Məzmuna keç

Vikipediya:Həftənin seçilmiş məqaləsi/dekabr 2025

Vikipediya, azad ensiklopediya

Həftənin seçilmiş məqaləsi arxivi

2026: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2025: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2024: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2023: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2022: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2021: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2020: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2019: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2018: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2017: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2016: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2015: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2014: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2013: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2012: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


2011: YanvarFevralMartAprelMayİyunİyulAvqustSentyabrOktyabrNoyabrDekabr


Bu gün 9 mart 2026, Bazar ertəsi (2026 ilinin 11. həftəsi); bu an saat 22:50 (UTC)
(yenilə)
Keşi təmizlə

48. Həftə
Çaldıran döyüşü — 23 avqust 1514-cü ildə baş vermiş və Osmanlı imperiyasının Səfəvi imperiyası üzərində qələbə qazanması ilə nəticələnmiş döyüş. Döyüşün nəticəsi olaraq Osmanlı imperiyası Şərqi AnadolunuŞimali İraqı özünə birləşdirmişdir. Bu döyüş ilə Osmanlı imperiyası Şərqi Anadoluya doğru irəliləmiş, eyni zamanda da Səfəvi imperiyasının qərbə doğru genişlənməsinin qarşısını almışdır. Çaldıran döyüşü ilə 44 illik dağıdıcı müharibə başlamış və yalnız 1555-ci ildə Amasya sülh müqaviləsi ilə sonlanmışdır. Mesopotomiyanın və Şərqi Anadolunun Səfəvi hökmdarı I Abbas (1588–1629) tərəfindən ələ keçirilməsinə baxmayaraq, onun ölümündən sonra varisi müharibəni o qədər də uğurlu davam etdirə bilməmiş, 1639-cu ildə imzalanmış Qəsri Şirin sülh müqaviləsi ilə bu torpaqlar Osmanlıya verilmişdir.

(Davamı...)


bax müzakirə et redaktə et tarixçə


49. Həftə
Azərbaycan mifologiyasıazərbaycanlıların mifoloji düşüncələr sistemi, türk xalqlarının mifologiyasının tərkib hissəsi. Azərbaycan mifoloji süjetləri və personajlarının formalaşmasında Mesopotamiya, İrantürk mifologiyalarının təsiri olmuşdur. Müxtəlif Azərbaycan mifləri öz mənşəyini "Ərgənəqon", "Oğuz", "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanlarından və "Oğuznamə"dən götürür. Eyni zamanda, Azərbaycan mifologiyası ilə bağlı bəzi süjet və personajlarda AvestaGilqameş dastanı kimi Qədim Şərq ədəbi abidələrinin təsiri də müşahidə edilir. Azərbaycan mifləri yerli ritualizm, kult inancları, totemizm və şamanizmin təsirinə məruz qalmışdır.

(Davamı...)


bax müzakirə et redaktə et tarixçə


50. Həftə
Florensiya kafedralıFlorensiyanın əsas kilsəsi, şəhərin simvollarından biri və İtaliyanın ən məşhur kilsələrindən biridir; XV əsrdə inşası tamamlandığı zaman, həm də dünyanın ən böyük kilsəsi olan tikili, bu günə kimi dünyanın ən böyük kərpic günbəzinə sahibdir. Roma imperiyası zamanından şəhərin dini tikililərinin yerləşdiyi ərazidə tikilmiş kilsə, Florensiyanın köhnə kafedral kilsəsi olan Santa-Reparata kilsəsinin yerində inşa edilmişdir.

Kafedralın inşasına, Florensiya Sinyoriyasının sifarişi ilə 8 sentyabr 1296-cı ildə — Bakirə Məryəmin doğum günündə başlanılmış və inşaat işləri konstruksiya baxımından yalnız 1436-cı ildə tamamlanmışdır. İlkin olaraq kafedralın baş memarı Arnolfo di Kambio təyin edilsə də, onilliklər ərzində inşaat işləri dəfələrlə dayandırılmış və yenidən bərpa edilmiş, bu zaman işə memarlar Cotto, Françesko Talenti və Covanni di Lapo Gini də cəlb edilmişdir. Brunelleski günbəzinin tamamlanması, 24 mart 1436-cı ildə Papa IV Yevgeni tərəfindən kilsəyə xeyir-dua verilməsi ilə müşayiət edilmişdir.

(Davamı...)


bax müzakirə et redaktə et tarixçə


51. Həftə
Azərbaycanda dənizçilik və dəniz mədəniyyətitarixin müxtəlif dövrlərində Azərbaycan ərazisində dənizçiliyin inkişafını və dənizlə bağlı mədəniyyət sahələrini (dənizlə bağlı miflər, dəniz yeməkləri, sənətkarlıq nümunələri və s.) əhatə edir.

Qobustandakı qayaüstü təsvirlərdə qayığın çəkilməsi bölgədə e.ə. VI–IV minilliklərdə gəmiçiliyin inkişaf etdiyini göstərir. Ərəb coğrafiyaşünası Müqəddəsi Bakının liman olaraq vacib rolunu qeyd edən ilk müəllifdir, o, Bakını belə təsvir edirdi: "Bakı dənizin kənarında şəhərdir. İqlimin yeganə limanıdır." Tarixən, ticarət gəmiləri Xəzərin cənub hissəsindən Bakıya, oradan da Volqaya, Xəzər xaqanlığına üzürdü. XVI əsrdə Şərqi Avropadan Hindistana gedən, Xəzər dənizindən keçən yolun olması, Gilan və Şirvan ipəyinin əhəmiyyəti Bakının liman olaraq rolunu daha da artırmışdır. XIX əsrin ortalarından etibarən, Rusiya imperiyasında Xəzər dəniz nəqliyyatının inkişaf etdirilməsi məsələsi böyük əhəmiyyətə malik olmuşdur. II Aleksandr 1858-ci ildə "Merkuri" Cəmiyyəti ilə "Kavkaz" firmasının birləşdirilməsi haqqında fərman vermişdir, beləliklə, Xəzər gəmiçiliyində vacib rol oynayan "Qafqaz və Merkuri" yaradılmışdır. XIX əsrin ikinci yarısından etibarən, Azərbaycan neft sənayesinin inkişaf etməsi Xəzər gəmiçiliyinin inkişafını labüd etmişdir.

(Davamı...)


bax müzakirə et redaktə et tarixçə


52. Həftə
Azərbaycan mədəni mühitiazərbaycanlılarınazərbaycanlılaşmış icmaların təşkil etdiyi mühit. Tarix boyunca Azərbaycan dilimədəniyyətinin mövcud olduğu ərazi siyasi hadisələrlə bağlı olaraq daim dəyişikliyə məruz qalmışdır. Mühitin mədəni təsiri azərbaycanlılarla birlikdə yaşayan və ya onlarla əlaqələrə malik icmalarda hiss edilir.

XIII–XIV əsrlərdə Azərbaycan dili sadəcə Azərbaycanın yox, İran, İraq və qismən Şərqi Anadolunun türklərinin ədəbi dili idi. Mehmed Fuad Köprülü qeyd edir ki, hal-hazırda Azərbaycan dili adlandırılan türk ədəbi dialekti tarixən Xorasandan Anadoluya, Qafqazdan Bağdada qədər yayılmışdı. Azərbaycan dilinin adlandırılması məsələsində belə bir fikir irəli sürülmüşdür ki, "Azərbaycan dili" adı bu dilin tarixi yayılma arealını əhatə etmir. Bu dil təkcə tarixi Azərbaycan ərazisində yox, Mərkəzi və Şərqi Anadolu, İran, İraq, Xorasan və digər ölkələrdə də mövcud olmuşdur.

(Davamı...)


bax müzakirə et redaktə et tarixçə