlavə olaraq, ensiklopedikliliyi müəyyən etmək üçün bu cür mənbələrın sayı birdən çox olmalıdır. Bir mənbənin uyğunluğu şübhə altındadırsa, ensiklopedikliliyi müəyyən etmək məqsədi ilə diqqətli olmaq və mənbəni ixtisar etmək lazımdır.

Əhəmiyyətli əhatə dairəsi[mənbəni redaktə et]

Mənbənin mövzunun əhatə dairəsinin dərinliyi nəzərə alınmalıdır. Bir mövzunun əhəmiyyətsiz və ya təsadüfi əhatə dairəsi, ensiklopedikliliyi müəyyən etmək üçün kifayət deyil. Dərin və ya əhəmiyyətli əhatə dairəsi məhsul, şirkət və ya təşkilata ümumi baxış, təsvir, şərh, sorğu, araşdırma, müzakirə, təhlil və ya qiymətləndirmə təqdim edir. Bu cür əhatə, bir təşkilatı sadəcə adının keçməsi və rutin elanlar yerinə ensiklopedik bir təşkilat edir və təşkilat haqqında çox qısa, yarımçıq bir qaralamadan daha çox yazmağa imkan verir.

Rəqəmsal faktlar[mənbəni redaktə et]

Kəmiyyət əhəmiyyəti müəyyən etmir. Əhəmiyyətli olan məzmunun keyfiyyətidir. Çoxlu mənasız mənbələr toplusu məqaləni ensiklopedik etmir. Baxışların, hitlərin, bəyənmələrin, paylaşımların və s. əhatə dairəsinin əhəmiyyətli olub olmadığını müəyyən etməklə heç bir əlaqəsi ola bilməz. Eynilə, əlaqəsiz statistika və rəqəmlər (məsələn, işçilərin sayı, gəlir və ya cəlb edilmiş kapitalın miqdarı, şirkətin yaşı və s.) onu ensiklopedik etmir. Əhatə dairəsinin əhəmiyyətli olması üçün mənbələr, şirkətdə 500 nəfərin çalışdığını və ya Məmməd Məmmədovun yeni CEO olaraq təyin olunduğunu qeyd etmək əvəzinə işçilərin davranışını və ya rəhbərlikdəki böyük dəyişiklikləri bir qədər dərin şəkildə təsvir etməli və müzakirə etməlidir. Bundan əlavə, əhəmiyyət mənbənin nüfuzu ilə müəyyən edilmir. Məsələn, The Village Voice-dakı 400 sözdən ibarət bir məqalə, The New York Times-dakı bir cümləlik mətndən daha əhəmiyyətlidir. Ancaq mənbənin nüfuzu mənbənin etibarlı və müstəqil olub olmadığını müəyyən etməyə kömək edir.

Şirkətin özünün əhəmiyyətli əhatə dairəsi[mənbəni redaktə et]

Əlavə olaraq, mənbələr əlaqəli tərəflər arasında ötürülə bilməz. Yalnız bir təşkilatla əlaqəli konkret bir mövzunu təsvir edən mənbələr, bu təşkilat haqqında əhəmiyyətli məlumatların verilməsi hesab edilməməlidir. Buna görə də, məsələn, bir məhsulun geri çağırılması və ya bir CEO-nun tərcümeyi-halı ilə bağlı bir məqalə, məhsul və ya CEO ilə bağlı Vikipediya məqaləsi üçün əhəmiyyətli sayıla bilər, lakin şirkət haqqında əhəmiyyətli bir məlumat deyil (məqalə və ya tərcümeyi-hal şirkətin özünə əhəmiyyətli diqqət ayırmasa).

Sayılmayan mənbə nümunələri[mənbəni redaktə et]

Əhəmiyyətli əhatə tələbini ödəməyən mənbə nümunələri:

  • aşağıdakı kimi olan siyahılar:
    • telefon nömrələri, ünvanlar, istiqamətlər, hadisə vaxtları, alış-veriş saatları
    • ofislər, filiallar və ya alt şirkətlər
    • işçilər, məmurlar, direktorlar, sahiblər və ya səhmdarlar
    • məhsul və ya xidmət təklifləri
    • məhsul təlimatçaları, spesifikasiyalar və ya sertifikatlar
    • patentlər, müəllif hüquqları, klinik sınaqlar və ya məhkəmə işləri
    • hadisə cədvəlləri və ya nəticələr (teatr tamaşası cədvəli, idman yarışının hesab cədvəli, mükafat alanların siyahısı)
    • statistik məlumatlar
  • standart bildirişlər, qısa elanlar və rutin əhatə dairəsi
    • səhm qiymətlərində dəyişikliklər
    • rüblük və ya illik maliyyə nəticələri və qazanc proqnozları
    • yerli filialların və ya mağazaların açılması və ya bağlanması
    • bir məhsulun satışa çıxarılması, dəyişdirilməsi və ya dayandırılması
    • ticarət yarmarkaları və ya panel müzakirələri kimi sənaye tədbirlərində iştirak
    • səhmdarların yığıncaqları və ya digər korporativ tədbirlər
    • kadrların işə alınması, vəzifəsinin yüksəldilməsi və ya ayrılması
    • müəssisənin böyüdülməsi, satın alınması, birləşməsi, satışı və ya bağlanması
    • sərmayə əməliyyatları
  • qısa şəkildə adının keçməsi
    • təşkilat, işçi və ya məhsul tərəfindən qazanılan qeyri-ensiklopedik mükafatlar
    • tədbirlərin, qeyri-kommersiya təşkilatlarının və ya könüllü işlərin sponsorluğu
    • hekayə mənbələri olaraq təşkilatın işçilərindən sitatlar
    • müzakirə olunan bir şirkət və ya məhsul növünə bir nümunə (məsələn, "Etirazlara cavab olaraq, ABC kimi müxtəlif şirkətlər fabriklərində iş şəraiti ilə bağlı öhdəlik götürdülər")
  • oxşar təşkilatların siyahısına, xüsusən də "ən yaxşı", "ilk 100", "ən sürətli böyüyən" və ya oxşar siyahılara daxil edilməsi
  • verilənlər bazası, arxivlər, kataloqlar, lüğətlər, biblioqrafiyalar, müəyyən almanaxlar kimi fərq qoymayan daxil etmə meyarlarına sahib olan kolleksiyalara daxil edilmək (yəni ən yaxşı, ən diqqətəlayiq nümunələri seçmək əvəzinə mövcud olan hər bir elementi daxil etməyə çalışmaq).
  • sırf yerli hadisələri, qalmaqalları, mübahisələri əhatə etməsi
  • təşkilatın əməkdaşları tərəfindən verilən təqdimatlar, çıxışlar, mühazirələr və s.
  • məhsul, şirkət və ya təşkilatın şərhi, sorğusu, araşdırması, müzakirəsi, təhlili və ya qiymətləndirilməsi ilə müşayiət olunmayan digər siyahı və qeydlər.

Yuxarıdakı nümunələr hərtərəfli deyil.

Əhəmiyyətli sayıla biləcək mənbələrə nümunələr[mənbəni redaktə et]

Kriteriyanı ödəmək üçün kifayət edəcək əhəmiyyətli mənbə nümunələri:

  • korporativ birləşmə ilə bağlı uzun sürən mübahisəni müzakirə edən bir xəbər məqaləsi
  • məhsul və ya təşkilat haqqında yazılmış elmi məqalə, kitab və s.
  • korporasiyanın obyektlərinin və ya məhsullarının ətraf mühitə təsirini araşdıran sənədli film
  • müəyyən bir məhsulun təhlükəsizliyi ilə bağlı istehlakçı nəzarət təşkilatı tərəfindən verilən hesabat
  • şirkətdən və ya məhsuldan tamamilə asılı olmayan insanlar tərəfindən yazılmış geniş bir təlimat

Auditoriya[mənbəni redaktə et]

Mənbənin auditoriyası da nəzərə alınmalıdır. Beynəlxalq və ya milli və ya ən azından regional media tərəfindən əhəmiyyətli şəkildə işıqlandırıldığına dair sübutlar, ensiklopedikliyin güclü bir göstəricisidir. Digər tərəfdən, yalnız yerli mediadan, ya da maraq və dövriyyəsi məhdud olan medianın diqqəti ensiklopediklik əlaməti deyil; ən azı bir regional, əyalət, milli və ya beynəlxalq mənbə lazımdır.

Qanunsuz davranış[mənbəni redaktə et]

Ümumiyyətlə tanınmayan bir təşkilatın (iddia edilən) qanunsuz davranışını müzakirə edən bir çox əhəmiyyətli mənbə ola bilər. Əsasən sırf bu cür davranışı müzakirə edən mənbələr, bu təlimata uyğun olaraq təşkilatın nüfuzunu müəyyən etmək üçün istifadə edilməməlidir. Bununla birlikdə, təşkilat bu cür mənbələrə görə fərqli qaydalar altında hələ də tamamilə və ya qismən ensiklopedik sayıla bilər.

Müstəqil mənbələr[mənbəni redaktə et]

Birinci ensiklopedik əhəmiyyətlilik sınağı, mövzuyla heç bir əlaqəsi olmayan şəxslərin şirkəti, korporasiyanı, məhsulu və xidməti, o mövzuya yönəlmiş, rutin olmayan yazıları yazıb yayımlayacaq qədər önəmli hesab etməkdir. Özünü tanıtmaq və məhsul yerləşdirmə ensiklopediya məqaləsinə layiq olmaq üçün bir yol deyil. Mənbələri qiymətləndirərkən iki müstəqillik növü nəzərə alınmalıdır:

  • müəllifin müstəqilliyi (və ya funksional müstəqillik): müəllifin şirkət, təşkilat və ya məhsulla əlaqəsi olmamalıdır. Əlaqəli şəxslərə təşkilatın işçiləri, sahibləri, investorları, (alt) podratçıları, satıcıları, distribyutorları, təchizatçıları, digər iş ortaqları, müştəriləri, rəqibləri, sponsorları (astroturfinq də daxil olmaqla) və maddi və ya başqa bir şeyə sahib olan digər şəxslər daxildir.
  • məzmunun müstəqilliyi (və ya intellektual müstəqillik): məzmun mövzudakı tərəflər tərəfindən hazırlanmamalıdır. Tez-tez əlaqəli bir tərəf, sonradan kopyalanan, yenidən yazılan və müstəqil tərəflər tərəfindən tam və ya qismən nəşr olunan bir hekayə hazırlayır (xurnalizmdə nümunə olaraq). Müstəqil məzmun, ensiklopediklik qabiliyyətini hesablamaq üçün, mövzu ilə əlaqəsi olmayan bir mənbəyə açıq şəkildə aid edilən orijinal və müstəqil rəyi, təhlili, araşdırmanı və fakt yoxlamasını ehtiva etməlidir.

Ticarət nəşrləri çox diqqətlə istifadə edilməlidir. Müstəqilliyin aydın olduğu yerlərdə aparıcı ticarət jurnallarından bədii hekayələr istifadə oluna bilsə də, fərqlənmək üçün ticarət jurnallarında işıqlandırmanın istifadəsinə qarşı bir ehtimal var. Bunun səbəbi, müəssisələrin görünürlüyünü artırmaq üçün tez-tez bu nəşrlərdən istifadə etməsidir.

Asılı olan mənbələrə nümunələr[mənbəni redaktə et]

Ensiklopedikliyi təsdiqləmək üçün istifadə edilə bilməyəcək mənbə nümunələri:

  • press-relizlər, mətbuat dəstləri və ya oxşar ictimaiyyətlə əlaqələr materialları
  • müstəqil mənbələr tərəfindən nəşr olunsa belə bu cür press-relizlərə əsaslanan hər hansı bir material (çurnalistika)
  • təşkilat tərəfindən və ya onun adından paylaşılan reklam və marketinq materialları
    • Ticarət Palataları, biznes inkubatorları, konsaltinq firmaları və s. tərəfindən hazırlanan "uğur hekayələri" kimi parçalar da daxil olmaqla
  • hər hansı bir ödənişli və ya sponsorluq edilən məqalə, yazı və digər nəşrlər
    • Forbes, Huffington Post, Entrepreneur.com, Inc.com, TechCrunch, Medium.com və ictimai töhfələri qəbul edən və təqdim olunan məzmuna nəzarət etməyən digər nəşrlərə "töhfə verənlərin" əsərləri daxil olmaqla
  • təşkilatın özü tərəfindən nəşr olunan materiallar
  • patentlər, həm gözləyən, həm də verilən
  • təşkilat, üzvləri və ya onunla yaxından əlaqəli mənbələr tərəfindən birbaşa və ya dolayı olaraq yazılan və ya nəşr olunan saytlar da daxil olmaqla hər hansı bir material
  • şirkətin, korporasiyanın, təşkilatın və ya qrupun özü haqqında danışdığı digər əsərlər - istər özü tərəfindən nəşr olunsun, istərsə də başqaları tərəfindən yenidən çap olunsun

Çoxsaylı mənbə[mənbəni redaktə et]

1 əhəmiyyətli müstəqil bir mənbə, təşkilatın ensiklopedikliyini göstərmək üçün demək olar ki, heç vaxt kifayət etmir.